Израильдің Mirage 5 ұшағының нұсқасы – Nesher

Кіріспе

Израиль Мираж-5 шабуыл ұшағының нұсқасын жасады

Израильдің Ұшақ Өнеркәсібінің Nesher ұшағы («гриффон бүркіті», сондай-ақ «құбылан» деп аударылады) француз Dassault Mirage 5 көпмақсатты истребителінің израильдік нұсқасы болды. 1967 жылғы Алты күндік соғыс және 1960 жылдардың соңындағы Атрусия соғысында ұшақтарды жоғалтқан Израиль Әуе Күштері (IAF) өте табысты Dassault Mirage III истребителінің жетілдірілген нұсқасын алуға тырысты. Мұндай ұшақты өндіру үшін серіктестік, Mirage 5, француз Dassault Aviation және Израильдің Ұшақ Өнеркәсібі (IAI) компаниялары арасында 1969 жылдың қаңтарында құрылды. Ливанға жасалған 1968 жылғы израильдік шабуылға жауап ретінде Франция үкіметі Израилге қару-жарақ ембаргосы салатынын жариялады. Ембаргоға жауап ретінде Израиль жобаны жалғастыруға шешім қабылдады, бірақ ұшақтарды өзіндік өндіріспен жасауды көздеді. 1969 жылы IAI осы типтегі ұшақтың өндірісіне кірісті. Ресми мәліметтерге сәйкес, Израиль ембарго күшіне енгенге дейін толық сызбалар мен егжей-тегжейлі ақпаратты алған еді. Nesher ұшағының конструкциясы Mirage 5-ке ұқсас болды, бірақ израильдік авионикамен, Martin Baker нөлдік катапульті орындығымен және кең ауқымды әуе-әуе зымырандарына (AAM), соның ішінде израильдік Shafrir жылу іздейтін зымыранына бейімделді. 1969 жылдың қыркүйегінде алғашқы Nesher прототипі бірінші сынақ ұшуын жасады. 1971 жылдың мамырында бірінші Raam A Әуе Күштеріне тапсырылды. 1971 жылдың қарашасында ұшақ ресми түрде Nesher деп аталды. Nesher ұшағының IAF қызметіндегі ең жарқын сәті 1973 жылғы Йом-Киппур соғысы кезінде болды. Ұшақ соғыста жақсы өнер көрсетті, IAF ұшқыштары жүзден астам жау ұшағын жоқ қылды. 1974 жылы Nesher ұшағының өндірісі тоқтатылды, оның орнына Nesher ұшағымен қатар жоспарланған, IAI Kfir деп аталған Mirage ұшағының озық түрі өндірілді. IAF 1970 жылдары бұл типтегі ұшақты қызметтен шығарды. Ұшақтар кейін Аргентина Әуе Күштеріне сатылды, онда олар Dagger деген атпен пайдаланылды. 1978 жылы Аргентина өзінің алғашқы Dagger ұшақтарын «Бигль» дауына байланысты жедел түрде жұмылдырды, бұл Аргентина мен көршілес Чили арасындағы аумақтық дау және соғыс қаупі болды. Dagger ұшақтары 1982 жылғы Фолкленд соғысында да қолданылды, 45 күндік ұрыс операциялары кезінде жер және теңіз нысаналарына қарсы 153 рет шабуыл жасады. Теңіз шабуылдары кезінде бірнеше кемелерге зиян келтіргені хабарланды, оның ішінде , , , , және . Британдықтармен болған ұрыста 11 Dagger ұшағы жойылды, оның 9-ы Royal Navy Sea Harrier ұшақтарынан құлдырады. Қалған ұшақтар кейін Finger стандартына дейін жаңартылды.

