Кіріспе
Канададағы 1837 жылғы оқиғалар.
Events from the year 1837 in Canada.
Оқиғалар
Британдықтардың Жоғарғы және Төменгі Канада колонияларын біріктіруге жасаған әрекеттері көтеріліске алып келді. Жоғарғы және Төменгі Канадада өткен екі жеке көтеріліс бекінген элиталарды құлатуға жетпеді. Үкіметтің демократиялық емес екендігіне қатысты кең таралған сезіммен қатар, атқару комитетінің сайланған шенеуніктердің сенімін ұстап тұра алмауы Жоғарғы және Төменгі Канадада күшті, бірақ сәтсіз көтерілістерге әкелді. Көтерілістің басшылары Уильям Лайон Маккензи (Реформаторлар) және Луи Жозеф Папино (Патриоттар) екеуі де АҚШ-қа қашып кетті. Шағын кәсіпкерлер мен фермерлер саяси лидерлер ретінде мүлік салығын, тарифтерді және тасымалдау бағаларын арттырып, ақша табуға тырысқан сауда элитасына қарсы шықты. Жоғарғы Канададағы көтерілісті басуға қара тері милиция бөлімдері қатысты. Британдық парламент Мәжбүрлеу заңын қабылдап, Төменгі Канада қазынасын тартып алды. Чартистер Англияда қолдау көрсету үшін ұйымдасты. 1837 жылдың мамыр айында Ньюфаундлендте жалпы сайлау өтті. 31 шілдеде Торонто реформаторларының декларациясы жарияланды, одан кейін 200 қалалық кеңес өткізілді. 26 тамызда Лорд Госфорд парламентті жариялау арқылы таратып жіберді. Папино мырза аудиенция залынан қайтып келгенде өз орындығында бұл туралы жарлықты тапты. Лорд Госфорд Канадада республикалық үкімет құруға ниетті екеніне көз жеткізді. Әділет судьялары мен милиция офицерлері қызметтен алынды, олардың ішінде Папино да болды. Монреальде қоғамдық сананы тыныштандыру үшін Le Populaire газеті, ал Квебекте бүлікшіл газет Liberal жарық көрді. Губернатор халықты көтеріліске қарсы ескертті. Папино, Лафонтен, Жируар және Морин мырзалар елді аралап, халықты қоздырды. Губернатордың мүсіні өртеліп жақылды. Лафонтен мырза: «Біз реформалар талап еттік, бірақ оларды алмадық. Енді әрекет ету уақыты келді», – деді. Лорд Госфорд заң шығару кеңесіне жеті француз, ал атқару кеңесіне тоғыз французды қосуды ұсынды. Société des Fils de la Liberté («Азаттық ұлдары») құпия түрде жаттығулар жасап, оқ-дәрі дайындады, бірақ көптеген француз азаматтары адал болды. Наразылардың арасында доктор Нельсон, Папино, Уилсон, Вигер, Лакост, Браун және Жиро болды. Папино мырза наразылықтың кең ауқымынан қорқып, Англиямен сауданы тоқтатудың конституциялық жолына бейімделді, бірақ доктор Нельсон әрекет ету уақыты келді деп мәлімдеді. Монреальдегі Рим-католик епископы Лартиг шіркеудің негізгі қағидасы ретінде билікке бағынуды уағыздады. Квебек епископы Сигнаи өз отарын көтеріліске қарсы ескертті және тіпті Францияда, егемендік халыққа тиесілі болса да, ол бір бөлігінде емес, бүкіл халықта екенін еске салды; «Бұл елдің бүкіл халқы үкіметті құлатуды қалайды деп кім батыл айта алады?» Генерал Колборн 600 тұрғынды жедел түрде қаруландырды, ал тұрақты әскерлер Нью-Брансуиктен шақырылды. Қарашада Уильям Лайон Маккензи үкіметті құлату жоспарларын ұсынды. 