Жаралы және жасалма үңгірлер: Гроттар тарихы мен қолданысы
Grotto
Жаралы немесе жасалма гроттар – адамдар қолданған үңгірлер. Табиғи гроттар су жағасында, ал жасалмалары бақта сәндеу үшін қолданылады. Геологиялық ерекшеліктері бар.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Адамдар пайдаланған табиғи немесе жасанды үңгір.
Natural or artificial cave associated with use by humans
Грот – қазіргі заманда да, ежелгі дәуірде де, тарихи және тарихи алдында да адамдар пайдаланған табиғи немесе жасанды үңгір. Табиғи гроттар көбінесе суға жақын, әдетте толған немесе толқындар кезінде суға батқан шағын үңгірлер болып табылады. Кейде жасанды гроттар бақта сәндік элемент ретінде қолданылады. Капридегі Көк үңгір және Неаполь шығанағындағы Тиберийдің Вилла Джовисіндегі үңгір – теңіз жағалауындағы танымал табиғи гроттардың мысалдары. Судың жағасында немесе төбелерде орналасқан гроттар көбінесе әктас геологиясынан тұрады, онда тұнған судың қышқылдығы тау жынысы құрамындағы карбонаттарды ерітеді, бұл бастапқыда кішкентай жарықтар арқылы өтеді.
A grotto is a natural or artificial cave used by humans in both modern times and antiquity, and historically or prehistorically. Naturally occurring grottoes are often small caves near water that are usually flooded or often flooded at high tide. Sometimes, artificial grottoes are used as garden features. The Grotta Azzurra at Capri and the grotto at Tiberius' Villa Jovis in the Bay of Naples are examples of popular natural seashore grottoes. Whether in tidal water or high up in hills, grottoes are generally made up of limestone geology, where the acidity of standing water has dissolved the carbonates in the rock matrix as it passes through what were originally small fissures.
Этимология
Грот сөзі итальян тіліндегі grotta, вульгарлық латын тіліндегі grupta және латын тіліндегі crypta ("крипта") сөзінен шыққан. Бұл сонымен қатар тарихи жағдайға байланысты гротеск сөзімен де байланысты. 15 ғасырдың соңында римдіктер Палатин төбесінде Неронның Domus Aurea сарайын кездейсоқ қазып шығарды, ол гүл шоғы, нәзік сәулеттік құрылым, жапырақтар мен жануарлармен безендірілген бірнеше бөлмеден тұрды. Уақыт өте келе бөлмелер жер астына кетіп, көміліп қалған. Осы тарихи ескерткішті тапқан римдіктер оны өте ерекше деп тапты, себебі ол "жер асты" көзінен ашылған еді. Осының нәтижесінде сол замандағы римдіктер оған grottesca деген ат берді, содан француз тіліндегі гротеск сөзі пайда болды.
The word grotto comes from Italian grotta, Vulgar Latin grupta, and Latin crypta ("a crypt"). It is also related by a historical accident to the word grotesque. In the late 15th century, Romans accidentally unearthed Nero's Domus Aurea on the Palatine Hill, a series of rooms, decorated with designs of garlands, slender architectural framework, foliage, and animals. The rooms had sunk underground over time. The Romans who discovered this historical monument found it very strange, partly because it was uncovered from an "underworld" source. This led the Romans of that era to give it the name grottesca, from which came the French grotesque.
Ежелгі дәуір
Грек және рим мәдениетінде үңгірлер өте танымал болған. Көктем суларымен толы үңгірлер Дельфи, Коринф және Кларус қалаларындағы Аполлон оракулдарының маңызды бөлігі болған. Эллинистік Родос қаласы табиғи көрінетін, жартастан қазылған жасанды үңгірлерді қала құрылысына енгізу арқылы жобаланған. Римнің оңтүстігіндегі Пранестедегі үлкен римдік қасиетті орындағы ең көне бөлік екінші төменгі террасада, табиғи жартастағы үңгірде орналасқан, онда көктем құдыққа айналған. Дәстүр бойынша, Пранестедегі қасиетті көктемде жергілікті нимфа болған, оған нимфеум сияқты сулы үңгірде құрмет көрсетілген.
