Кіріспе

Скрейлинг (көне скандинав және исланд тілінде skrælingi, көпше түрі skrælingjar) – норвегиялық гренландтықтар Солтүстік Америкада (Канада және Гренландияда) кездескен халықтарды атау үшін қолданған термин. Қолға жеткен деректерде бұл атау алғаш рет 13 ғасырдан кейін Гренландияда норвегиялықтармен бірге болған, прото-инуиттер тобы – Туле халқына қатысты айтылады. Сагаларда бұл термин сонымен қатар 11 ғасырдың басында норвегиялықтар экспедициялары кезінде кездесіп, шайқасқан Винланд аймағының халықтарын да белгілеу үшін қолданылған.

Этимология

Бұл сөз, әдетте, инуиттер киетін жануар терілеріне сілтеме жасай отырып, "құрғақ тері" деген мағынаны білдіретін ежелгі скандинав сөзі – skrá-мен байланысты болуы мүмкін. Уильям Тальбицер (1932: 14) скрилинг сөзі "қайқайта, айқайлап бақыру" дегенді білдіретін skrækja ескі норвег етістігінен туындаған болуы мүмкін деп болжады. Қазіргі исланд тілінде skrælingi "варвар" дегенді білдіреді, ал даниялық сөзі skrælling "әлсіз" деген мағынаны береді. Бұл термин алғаш рет Ари Торгильссонның "Исландиялықтар кітабы" деп аталатын Íslendingabók еңбегінде қолданылған деп есептеледі, бұл норвег саяхатшыларының Американың жергілікті халқымен алғашқы байланыстарынан көп кейін жазылған. Осы дереккөздер жазылған кезде skræling норвег гренландтықтарының қазіргі инуиттердің ата-бабалары – Туле халқына қолданатын жалпы атауы болды. Туле тайпасы 13 ғасырда Солтүстік Америка құрлығынан Гренландияға алғаш келді және одан кейін гренландтықтармен байланыста болды. 13 ғасырда жазылған Гренландиялықтар сагасы мен Эрик Қызыл сагасы осы терминді сол аймақтағы халықты атау үшін қолданды, оны норвегтер 11 ғасырдың басында Винландта кездестірген. Сөз кейіннен кеңінен танылып, 18 ғасырдан бері ағылшын тілінде қолданылып келеді. Гренландия инуиттерінің ең ірі этникалық тобы – "Kalaallit" аты, әдетте, skræling сөзінен шыққан. Оның саяхаты кейінірек зерттеушілердің, соның ішінде Лейф Эриксонның қызығушылығын оятып, ол Хеллуланд, Маркланд және Винланд аймақтарын зерттеп, ат қойды.

Бірінші байланыс

Лейф Винландта тұрақтап, "үлкен үйлер" салып, осы жерді отарлаудың негізін қалады. Гренландияға оралғаннан кейін Лейфтің Винландия сапары туралы көп пікірталас болды, ал оның інісі Торвальд олар жерді жеткілікті зерттеп шықпады деп ойлады. Сонда Лейф Торвальдқа: "Інім, егер қаласаң, Винландқа барып, менің кемеме мін, бірақ бұрын кемемен Торрдың ағаш жинаған жеріне барып, Торирдің қалдырған ағашын әкеліп алсын", - деді.

Винландияға жеткенде, олар осы жердің атымен аталған, қазіргі танымал жүзім мен өзінен өскен бидайды тапты. Олар балық аулау, құрлықта аң аулау және аралда жұмыртқа жинау арқылы қиын қысты мүсіркеумен өткізді. Келесі жазда Хоп аралына барды, онда олар бейбіт қарым-қатынас жасап, сауда-саттық жүргізген жергілікті халықпен кездесті. Торфин өзінің әскерлеріне қылыштар мен сүмбілерді сатуға тыйым салды, сондықтан олар негізінен қызыл матаға тері айырбастады. Олар жергілікті тұрғындарды былай сипаттады:

Кавдлунайт (көпше түрі) – инуиттердің шетелдік немесе еуропалық деген сөзі. Қазіргі Гренландия тіліндегі qallunaaq ("даниялық") сөзімен салыстырыңыз, бұрын ĸavdlunâĸ деп жазылатын.