Кіріспе
Марк Джордж Тоби (1890 жылғы 11 желтоқсан – 1976 жылғы 24 сәуір) – американдық суретші. Оның Азия каллиграфиясынан шабыттанған, тығыз құрылымды композициялары абстрактілі экспрессионизмге ұқсас, бірақ оның композицияларының себептері философиялық тұрғыдан көптеген абстрактілі экспрессионист суретшілерінен өзгеше. Оның туындылары Америка Құрама Штаттары мен Еуропа бойынша кеңінен танылды. Гай Андерсон, Кеннет Каллахан, Моррис Грейвс және Уильям Каммингпен бірге Тоби Солтүстік-Батыс мектебінің негізін қалаушы болды. Жасы мен тәжірибесі артық болғандықтан, ол басқаларына зор ықпал етті; дос және ұстаз ретінде Тоби олардың философия мен Шығыс діндеріне деген қызығушылығын бөлісті. Солтүстік-Батыс мектебінің басқа өкілдері сияқты, Тоби Чикаго өнер институтында алғашқы оқудан кейін көбінесе өзін-өзі оқытты. 1921 жылы Тоби Сиэтлдегі Корниш мектебінде өнер кафедрасын ашты. Тоби Мексика, Еуропа, Палестина, Израиль, Түркия, Ливан, Қытай және Жапонияға үздіксіз саяхаттар жасады. Бахаи дініне кіргеннен кейін ол оның өмірінің маңызды бөлігіне айналды. Тобидің Шығыс суретшілігімен және каллиграфиялық сызбаларымен ерекшеленетін суреттерінің Джексон Поллоктың тамшылатып сурет салу әдісіне әсер еткені әлі де анықталған жоқ. Висконсин штатының Центервилл қаласында дүниеге келген Тоби өмірінің көп бөлігін Вашингтон штатының Сиэтл қаласында өткізді, ал 1960 жылдардың басында серігі Пехр Холлстенмен бірге Швейцарияның Базель қаласына көшіп барды. Тоби 1976 жылы сол жерде қайтыс болды.
Mark George Tobey (December 11, 1890 – April 24, 1976) was an American painter. His densely structured compositions, inspired by Asian calligraphy, resemble Abstract expressionism, although the motives for his compositions differ philosophically from most Abstract Expressionist painters. His work was widely recognized throughout the United States and Europe. Along with Guy Anderson, Kenneth Callahan, Morris Graves, and William Cumming, Tobey was a founder of the Northwest School. Senior in age and experience, he had a strong influence on the others; friend and mentor, Tobey shared their interest in philosophy and Eastern religions. Similar to others of the Northwest School, Tobey was mostly self taught after early studies at the Art Institute of Chicago. In 1921, Tobey founded the art department at The Cornish School in Seattle, Washington. Tobey was an incessant traveler, visiting Mexico, Europe, Palestine, Israel, Turkey, Lebanon, China and Japan. After converting to the Baháʼí Faith, it became an important part of his life. Whether Tobey's all over paintings, marked by oriental brushwork and calligraphic strokes, were an influencer on Jackson Pollock's drip paintings has been left unanswered. Born in Centerville, Wisconsin, Tobey lived in the Seattle, Washington area for most of his life before moving to Basel, Switzerland in the early 1960s with his companion, Pehr Hallsten; Tobey died there in 1976.
Алғашқы жылдар
Тоби қауымдық отбасындағы төрт баланың кенжесі еді. Оның ата-анасы Джордж Тоби, ағаш шебері және үй салушы, және Эмма Кливленд Тоби болды. Әкесі тастан жануарлар мүсін жасады және кейде жас Маркқа қайшымен кесу үшін жануарлар суретін салды. 1893 жылы отбасы Чикаго қаласына қоныстанды. Ол 1906-1908 жылдары Чикаго өнер институтында оқыды, бірақ Солтүстік-Батыс мектебінің басқа суретшілері сияқты, көбінесе өзіндік білім алды. 1911 жылы Нью-Йорк қаласына көшіп, McCall's журналы үшін сәндік суретші болып жұмыс істеді. Оның алғашқы жеке көрмесі 1917 жылы Манхэттеннің оңтүстік бөлігіндегі Knoedler & Company галереясында өтті. Келесі жылы Тоби Нью-Йорк портретшісі және Бахаи дінінің жақтасы Джульет Томпсонмен танысты – оның Халил Жибранмен байланысы бар еді және ол оның портретын салған. Сеанс кезінде Тоби Бахаи дінінің әдебиеттерін оқып, Грин-Акрге шақыруды қабылдады, онда ол Бахаи дініне кірді. Оның дінге бет бұруы оны өнердегі рухани мәнді бейнелеуді зерттеуге жетеледі. Келесі жылдары Тоби Араб әдебиетінің еңбектерін және Шығыс Азия философиясының ұстанымдарын зерттеді.