Grottoes were very popular in Greek and Roman culture. Spring fed grottoes were a feature of Apollo's oracles at Delphi, Corinth, and Clarus. The Hellenistic city of Rhodes was designed with rock cut artificial grottoes incorporated into the city, made to look natural. At the great Roman sanctuary of Praeneste south of Rome, the oldest portion of the primitive sanctuary was situated on the second lowest terrace, in a grotto in the natural rock where a spring developed into a well. According to tradition, Praeneste's sacred spring had a native nymph, who was honored in a grotto like watery nymphaeum.
Тичинодағы жертөлелер
Швейцарияның итальян тілінде сөйлейтін Тичино аймағында, шұңқырлар шарап пен азық-түлік сақтауға арналған орындар болған. Олар тастар мен тас жыныстардың табиғи пішінін пайдаланып, салқын климатты бөлмелер құру арқылы азық-түлік, әсіресе сүт пен ірімшік, сондай-ақ картоп, шұжық пен шарап сақтауға қолайлы жағдай жасаған. Осы жер асты мекендерінің маңыздылығы олардың көптігінен көрінеді: мысалы, Маггиада 40 гротто, Могегнода одан кем емес, ал Касе Франзонидің артындағы Севиода шамамен 70 гротто бар. Кейбір шұңқырлар, Авеньодағыдай, қазірге дейін жұртқа ашық, бірақ көпшілігі бастапқы ерекшеліктерін жоғалтып, қарапайым жергілікті тағамдар мен сусындар ұсынатын ауылдық мейрамханаларға айналды. Шын мәніндегі гротто – жер астындағы ауа ағындары бөлмені салқын ұстайтын жартастың астында немесе екі үлкен тас арасында қазылып жасалады. Көбінесе гроттода ашыту үшін ыдыстар мен жүзім жинау құралдарын сақтауға арналған қосымша бір-екі бөлмелі екінші қабат та болған. Гроттоның алдында шаруалар демалып, сусын іше алатын тастан жасалған үстел мен орындықтар қойылған.
In Ticino, the Italian speaking part of Switzerland, grottoes were places where wine and food were stored and preserved. They were built by exploiting the morphology of rocks and boulders, to create rooms with a cool climate suitable for food, particularly milk and cheese, as well as potatoes, sausages, and wine storage. The importance of these cellars is demonstrated in their number; for example, there are 40 grotti in Maggia, no fewer in Moghegno, and about 70 in Cevio behind Case Franzoni. Some grotti have been opened to the public, as in Avegno, but most have lost their original character as they became rustic restaurants which serve basic local food and drink. A true grotto is dug out under a rock or between two boulders, where subterranean air currents keep the room cool. Often a grotto had a second floor with another one or two rooms for the fermentation cask and tools of the vintage. In front of the grotto were a table and benches of stone, where the farmers could rest and refresh themselves.
Бақ үңгірлері
Жасанды үңгірлердің танымалдылығы 16 ғасырдың ортасында итальян және француз бақтарына манер стилін енгізді. Палаццо Питтидің Боболи бағындағы екі танымал үңгір Вазари бастап, 1583-1593 жылдар аралығында Амманти мен Буонталенти аяқтады. Олардың бірінде Микеланджелоның тұтқындары орналасқан. Боболи үңгірінен бұрын Николо Триболо Флоренция маңындағы Медичи вилласы Кастеллода бақ салған. Пратлолинода, жердің құрғақ болуына қарамастан, Купидонның үңгірі (сақталған), күдіксіз келушілерге сумен ойын көрсеткен. Флоренциядан