Кіріспе

Алгебрада, жартылай примитивті сақина, немесе Якобсон жартылай қарапайым сақинасы, немесе J жартылай қарапайым сақинасы – Якобсон радикалы нөлге тең сақина. Бұл жартылай қарапайым сақинадан да жалпырақ сақина түрі, бірақ қарапайым модульдер сақина туралы жеткілікті мәлімет береді. Бүтін сандар сақинасы сияқты сақиналар жартылай примитивті болып табылады, ал артаниялық жартылай примитивті сақина – жартылай қарапайым сақина ғана. Жартылай примитивті сақиналарды Якобсон тығыздық теоремасымен сипатталған примитивті сақиналардың субдиректтік көбейтінділері ретінде қарастыруға болады.

Анықтама

Егер оның Якобсон радикалы нөлдік идеал болса, сақина жартылай примитивті немесе Якобсон жартылай қарапайым деп аталады. Сақина жартылай примитивті, егер және тек қана егер оның адал жартылай қарапайым сол модулі болса. Жартылай примитивті қасиет сол және оң жақтың симметриялы, сондықтан сақина жартылай примитивті, егер және тек қана егер оның адал жартылай қарапайым оң модулі болса. Сақина жартылай примитивті, егер және тек қана егер ол сол жақ примитивті сақиналардың тікелей көбейтіндісі болса. Коммутативті сақина жартылай примитивті, егер және тек қана егер ол өрістердің тікелей көбейтіндісі болса. Сол жақты артинийлік сақина жартылай примитивті, егер және тек қана егер ол жартылай қарапайым болса. Мұндай сақиналар кейде жартылай қарапайым артинийлік сақиналар деп аталады.

Мысалдар

Бүкіл сандар сақинасы жартылай примитивті, бірақ жартылай жай емес. Кез келген примитивті сақина жартылай примитивті. Екі өрістің көбейтіндісі жартылай примитивті, бірақ примитивті емес. Фон Нойманның әрбір регулярлы сақинасы жартылай примитивті. Якобсонның өзі сақинаны "жартылай жай" деп егер ол жай сақиналардың тікелей қосындысы болса ғана анықтаған. Дегенмен, бұл қатаң ұғым, себебі саналатын шексіз өлшемді векторлық кеңістіктің эндоморфизмдер сақинасы жартылай примитивті, бірақ жай сақиналардың тікелей қосындысы емес.