Кіріспе

Математикада, әсіресе абстрактілік алгебрада, Артиний сақинасы (кейде Артин сақинасы) – (бір жақты) идеалдар бойынша төмендеу тізбегі шартын қанағаттандыратын сақина; яғни, идеалдардың шексіз төмендеу тізбегі болмайды. Артиний сақиналары Эмиль Артиннің есімімен аталады, ол бірінші болып идеалдар үшін төмендеу тізбегі шартының шекті сақиналарды және өрістердегі шекті өлшемді векторлық кеңістіктер болатын сақиналарды бірдей қанағаттандыратынын анықтаған. Артиний сақиналарының анықтамасын төмендеу тізбегі шартын эквивалентті ұғыммен – ең төменгі шартпен алмастыру арқылы қайта формулиреуге болады. Нақтырақ айтқанда, сақина сол жақтан Артинийлік болып табылады, егер ол сол жақ идеалдар бойынша төмендеу тізбегі шартын қанағаттандырса, оң жақтан Артинийлік болып табылады, егер ол оң жақ идеалдар бойынша төмендеу тізбегі шартын қанағаттандырса, ал екі жақты Артинийлік болып табылады, егер ол сол және оң жақтан Артинийлік болса. Коммутативті сақиналар үшін сол және оң анықтамалар сәйкес келеді, бірақ жалпы жағдайда олар әртүрлі болады. Веддерберн-Артин теоремасы кез келген қарапайым Артиний сақинасын бөлу сақинасы үстіндегі матрицалар сақинасы ретінде сипаттайды. Бұл қарапайым сақинаның сол жақтан Артинийлік болуы оң жақтан Артинийлік болуымен эквивалентті екенін білдіреді. Бірдей анықтама мен терминология модульдерге де қолданылады, мұнда идеалдар субмодульдермен алмастырылады. Төмендеу тізбегі шарты көтерілу тізбегі шартына қарама-қарсы болғанымен, сақиналар үшін ол күшті шарт болып табылады. Атап айтқанда, Акизуки-Хопкинс-Левитски теоремасының салдары ретінде сол жақ (сәйкесінше оң) Артинийлік сақина автоматты түрде сол жақ (сәйкесінше оң) Ноэтериандық сақина болады. Бұл жалпы модульдер үшін дұрыс емес; яғни, Артинийлік модуль міндетті түрде Ноэтериандық модуль болуы керек емес.

Мысалдар мен қарсы мысалдар

Интегралды домен егер және тек қана өріс болса, ғана Артинияндық болады. Артнианның сол жағындағы идеалдар саны шекті болса, ол сол Артинияндық болады. Атап айтқанда, шекті сақина (мысалы, ) сол және оң Артинияндық болады. k өріс болсын. Онда әрбір оң бүтін сан n үшін Артинияндық болады. Сол сияқты, максималды идеалы бар Артинияндық сақина болады. V – шекті өлшемді векторлық кеңістік болсын, ал – V-нің эндоморфизмі. Онда тудыратын субальгебра коммутативті Артинияндық сақина болады. Егер I – Дедекинд домені A-ның нөлдік емес идеалы болса, онда негізгі Артинияндық сақина болады. Кез келген n үшін, сол жақ Артинияндық (немесе сол жақ Ноэтериандық) сақина R үстіндегі толық матрицалық сақина сол жақ Артинияндық (немесе сол жақ Ноэтериандық) болады. Төменде Артинияндық емес сақиналардың екі мысалы келтірілген. Егер R кез келген сақина болса, онда R[x] полиномдық сақинасы Артинияндық емес, себебі тудыратын идеал, барлық натурал n үшін тудыратын идеалға (тиісті) кіреді. Керісінше, егер R Ноэтериандық болса, онда R[x] да Ноэтериандық болады, бұл Хилберт негізінің теоремасымен дәлелденеді. Бүтін сандар сақинасы Ноэтериандық сақина, бірақ Артинияндық емес.

Артиний сақиналары үстіндегі модульдер

M сол жақ артиниандық сақинаның үстіндегі сол модуль болсын. Онда келесі шарттар эквивалентті (Хопкинс теоремасы): (i) M шекті түрде туындайды, (ii) M шекті ұзындықта (яғни, композициялық қатарға ие), (iii) M Ноэтерлік, (iv) M Артиниялық.

Коммутативті артинийлік сақиналар

А - бірлікпен коммутативті Ноэтериандық сақина болсын. Онда келесі шарттар эквивалентті: А - Артиниялық. А - коммутативті Артиниялық жергілікті сақиналардың шекті көбейтіндісі. A / nil(A) - жартылай қарапайым сақина, мұнда nil(A) - A-ның нил радикалы. А-дағы әрбір шекті түрде туындаған модульдің ұзындығы шекті. (жоғарыда қараңыз) А-ның Крулл өлшемі нөлге тең. (Атап айтқанда, нил радикал Якобсон радикалымен сәйкес келеді, себебі жай идеалдар максималды болады.) А-ның спектрі шекті және дискретті. Спектр дискретті. k - өріс және A - k-алгебрасы шекті түрде құрылған болсын. Онда A - Артиниялық, егер және тек қана A - k-модулі ретінде шекті түрде туындаған болса. Артиниялық жергілікті сақина толық. Артиниялық сақинаның факторсақинасы және локализациясы - Артиниялық.