6 қарашада Монреальде «Дорик» клубы «Азаттық ұлдарымен» қақтығысты. Әскерилер қару-жарақпен көшелерде жүріп өтті. 23 қарашада Патриоттар Төменгі Канададағы Сент-Денисте британдық әскерді жеңді. Сент-Денисте полковник Гор бес рота тұрақты сарбазымен 200 адамы бар бүлікші доктор Нельсонды қабырғалардың артынан ығыстыра алмады. Қауіпсіздік үшін Папино мырза шекарадан өтуге көндірілді. 24 қарашада Уильям Лайон Маккензи жергілікті лидерлерге 7 желтоқсанда Торонтоға шеру жүргізуге бұйрық берді. 25 қарашада британдықтар Сент-Чарльсте Патриоттарды жеңіп, Сент-Дениске қайта оралды. 25 қарашада полковник Ветэраллдың 400 сарбазы көтерілісшілердің көпшілігін жеңді, олардың 100-і қаза тапты, 372-сі жараланды, ал 30-ы бағынды. Сент-Эусташ қаласында доктор Шениер мен швейцариялық Жиро басшылығымен 1200-ден астам көтерілісші 250-ге дейін азайды. Дін қызметкері доктор Шениерді тоқтатуға тырысты, ол оған: «Мен жеңемін немесе өлем», – деп жауап берді. Сэр Джон Колборн 2000 сарбазымен және артиллериясымен шайқаста жеңіске жетті. Қарусыз ізбасарларына доктор Шениер: «Қорқыңдар, біреулер өлтіріледі, олардың мылтықтарын алып қоюға болады», – деді. Шындығында, мылтықтар жеткілікті, бірақ оларды қолдануға адам жетіспейді. Жиро өзін-өзі атып өлтіреді. Т. С. Браун мен доктор О'Каллахан шекарадан өтті. Сент-Бенуада 250 адам сэр Джон Колборнға бағынды. Халық тыныштық үшін алғыс айтып, адалдыққа уәде берді. Лафонтен мырза кешігіп губернатордан парламентті шақыруды сұрады. Ол бас тартты. Жоғары мемлекеттік қылмыспен айыпталып тұтқындаулар жасалды. Рольф үрейленді, 4 желтоқсанда әскерді шақырып алды. 2 желтоқсанда әскерлер Сент-Дениске кірді. 4 желтоқсанда Монтгомеридің тавернасында қақтығыс болды. Толық ақпарат алу үшін: https://web.archive.org/web/20080511160744/https://www.edunetconnect.com/cat/rebellions/1837f01.html
5 желтоқсанда Лорд Госфорд әскери жағдай жариялады. 6 желтоқсанда Миссискуа шығанағында шайқас болды. 7 желтоқсанда көтерілісшілер Торонтода жеңіліске ұшырады. 7 желтоқсанда адал милиция Торонтода Патриоттарды жеңді. Уильям Лайон Маккензи АҚШ-қа қашып кетті.
9 желтоқсанда Питер Мэттьюс тұтқындалды. Чарльз Данкомб Лондон округінде Патриот көтерілісін бастады. 13 желтоқсанда Navy Island-та революциялық уақытша үкімет құрылды. 13 желтоқсанда генерал-губернатор Колборн Төменгі Канададағы Two Mountains Country-ге британдық шабуылды бастады. 14 желтоқсанда көтерілісшілер Сент-Эусташта жеңіліске ұшырады, Жан Оливье Шениер қаза тапты.
15 желтоқсанда көтерілісшілер Grade Brule-де бағынды. 16 желтоқсанда Уильям Лайон Маккензи Navy Island-ты басып алып, қысқа ғасырлық Канада Республикасын жариялады. 29 желтоқсанда «Caroline» атты Патриот кемесі Ниагара өзенінде Ниагара сарқырамасының жанында өртке тоғысты. Осы жылы бу күші Champlain & St. Lawrence темір жолында қолданыла бастады. Жоғарғы және Төменгі Канададан өзге, басқа канадалық территориялар көтеріліссіз жауапты үкіметке қарай бет бұрды. Нью-Брансуик мемлекеттік қызметкерлер мен судьялардың жалақысын бақылау бойынша ассамблеяға көбірек құқық беру туралы британдық ұсынысты қабылдады. Нова-Скоция 1839 жылы осы шарттарға келісті.