Алғашқы жылдар
1921 жылы Тоби Сиэтл қаласына келді. Келесі жылы Тоби Вашингтон университетінің студенті және қытай суретшісі Тэнг Куэймен танысты, ол Тобиді шығыс жазу өнерімен таныстырып, оның қытай каллиграфиясын зерттеуіне бастау берді. 1925 жылы ол өмір бойы саяхаттап жүретін кезеңді бастады – Еуропаға кетіп, Парижде қоныстанды, онда Гертруда Стайнмен танысты. 1929 жылы ол өмірінде маңызды өзгеріс болған көрмеге қатысты: Нью-Йорктегі Романи Маридің кафе-галереясында жеке көрме ұйымдастырды. Сол кездегі Музейдің қазіргі заманғы өнер музейінің (MoMA) кураторы Альфред Х. Барр кіші бұл көрмені көріп, 1930 жылы MoMA көрмесіне қосу үшін бірнеше суретті іріктеді: «Тірі американдықтардың суреттері мен мүсіндері». 1931 жылы Тоби Девондағы Дартингтон-холлда сабақ беріп, мектеп үшін фрескалар салғанда Элмхерст прогрессивтік мектебінің тұрақты суретшісі болды. Ол сондай-ақ факультеттегі Бернард Личпен жақын дос болды. Тобидің бахай дінімен таныстыруының арқасында Лич та осы дінге кірді. Девонда болған кезінде Тоби Мексикаға (1931), Еуропаға және Палестинаға (1932) саяхат жасады. 1934 жылы Тоби мен Лич Франция мен Италия арқылы бірге саяхаттап, Неапольден Гонконг пен Шанхайға кемемен барды, онда олар жолдары айырылысты. Лич Жапонияға кетті, ал Тоби Жапонияға кетер алдында Шанхайдағы ескі досы Тэнг Куэйді көріп қайтты. Жапон билігі Тобидің Англиядан Жапонияда жариялау үшін әкелген 31 суреттен тұратын, сулы қағазға басылған басылымды тартып алып, жойды. Бұл суреттердің неліктен жойылғаны туралы ешқандай түсіндірме берілген жоқ; мүмкін, олар оның жалаңаш еркектердің суреттерін порнографиялық деп санаған. Жаздың басында ол Киотодан тыс жердегі Зен монастырында Хайку поэзиясы мен каллиграфияны оқыды, ал күзде Сиэтлге оралды. Тобидің Сиэтл өнер мұражайындағы алғашқы жеке көрмесі 1935 жылы өтті; ол сондай-ақ Нью-Йоркке, Вашингтонға, Альбертаға (Канада), сондай-ақ бахайлық қажылық сапары үшін Хайфаға барды. Қараша немесе желтоқсан айларында Дартингтон-холлда түнгі уақытта жұмыс істеп, терезенің сыртындағы даладағы жылқылардың тыныс-деміліне құлақ бергенде, ол «ақ жазу» (жұқа ақ сызықтардың өрілісі) деп аталатын стильде «Бродвей», «Қош келдің, батыр» және «Бродвей нормасы» атты үш картинадан тұратын серия салды.