The Israel Aircraft Industries Nesher (, 'griffon vulture', also translated to 'eagle') was the Israeli version of the French Dassault Mirage 5 multirole fighter. Having sustained aircraft losses during the Six Day War of 1967 and the War of Attrition fought during the late 1960s, the Israeli Air Force (IAF) sought to procure an improved variant of the highly successful Dassault Mirage III fighter aircraft. While a partnership to produce such an aircraft, the Mirage 5, was formed between French manufacturer Dassault Aviation and Israeli aerospace company Israel Aircraft Industries (IAI), during January 1969, in response to the 1968 Israeli raid on Lebanon, the French government announced that it would be imposing an arms embargo on Israel. In response to the embargo, Israel decided to proceed with the venture, but to domestically manufacture the airframes instead. During 1969, IAI commenced manufacturing work on the type. According to official accounts, Israel had already obtained a complete set of drawings and detailed information prior to the embargoes enactment. The Neshers' airframe was identical to the Mirage 5, but was refitted with Israeli built avionics, a Martin Baker zero zero ejection seat, and provisions for a wider range of air to air missiles (AAMs), including the Israeli Shafrir heat seeking missile. During September 1969, the first Nesher prototype performed its maiden flight. During May 1971, the first Raam A was delivered to the IAF. During November 1971, the aircraft was officially renamed as the Nesher. The high point of the Nesher's career with the IAF was during the 1973 Yom Kippur War. The type reportedly performed well during the conflict, IAF pilots flying the type cumulatively claimed over a hundred kills. During 1974, production of the Nesher was phased out in favour of a more advanced Mirage derivative which had been planned in parallel to the Nesher, known as the IAI Kfir. The IAF retired the type during the 1970s. The aircraft were later sold to the Argentine Air Force, where they were operated under the name Dagger. During 1978, Argentina urgently deployed their first Daggers due to the Beagle conflict, a territorial dispute and war scare between Argentina and neighbouring Chile. Daggers were also used during the 1982 Falklands War between Argentina and the United Kingdom, conducting a total of 153 sorties against both ground and naval targets across the 45 days of combat operations. During their anti ship attacks, they were reportedly responsible for damaging several vessels, including , , , , and In total, 11 Daggers were lost in combat with the British, including 9 to Royal Navy Sea Harriers. The remaining aircraft were later upgraded into the Finger standard.

