Кіріспе

Гастон Леру романы. «Сары бөлменің құпиясы» (фр. Le mystère de la chambre jaune) – француз жазушысы Гастон Лерудың құпия романы. Бұл жабық бөлмедегі құпия жанрдың алғашқы романдарының бірі. Алғаш рет 1907 жылдың қыркүйегінен 1907 жылдың қарашасына дейін Францияда «L'Illustration» журналында, ал 1908 жылы жеке кітап ретінде жарияланды. Роман ойдан шығарылған журналист Жозеф Рулетабильдің тұңғыш ісі және құлыпталған бөлмеден ізсіз жоғалып кеткендей көрінетін күрделі және көрінеу мүмкін емес қылмыс туралы айтады. Леру оқырманға қылмыс орнын көрсететін егжей-тегжейлі, нақты сызбалар мен қабаттар жоспарларын ұсынады. Бұл оқиға оқырманға зихилық шақыруға шақырады. Роман 1908 жылы жарық көрген «Қара киімдегі әйелдің иісі» романында жалғасады, онда осы оқиғадан таныс кейіпкерлер қайтадан пайда болады.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Журналист және әуесқой детектив Джозеф Рулетабильді Гландиер сарайындағы қылмыстық істі тергеуге жібереді, ал олмен бірге өзінің досы, адвокат Сенклерді алып кетеді, оқиғаны баяндайды. Сарай иесінің, профессор Джозеф Стэнгерсонның 30-ға жуық жастағы қызы Матильда Стэнгерсон сарай аумағындағы зертханасына жақын бөлмеде, қатты жарақаттанып, есігі іштен құлыпталған күйде табылған. Ол баяу жазылып, бірақ ешқандай пайдалы куәлік бере алмайды. Рулетабиль бірнеше адаммен кездесіп, сұрақ қояды: сарайдың консьерждері, мырза және ханым Бернье, ескі қызметші Жак, жағымсыз қонақүй иесі және әйелдерге құмар аңшы, сондай-ақ ісқабылданған Франция полициясының бас детективі Фредерик Ларсанмен достық бәсекелестікке түседі. Ларсан Стэнгерсонның күйеуіне, Роберт Дарзак деген ғалымға күдікпен қарайды, бұл Рулетабильді алаңдатады. Рулетабиль мен Ларсанның қорғауына қарамастан, Матильда Стэнгерсонның өміріне тағы да қастандықтар жасалады, ал қылмыскер екі рет оны ұстауға жақын келгенде жоғалып кетеді, бұл профессор Стэнгерсонның "материяның ыдырауы" зерттеулерін еске түсіреді. Екінші қастандық кезінде аңшы өлтіріледі. Ақырында, Ларсан Дарзакты тұтқындайды және оны кісі өлтіруге талпынумен айыптайды. Рулетабиль Дарзак өзін қорғамауға құпия себептері бар деп күдіктенеді және одан әрі тергеу жүргізу үшін жоғалып кетеді. Екі жарым айдан кейін, Дарзактың соты ашылғанда, Рулетабиль сенсациялық түрде қайта пайда болады және сотта кінәлінің Фредерик Ларсан екенін мәлімдейді, оны Баллмейер атты қаскөйдің екінші жағынан қараған бейнесі деп айыптайды. Ларсан оны ұстауға тырылғанда екі рет жоғалып кеткендей болды. Ларсан Рулетабиль сотта оны айыптайтынын ескерткеннен кейін жоғалып кеткендіктен, Дарзак босатылады. "Сары бөлме" сыры былай түсіндіріледі: Ларсан Матильда Стэнгерсонға күдік тудырғаннан ертерек шабуыл жасаған, бірақ ол шабуылдың іздерін жасырып, өзін бөлмеге құлыптап алған. Түнде, оқиғадан қорқып, төсектен құлап, басын жанындағы үстел бұрышына соғып, ең ауыр жарақат алған. Осы оқиғалардың артындағы себеп сотта құпия сақталады, бірақ ақырында Сенклер түсіндіреді. Баллмейер жастық шағында Матильда Стэнгерсонды азғырып, АҚШ-та жасырын түрде үйленген. Олар бала сүйгеннен кейін ол тұтқындалып, кім екені анықталған. Матильда Стэнгерсон ұлының тәрбиесі мен білімін қамтамасыз етіп, осы оқиғаны әкесінен жасырған; оның үнсіздігі мен Роберт Дарзактың мінез-құлқының себебі – оның оны білгізбеуге тырысуы. Алайда Баллмейер оның үйленгенін естіп, қайтадан оның өміріне еніп, қажет болса күшпен әйел ретінде қайтадан талап етуге шешім қабылдаған.