Карьерасының ортасы
Тоби 1938 жылы Англияда оқытушылыққа оралуды жоспарлаған, бірақ Еуропадағы соғыс қаупінің күшеюі оны АҚШ-та қалдырды. Оның орнына, ол Inverarity қадағалауымен Федералды өнер жобасында жұмыс істей бастады. 1939 жылдың маусым айында Тоби бахаи жазғы бағдарламасына қатысып, рұқсат етілген демалыс уақытын асырып кеткендіктен, Инверрити оны Жұмыс прогресі әкімшілігінің (WPA) жобасынан шығарды. Тоби 1939 жылы Баллардта швед ғалымы Пехр Холлстенмен (1965 жылы қайтыс болды, Базель) танысты және 1940 жылдан бастап олар серіктес болып, бірге тұрды. 1942 жылға қарай Тобидің абстракционизмге бет бұруымен бірге жаңа каллиграфиялық тәжірибесі де жүрді. Нью-Йорктегі Уиллард галереясының Мариан Уиллард Тобидің WPA суреттерінің бір бөлігін көріп, оған 1944 жылы көрме ұйымдастырды, ол үлкен жетістікке ие болды. 1945 жылы ол Орегон штатындағы Портленд өнер мұражайында жеке көрме өткізді, ал Чикаго өнер клубы 1940 және 1946 жылдары оның жеке көрмелерін ұйымдастырды. Ол Локрем Джонсоннан фортепиано мен музыка теориясын оқыды, ал Джонсон болмаған кезде Уэсли Вермен, оны 1949 жылы Тобиге олардың пианист досы Берт Понси Джейкобсон таныстырды. Сол кездегі студент Вэр Тоби үшін музыкалық композиция бойынша жетекші болу мүмкіндігін қуана қабылдады, уақыт өте келе онымен және оның суретшілер тобымен достық қарым-қатынас орнатты, өзі де суретші болды және топтың тарихын жазып қалдырды. 1951 жылы Тоби Нью-Йорктегі Уитни мұражайында өнер туындыларын көрсетті. Сонымен қатар, ол Йозеф Альберстің шақыруымен Йель университетінде үш ай бойы аспиранттардың жұмыстарын сынға салды және Сан-Францискодағы Калифорния Легионының сарайында өзінің алғашқы ретроспективті көрмесін өткізді. 1952 жылы "Тобей, Марк: Суретші" фильмі Венеция және Эдинбург кинофестивальдерінде көрсетілді. "Академиялық жауапкершілікті" мойындаған Холлстен 1950-ші жылдардың басында Вашингтон университетінің скандинавия тілдері мен әдебиеті факультетінің аспирантурасына түсті. Магистр дәрежесін алғаннан кейін Тоби оны "профессор" деп атады. 1953 жылдың 28 қыркүйегінде "Life" журналында Тоби, Гай Андерсон, Кеннет Каллахен және Моррис Грейвс туралы "Солтүстік-Батыстың мистикалық суретшілері" деген мақала жарияланды, бұл оларды ұлттық назарға іліктірді. Төрт суретші Солтүстік-Батыс мектебінің негізін қалаушылар деп есептелді. 1955 жылы Париждегі Жанна Бухер галереясында жеке көрме өткізді, сондай-ақ Базель және Берн қалаларына сапар шекті. Екі жылдан кейін ол түсті қаламмен сурет салуды бастады. 1958 жылы ол Джеймс Эбботт МакНилл Уистлерден кейін Венеция биенналесінде Халықаралық бас жүлде жеңіп алған екінші американдық болды.