Шығу тегі

1962 жылдың басында Израиль әуе күштері (IAF) өзінің алғашқы Dassault Mirage IIICJ истребителін қабылдады. 1960 жылдардың соңында IAF Израиль мен оның көршілері арасындағы бірнеше қақтығыстарда, соның ішінде 1967 жылғы Алты күндік соғыс және одан кейін бірден басталған, 1970 жылға дейін жалғасқан соғыста жоғалған 60-тан астам жауынгерлік ұшақты алмастыру үшін қосымша ұшақтар алу үшін қысымға ұшырады. Бұған қоса, Израиль мен Сирия және Египет сияқты көрші елдер арасында қарулану жарысы күшейді, олар осы кезеңде Кеңес Одағынан жаңа үлгідегі қару-жарақтар ала бастады. Осыған байланысты, 1960 жылдың шілдесінде Израиль француз ұшақ құрастырушы компаниясы Dassault Aviation-мен бірлесіп, өте табысты Mirage III истребителінің жаңа нұсқасын әзірлеу және өндіру жөніндегі жұмыстарды бастады. IAF-тің жаңа нұсқаға қойған ерекше талаптары – ұшақтың кез келген ауа райындағы қабілетін азайту және негізгі радар жүйесін алып тастау болды, бұл қару-жарақ тасымалдау сыйымдылығын және ұшу қашықтығын арттыруға мүмкіндік берді. Мұндай шаралардың қажеттілігі, негізінен, Таяу Шығыстағы тұрақты және қолайлы климаттық жағдайлармен байланысты болды. Израиль прототиптің алғашқы сынақ ұшуын жасамай тұрып, IAF үшін 50 ұшаққа және осы типтегі екі оқу-жаттығу ұшағына тапсырыс берді. Алайда, 1969 жылдың қаңтарында бағдарлама тоқтап қалды. Себебі Франция үкіметі 1968 жылғы Израильдің Ливанға жасаған шабуылына жауап ретінде Израильге және "Таяу Шығыстың соғысып жатқан елдеріне" қару-жарақ ембаргосы салатынын жариялады. Эмбаргоның күшіне енуі Израильдің төлеген 30 Mirage 5 ұшағының жеткізілуіне кедергі келтірді, сондай-ақ тағы 20 ұшаққа қосымша тапсырыс беру мүмкіндігінен айырды. Бұдан өзге, ембарго IAF-тің қолданыстағы Mirage IIICJ паркіне француз тарапынан техникалық қолдау көрсетуді де тоқтатты. Стратегиялық тұрғыдан алғанда, ембарго Израильге өзінің қару-жарақ өнеркәсібін дамытуға және қажеттіліктерін өзі қамтамасыз етуге үлкен түрткіс берді. Эмбарго IAF үшін үлкен соққы болды, себебі әскерилер Алты күндік соғыстағы шығындарды өтеу үшін жаңа Mirage 5 нұсқасын пайдалануға ниеттенген еді. IAF Mirage IIIC-ті пайдалануды жалғастырды, бірақ ресми техникалық қолдау ала алмады. Францияның бұл шешіміне жауап ретінде Израиль ұшақтардың фюзеляждарын (Raam A және B жобасы) өзіндік өндіріске көшуді шешті. Хабарлама бойынша, Израиль ұшақтардың қажетті сызбалары мен құжаттамасына ие болған, бірақ Dassault компаниясынан өндіріс лицензиясын ресми түрде алмаған. Авиациялық сарапшы Дон Маккартидің пікірінше, Израильдің барлау қызметі Моссад өндіріс туралы ақпаратты алуға қатысқан болуы мүмкін, ал кейбір деректер Dassault компаниясының негізін қалаушысы Марсель Дассоның жобалық құжаттаманы ерікті түрде ұсынған болуы мүмкін екенін көрсетеді.

During the early 1962, the Israeli Air Force (IAF) introduced the first of its Dassault Mirage IIICJ fighter aircraft. During the late 1960s, the IAF came under pressure to acquire additional aircraft for the purpose of replacing in excess of 60 combat aircraft that had been lost during several conflicts between Israel and its neighbours, including the Six Day War of 1967 and the War of Attrition which followed immediately and continued up to 1970. In addition, an arms race was emerging between Israel and several of its neighbours, such as Syria and Egypt, which were receiving increasingly advanced armaments from the Soviet Union during this time. Accordingly, during July 1960, Israel had commenced work on a co development effort with French aircraft manufacturer Dassault Aviation to develop and produce a variant of their highly successful Mirage III fighter aircraft. Specific requirements established by the IAF for the next version of the type was to de emphasis the aircraft's all weather capability and deleting its main radar system in exchange for improved ordnance carrying capacity and range; this was made possible by the mostly clear climate and typical weather conditions present in the Middle East. Even prior to the prototype's maiden flight, Israel placed an order for a batch of 50 aircraft, as well as a pair of trainer aircraft of the type, which were intended for the IAF. However, the programme was effectively derailed during January 1969 when, in response to the 1968 Israeli raid on Lebanon, the French government announced that it would be imposing an arms embargo on Israel and the "warring nations of the Middle East". The enactment of the embargo prevented the delivery of the first 30 Mirage 5 aircraft, which were already paid for by Israel, in addition to options for 20 more of the type. In addition to preventing further deliveries, it also cut off all French support for operating the IAF's existing Mirage IIICJ fleet. Strategically, the embargo gave a major impetus for Israel to develop the capabilities of its own domestic arms industry in order to meet its demands. The embargo has been viewed as having been a considerable setback for the IAF, who had been keen to induct the new Mirage 5 variant to compensate for the losses incurred during the Six Day War, the service was also continuing to use the Mirage IIIC, but found itself unable to access official support. In response to the French decision, Israel decided to domestically manufacture the airframes (known as Raam A and B project); reportedly, Israel already possessed the necessary schematics and documentation on the aircraft, although Israel did not officially obtain a manufacturing license from Dassault. According to aviation author Don McCarthy, it has been speculated that Israeli intelligence agency Mossad had played a role in obtaining some of the manufacturing information, while others allege that Dassault's founder, Marcel Dassault, may have freely provided design information.