Revolts in Upper and Lower Canada. Small businessmen and farmers against merchant elites who, as political leaders, are raising property taxes, tariffs and freight rates to raise money for canals. Black militia units participate in putting down the rebellion in Upper Canada. British parliament passes Coercion Bill, seizes Lower Canada treasury. Chartists organize support in England. May – 1837 Newfoundland general election. July 31 – Declaration of Toronto Reformers followed by 200 township meetings. August 26 – Lord Gosford prorogues Parliament by proclamation. Mr. Papineau finds a copy on his seat, on returning from the audience hall. Lord Gosford is now convinced that it is intended to institute a republican form of government, in Canada. Justices of the Peace and officers of Militia are removed from office: Mr. Papineau among them. The newspaper Le Populaire is started, at Montreal, to quiet the public mind; and, at Quebec, the Liberal, a seditious journal. The Governor warns the people against rebellion. Messrs. Papineau, Lafontaine, Girouard and Morin go through the country, exciting the inhabitants. An effigy of the Governor is burnt. Mr. Lafontaine says "We have demanded reforms, without obtaining them. It is time to be up and doing." Lord Gosford proposes adding seven Frenchmen to the Legislative Council and nine to the Executive Council. Société des Fils de la Liberté ("Sons of Liberty") secretly drill and prepare munitions; but many of the French remain loyal. Among the malcontents are Dr. Nelson, Messrs. Papineau, Wilson, Viger, Lacoste, Brown, and Girod. Alarmed at the length excitement has carried him, Mr. Papineau now inclines to the constitutional remedy of ceasing to trade with England, but Dr. Nelson declares that the time for action has come. The Roman Catholic Bishop Lartigue, of Montreal, preaches obedience to authority, as a cardinal rule of the Church. The R. C. Bishop Signai, of Quebec, warns his flock against revolt, and reminds them that, even in France, where sovereignty resides in the people, it rests, not with a part, but with the whole population; and "who will dare to say that the whole population of this country desire the overthrow of the Government?" General Colborne speedily arms 600 inhabitants, and regulars are called from New Brunswick. November – William Lyon Mackenzie presents plans to overthrow the government. November 6 – In Montreal, the Doric Club come to blows with "Sons of Liberty." The military march through the streets with guns. November 23 – Patriotes defeat British army at St. Denis, Lower Canada. At St. Denis, Col. Gore, with five companies of regulars, fails to dislodge rebel Dr. Nelson, with 200 men, behind walls. For safety, Mr. Papineau is induced to cross the Line. November 24 – William Lyon Mackenzie delivers order to local leaders to march on Toronto December 7. November 25 – British defeat Patriotes at St. Charles and return to burn St. Denis. November 25 – Col. Wetherall's 400 defeat a larger number of rebels, of whom about 100 are killed, 372 wounded, and 30 surrender. At St. Eustache, over 1,200 rebels, under Dr. Chenier and Girod, a Swiss, dwindle to 250. A priest tries to dissuade Dr. Chenier, who replies, with a trea, "I will conquer, or die." Sir John Colborne, with 2,000 and field pieces, wins the battle. To unarmed followers Dr. Chenier has said: "Be easy; some will be killed – you can take their muskets." True, there are muskets to spare, but the men to use them are wanting. Girod shoots himself. T. S. Brown and Dr. O'Callaghan cross the Line. At St. Benoid, 250 men surrender to Sir John Colborne. People return thanks for peace, and promise loyalty. Mr. Lafontaine too tardily asks the Governor to summon Parliament. He refuses. Arrests are made on charge of High Treason. Rolph panics, calls troops out for December 4. December 2 – Troops occupy St. Denis. December 4 – Confrontation at Montgomery's Tavern. See https://web. archive. org/web/20080511160744/https://www. edunetconnect. com/cat/rebellions/1837f01. html
December 5 – Lord Gosford proclaims martial law. December 6 – Battle of Mississquoi Bay. December 7 – Rebels are defeated, at Toronto. December 7 – Loyalist militia defeats Patriots at Toronto. William Lyon Mackenzie escapes to the U. S.
December 9 – Peter Matthews captured. Charles Duncombe leads Patriot uprising in London District. December 13 – Revolutionary Provisional Government established at Navy Island. December 13 – Governor General Colborne leads British assault on Two Mountains Country, Lower Canada. December 14 – Rebels are defeated, at St. Eustache, Jean Olivier Chénier is killed
December 15 – Rebels surrender, at Grade Brule. December 16 – William Lyon MacKenzie occupies Navy Island and proclaims the short lived Republic of Canada. December 29 – The Patriot steamer "Caroline" is burned in the Niagara River at Niagara Falls. In the course of this year, steam is adopted as the motive power, on the Champlain & St. Lawrence Railway. Unlike Upper and Lower Canada, other Canadian territories move toward responsible government without rebellion. New Brunswick accepts the British offer to allow their assembly more revenue control over salaries of public servants and judges. Nova Scotia agrees to the same conditions in 1839.