Кейінгі жылдар
Тоби мен Холлстен 1960-шы жылдардың басында Швейцарияның Базель қаласына көшіп барды. Бұрын үздіксіз саяхаттаған Тоби өнеріне назар аударса, Холлстен тынышсыздық сезімімен Еуропаны аралап, Базельге қайтып келді. 1960 жылы Тоби Бейнелеу өнершілер қауымдастығының Вена секциясына қатысты, ал келесі жылы Париждегі Марсан павильонында көрмеге шыққан алғашқы американдық суретші болды. 1962 жылы MoMa-да жеке көрмесі, ал 1966 жылы Хайфадағы Бахаи әлемдік орталығына сапар жасаған жылы Стеделик мұражайында жеке көрмесі өтті. 1967 жылы ол Виллард галереясында тағы да көрсетілді, ал келесі жылы Даллас көркемсурет мұражайында ретроспективті көрме ұйымдастырылды. 1974 жылы Смитсоновтың ұлттық көркем өнер жинағында суретшінің жұмыстарының тағы бір маңызды ретроспективасы болды. Тоби 1976 жылы Базельде қайтыс болды. 2017 жылы (6 мамырдан 17 қыркүйекке дейін) Италияның Венеция қаласында Тобидің пісіп жеткен туындыларының маңызды ретроспективті көрмесі ұйымдастырылды, оны Пегги Гуггенхайм коллекциясы демеушілік етті, Аддисон галереясы (Американдық өнер) және Массачусетс штатының Андервер қаласындағы Филипс академиясы ұйымдастырды, ал кураторы Дебра Брикер Балкен болды. Көрме Венеция биенналесінен көптеген адамдарды тартты, халықаралық назар аударды және Тобидің маңыздылығын қайта қарауға себеп болды, содан кейін Аддисон галереясына (Американдық өнер), Филипс академиясына, Андерверге (Массачусетс) көшіріліп, 2017 жылдың 4 қарашасынан 2018 жылдың 11 наурызына дейін көрмеге қойылды. Тоби өзінің ақ жазу туындыларын Виллард галереясында таныстырғанда, болашақ абстрактты экспрессионистердің көпшілігі сол кезде көрмеге шығарып жатқандықтан, Сиэтлде тұратын және Азия өнерімен байланысы тығыз болғандықтан, адамдарды жаңылыстырудан сақтануға тырысты. Уиллард Сидни Жанисді (1948 жылы Нью-Йоркте жеке галереясын ашқан және Джексон Поллок, Виллем де Кунинг, Роберт Матервелл және Филип Густон сияқты абстрактты экспрессионистерді өзімен бірге әкелген) Тобидің позициясын түсіндіру үшін Виллардтағы Тобидің туындыларына эссе жазуға шақырды. Бұл эссе Тобидің Азияға бейімділігін мойындады және оның ақ жазуы мен сюрреалистердің автоматты жазуы арасындағы маңызды айырмашылықты көрсетті, бұл американдық абстрактты экспрессионистердің көпшілігіне әсер етті, соның ішінде 1944 жылы Джексон Поллокқа. Поллок картинаны мұқият зерттеп, содан кейін тарихқа енген «Көк полюстер» картинасын жасайды, 1973 жылы Австралия үкіметі оны 2 миллион долларға сатып алады. Поллоктың өмірбаянын жазған автор былай деп жазды: "[Тобидің] шығыс каллиграфиясы сияқты әдемі ақ сызықтардың тығыз желісі Джексонға соншалықты әсер етті, тіпті ол Луи Бансқа жазған хатында Батыс жағалауының суретшісі Тобиді «Америкада сурет (нағыз мағынасында) тууы мүмкін болған жалғыз орын» Нью-Йорк емес екенін көрсететін «ерекшелік» деп сипаттады." Поллок Тоби ұсынған шағын және орташа көлемді кенептерді көрсеткен Виллард галереясының барлық көрмелеріне барды, шамамен өлшемі... Поллок оларды көргеннен кейін үйге оралып, оларды үлкейтіп, бояуды кенепке жағудың орнына құйып жіберді. Поллокты диффузды жарық қызықтырмады, бірақ ол Тобидің кенептің шеттеріне дейін барлық бөлігін сызықтармен жабу идеясына қызығушылық танытты, бұл американдық өнерде бұрын жасалмаған еді. Солтүстік-батыс мектебінің тағы бір суретшісі, маниакальды депрессия диагнозы қойылған Хелми Ювонен Тобиге құмар болды және Тоби гей болғанына қарамастан, олар үйленеді деп ойлап, күйреп қалды.
Мұра
Оның кем дегенде бес туындысы Солтүстік-Батыс өнер мұражайының тұрақты коллекциясында сақталған. Оның көптеген бейнелі және абстрактілі туындылары Дартингтон Холл Трастының қорында бар. Тобидің қол қойған төрт литографиясы Бахаи дінінің жоғарғы басқару органы – Әлемдік Әділет Үйінің қабылдау залында ілінген, себебі оның туындылары Шығыс мәдениетінің ықпалымен және Бахаи дініне қатысуымен шабыттандырылған. Анатома тобейоидс, теңіз қабықшасының бір түрі, Тобидің құрметіне аталған.