шалқары орналасқан Грассинадағы Фонте ди Фата Моргана ("Фата Моргананың бұлағы") 1573-74 жылдары Бернардо Веккиеттидің "Рипозо" (демалыс) вилласының кең аумағындағы бақшалық құрылыс ретінде салынған шағын ғимарат. Ол Джамболонья стиліндегі мүсіндермен безендірілген. Бақша үңгірлерінің сырты көбінесе зор тас, рустикалық галерея немесе жартасты тіректей жасалады. Ішінде олар храмдармен, фонтандармен, сталактиттермен, жасанды әшекей тастар мен қабықтармен (кейде керамикадан жасалған) безендіріледі; мифологиялық кейіпкерлер, осы кеңістікке сәйкес ерлер мен нимфалар; және суды тоғандарға құйып жіберген құдайлардың ыдыстары орналасқан. Ылғалды үңгірлер итальян қызығынан паналауға ыңғайлы орын болды, бірақ олар Иль-де-Франстың ылғалды ауа райында да сәнге айналды. Кусково мүлігінде 1755-1761 жылдар аралығында салынған үңгір павильоны бар. Үңгірлер ванна ретінде де пайдаланылған, мысалы, Палаццо дель Тедегі "Казино делла Гроттада", үңгір мен лоджияның (жабық балкон) айналасында орналасқан шағын жеке бөлмелер бар. Ежелде сарай қызметкерлері еден мен қабырғаларын жабатын тас-талшықтар мен қабықтардың үстінен құйылатын суға шомылған. Үңгірлер сондай-ақ шіркеулер ретінде де пайдаланылған, немесе Капрароладағы Вилла Фарнезеде үңгір стилінде жасалған шағын театр болған. Олар көбінесе Ренессанс бақтарындағы каскадтық фонтандармен үйлесім тапқан. Бернард Палиссидің Париждегі Екатерина де Медичи сарайы үшін салған Туильери үңгірі әйгілі болды. Андре Ле Нотр Версаль үшін жобалаған бақтарда да үңгірлер бар. Англияда 1630 жылдары Уилтон-хауста алғашқы бақша үңгірі салынған, оны Исаак де Кос салған болуы мүмкін. Үңгірлер формалды емес бақтарға да жарады. Александр Поуп салған Поуп үңгірі Англиядағы алғашқы ландшафттық бақтардың бірі - Твикенхемде сақталған жалғыз нәрсе. Поуп Италияға сапар кезінде көрген үңгірлерден шабыттанды. Қазір оның үңгірін қалпына келтіру жұмыстары жүріп жатыр. Пейншилл, Стоу, Клэндон және Стоурхед саябақтарында да үңгірлер бар. Скотт үңгірі - бұл өзара байланысты камералардың сериясы, 67 фут (20 метр) қашықтықтағы бор тауларына еніп жатыр. 18 ғасырдың соңында салынған камералар мен туннельдер қабықтармен, кремний тастармен және түрлі-түсті шынымен қапталған. Романтикалық дәуірдегі туристер Фингал үңгірін, Шотландияның Гебрид аралдарындағы шалқар Стаффа аралында көруге бармаған болуы мүмкін, бірақ олар оның аты-жөнін естіген, мүмкін Феликс Мендельсонның "Гебридтер овертюрасы" арқылы, көбінесе "Фингал үңгірі" деп аталады, ол оның сапарынан шабыттанды. 19 ғасырда шағын Маттерхорндар мен жартасты бақтар сәнге айналған кезде, Аскотт Хауста сияқты үңгірлер жиі кездесетін. Баварияда Людвигтің Линдерхофінде Вагнердің "Таннхойзерінде" бейнеленген Венусберг астындағы үңгірдің абстракциясы бар. Британдық суреткерлік қозғалыстан бері үңгірлер сәннен шығып кеткенімен, сәулетшілер мен суретшілер кейде заманауи дизайн жұмыстарында үңгірлерді қайта қарастыруға тырысады. Мұндай мысалдарға Фредерик Кислердің Жаңа келісім үшін "Медитация үңгірі" (1964), ARM-нің постмодернистік "Storey Hall" (1995), Aranda/Lasch-тың "Grotto Concept" (2005), DSDHA-ның "Potters Field Park Pavilions" (2008), Каллум Мортонның үңгір павильоны (2010) және Антонино Кардильоның "Grottoes" сериясы (2013-2016) жатады.