Өндіріс

Авиация авторлары Дуг Дилди мен Пабло Калькатерраның мәліметінше, Dassault Израильдің әуе-ғарыш компаниясы Israel Aircraft Industries және американдық авиация фирмасы North American Rockwell құрамындағы өнеркәсіптік консорциум арқылы Израильге қалыптар, құралдар мен көптеген ұшақ құрамдас бөліктерін жасырын түрде жеткізген. 1968 жылдың қаңтарында оларға өндіріс лицензиясы сатылған деген мәлімдеме бар. Ресми түрде, Израиль ұшақты толық сызбалар жинағын алғаннан кейін өндірген. Алайда, кейбір дереккөздер Израильге 50 Mirage 5 ұшағы бөлшектелген күйде, тікелей француз әуе күштерінен (AdA) жәшіктерде жеткізілгенін, ал AdA бастапқыда Израильге арналған 50 ұшақты өз қызметіне қабылдағанын айтады. 1969 жылдың қыркүйегінде Nesher прототипінің алғашқы сынақ ұшуы өтті. 1971 жылдың мамырында бірінші Raam A Әскери-әуе күштеріне тапсырылды. 1971 жылдың қарашасында ұшаққа Nesher деген ресми атау берілді.

Израиль

1971 жылдың мамыр айында бірінші Raam A Әскери-әуе күштеріне тапсырылды. Өндірістік тапсырыстар 1974 жылдың ақпанына дейін жалғасты, соның нәтижесінде 51 Nesher истребителі және 10 Nesher екі орындық оқу-жаттығу ұшағы Әскери-әуе күштеріне жеткізілді. Nesher ұшағының Әскери-әуе күштеріндегі ең жарқын кезеңі 1973 жылғы Йом-Киппур соғысы болды. Әскери-әуе күштерінен алынғаннан кейін, қалған Nesher ұшақтарының көп бөлігі жөнделіп, Аргентинаға сатылды, онда олар Dagger деп аталды.