The popularity of artificial grottoes introduced the Mannerist style to Italian and French gardens of the mid 16th century. Two famous grottoes in the Boboli Gardens of Palazzo Pitti were begun by Vasari and completed by Ammanati and Buontalenti between 1583 and 1593. One of these grottoes originally housed the Prisoners of Michelangelo. Before the Boboli grotto, a garden was laid out by Niccolò Tribolo at the Medici Villa Castello, near Florence. At Pratolino, in spite of the dryness of the site, there was a Grotto of Cupid (surviving), with water tricks for the unsuspecting visitor. The Fonte di Fata Morgana ("Fata Morgana's Spring") at Grassina, not far from Florence, is a small garden building, built in 1573–74 as a garden feature in the extensive grounds of the Villa "Riposo" (rest) of Bernardo Vecchietti. It is decorated with sculptures in the Giambolognan manner. The outsides of garden grottoes are often designed to look like an enormous rock, a rustic porch, or a rocky overhang. Inside, they are decorated as a temple or with fountains, stalactites, and imitation gems and shells (sometimes made in ceramic); herms and mermaids, mythological subjects suited to the space; and naiads, or river gods whose urns spilled water into pools. Damp grottoes were cool places to retreat from the Italian sun, but they also became fashionable in the cool drizzle of the Île de France. In the Kuskovo Estate, there is the Grotto Pavilion, built between 1755 and 1761. Grottoes could also serve as baths; an example of this is at the Palazzo del Te, in the 'Casino della Grotta', where a small suite of intimate rooms is laid out around a grotto and loggetta (covered balcony). Courtiers once bathed in the small cascade that splashed over the pebbles and shells encrusted in the floor and walls. Grottoes have also served as chapels, or at Villa Farnese at Caprarola, a little theater designed in the grotto manner. They were often combined with cascading fountains in Renaissance gardens. The grotto designed by Bernard Palissy for Catherine de' Medici's château in Paris, the Tuileries, was renowned. There are also grottoes in the gardens designed by André Le Nôtre for Versailles. In England, an early garden grotto was built at Wilton House in the 1630s, probably by Isaac de Caus. Grottoes were suitable for less formal gardens too. Pope's Grotto, created by Alexander Pope, is almost all that survives of one of the first landscape gardens in England, at Twickenham. Pope was inspired after seeing grottoes in Italy during a visit there. Efforts are underway to restore his grotto. There are grottoes in the landscape gardens of Painshill Park, Stowe, Clandon Park, and Stourhead. Scott's Grotto is a series of interconnected chambers, extending 67 ft (20 metres) into the chalk hillside on the outskirts of Ware, Hertfordshire. Built during the late 18th century, the chambers and tunnels are lined with shells, flints, and pieces of colored glass. The Romantic generation of tourists might not actually visit Fingal's Cave, on the remote isle of Staffa in the Scottish Hebrides, but they have often heard of it, perhaps through Felix Mendelssohn's "Hebrides Overture", better known as "Fingal's Cave", which was inspired by his visit. In the 19th century, when miniature Matterhorns and rock gardens became fashionable, a grotto was often found, such as at Ascott House. In Bavaria, Ludwig's Linderhof contains an abstraction of the grotto under Venusberg, which is figured in Wagner's Tannhäuser. Although grottoes have largely fallen from fashion since the British Picturesque movement, architects and artists occasionally try to redefine the grotto in contemporary design works. Such examples include Frederick Kiesler's Grotto of Meditation for New Harmony (1964), ARM'st post modern Storey Hall (1995), Aranda/Lasch's Grotto Concept, (2005), DSDHA's Potters Field Park Pavilions (2008), Callum Moreton's Grotto pavilion (2010), and Antonino Cardillo's Grottoes series (2013–2016).
Діни үңгірлер
Бүгінде жасалма үңгірлер сәндік және діни мақсаттар үшін сатып алынып, салынады. Олар көбінесе сыртқы бақтарда, әсіресе Мәриям ананың мүсіндерін қою үшін ғибадатхана ретінде пайдаланылады. Көптеген католиктер Бернадетт Субирустың Лурдтағы Әзіре Мәрияның көрінісін көрген үңгірге зиярат етеді. Көптеген бау-бақша ғибадатханалары осы көріністен үлгі алған. Оларды көбінесе бақтар мен шіркеулерде, сондай-ақ басқа да жерлерде кездестіруге болады (Лурд үңгіріне қараңыз). Ең үлкен үңгір Айова штатының Вест-Бенд қаласындағы "Құтқарылу үңгірі" деп саналады.
Today, artificial grottoes are purchased and built for ornamental and devotional purposes. They are often used as shrines in which to place statues of saints, particularly the Virgin Mary, in outdoor gardens. Many Roman Catholics visit a grotto where Bernadette Soubirous saw apparitions of Our Lady of Lourdes. Numerous garden shrines are modeled after these apparitions. They can commonly be found displayed in gardens and churches, among other places (see Lourdes grotto). The largest grotto is believed to be the Grotto of the Redemption in West Bend, Iowa.