Аргентина

IAF қызметінен шыққаннан кейін, қалған Израиль ұшақтары жаңартылып, Аргентина Әуе күштеріне екі партиямен экспортталды. 1978 жылы 26 истребитель, 1980 жылы тағы 13 истребитель, сондай-ақ 50 «Рафаэль Шафыр IV» әуеден әуеге зымыран жеткізілді. 1978 жылы «Dagger» ұшақтары жаңа бөлімше құруға, 6-шы әуе тобына пайдаланылды; бұл бөлімше бірден 8-ші әуе тобының (Mirage IIIEA ұшақтарын пайдаланған) және Перу Әуе күштерінің қолдауымен тіркелді, олар бұрыннан Mirage 5 ұшақтарын пайдаланған. Олардың жедел орналасуының себебі – сол жылы Аргентина мен көршілес Чили арасындағы аумақтық дау мен дипломатиялық дағдарысқа ұласқан «Бигль» қақтығысы болды. 1982 жылы Аргентина мен Ұлыбритания арасындағы Фолкленд соғысы кезінде «Dagger» истребительдері Рио-Гранде, Тьерра-дель-Фуэгодағы оңтүстік теңіз әуе базасына және Пуэрто-Сан-Жулиандағы әуе алаңына орналастырылды. Әуеде отын құю мүмкіндігі болмаған және нысаналарға дейінгі қашықтық шамалы болғанына қарамастан, 45 күндік ұрыс операциялары барысында олар жердегі және теңіздегі нысаналарға қарсы 153 рет ұшып өтті. Олар пушкадан және бомбалардан оқ жаудырып, бірнеше кемелерге, соның ішінде , , және кемелеріне зақым келтірді, ал және кемелерін бомбамен зақымдады. Он бір «Dagger» ұшағы ұрыста жоғалды, тоғызы «Sea Harrier» истребительдерінен атылған «AIM 9L Sidewinder» зымырандарынан, біреуі HMS Broadsword кемесінен атылған «Sea Wolf» зымыранынан, ал тағы біреуі құрлықта орналасқан «Rapier» зымыранынан құлады. 1979 жылғы IAI-мен жасалған келісімшарт бойынша Аргентина Әуе күштері «Dagger» ұшақтарының жаңа электроникалық және HUD жүйелерімен жабдықталуын талап етті, бұл оларға Kfir C.2 стандартына (ал кейбір жүйелерде одан да жоғары) сәйкес келуге мүмкіндік берді. «Finger» деп аталған бұл бағдарлама 1982 жылы Фолкленд соғысы басталғанда іске қосылған болатын. Соғыс салыстырмалы түрде қысқа болғанымен, оның салдарынан, кейбір жүйелер британдық «Marconi Electronic Systems» компаниясымен жасалғандықтан, Ұлыбритания үкіметі қару-жараққа эмбарго салғаннан кейін британдық жүйелерді ауыстыру қажет болды. Мұндай жүйелерді ауыстыру жұмыстары ұшақты соңғы «Finger IIIB» стандартына дейін өзгертуге әкелді; бұл модель бастапқы «Finger» стандартынан негізінен британдық құрал-жабдықтарды ауыстыру арқылы ерекшеленді, көбінесе француздық «Thomson CSF» компаниясының құралдарын пайдаланды.

Following their retirement from IAF service, the remaining Israeli aircraft were refurbished and exported to the Argentine Air Force in two batches, 26 fighters were delivered in 1978 and 13 more in 1980, with fifty Rafael Shafrir IV air to air missiles. During 1978, the Dagger was used to form a new unit, 6th Air Group; this unit was immediately enlisted with the support of the 8th Air Group (which operated the Mirage IIIEA) and the Peruvian Air Force, who was already an established user of the Mirage 5. The urgency of their initial deployment was a product of the Beagle conflict, a territorial dispute and diplomatic crisis between Argentina and neighbouring Chile during that year. During the 1982 Falklands War between Argentina and the United Kingdom, Daggers were deployed to the southern naval airbase of Río Grande, Tierra del Fuego, and an airfield in Puerto San Julián. Despite the lack of an aerial refuelling capability and the considerable distance to their targets the type conducted 153 sorties against both ground and naval targets over the 45 days of combat operations. They damaged several vessels in anti ship attacks, including , , , and with cannon fire and and with bombs. Eleven Daggers were lost in combat, nine to AIM 9L Sidewinders fired from Sea Harriers, one by a Sea Wolf from HMS Broadsword, and another to a land based Rapier. As part of the 1979 contract with IAI, the Argentine Air Force had stipulated that the Daggers would be equipped with new avionics and HUD systems, enabling them to conform to the Kfir C.2 standard (and beyond in some subsystems). The program, which was named Finger, was already underway in 1982 when the Falklands War broke out. Although the conflict was relatively brief, one consequence of the war was, as some of these systems were made by the British Marconi Electronic Systems, it became necessary to replace British built systems after an arms embargo was imposed by the United Kingdom government. The work to replace such systems led to the aircraft being modified to the final Finger IIIB standard; this model primarily differed from the original Finger standard in the replacement of British sourced equipment, often using French made counterparts from Thomson CSF.

Нұсқалар

Nesher S: Израиль әуе күштері үшін бір орындық шабуылдық ұшақ. Nesher T: Израиль әуе күштері үшін екі орындық оқу ұшағы. Dagger A: Аргентина әуе күштері үшін қайта жаңартылған бір орындық истребитель. Dagger B: Аргентина әуе күштері үшін екі орындық оқу истребительі.