Ортағасырлық «Морган Библиясы» – 13 ғасыр Франциясында жасалған, көркем суреттермен безендірілген сирек қолжазба. Құдай туралы әңгімелер, корольдер тарихы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ортағасырлық әсемделіп суреттелген қолжазба бейнелі Киелі кітап
Medieval illuminated manuscript picture book Bible
Морган Киелі кітабы (көбінесе Морган кітапханасы мен мұражайы, Нью-Йорк, Ms M. 638), сондай-ақ Морган бейнелі Киелі кітабы, Крестшілер Киелі кітабы, Шах Аббас Киелі кітабы немесе Мачейовский Киелі кітабы деп аталады, – бірегей ортағасырлық әсемделіп суреттелген қолжазба. Бұл 46 беттен сақталған бейнелі Киелі кітап. Кітапта Еврей Киелі кітабынан алынған оқиғалардың кішкентай суреттері бейнеленген, олар XIII ғасыр Франциясының көрінісі мен киім-кешегінде көрсетілген және христиандық тұрғысынан бейнеленген. Бұл толыққанды Киелі кітап емес, себебі ол негізінен патшалар, әсіресе Дәуіт патша туралы әңгімелердің суреттерінен тұрады. Суреттер қазір үш әріп түрінде және бес тілдегі мәтінмен қоршалған: латын, парсы, араб, яһуди-парсы және еврей тілдерінде. Суреттердегі егжей-тегжейлілік деңгейі және жұмыстың керемет сақталуы оны ғалымдар үшін ерекше құнды етеді. Алғашқы нұсқасынан екі бет жоғалған деп саналады.
The Morgan Bible (mostly Morgan Library & Museum, New York, Ms M. 638), also called the Morgan Picture Bible, Crusader Bible, Shah Abbas Bible or Maciejowski Bible, is a unique medieval illuminated manuscript. It is a picture book Bible consisting of 46 surviving folios. The book consists of miniature paintings of events from the Hebrew Bible, set in the scenery and costumes of thirteenth century France, and depicted from a Christian perspective. It is not a complete Bible, as it consists largely of illustrations of stories of kings, especially King David. The illustrations are now surrounded by text in three scripts and five languages: Latin, Persian, Arabic, Judeo Persian, and Hebrew. The level of detail in the images and the remarkable state of preservation of the work make it particularly valuable to scholars. Two folios are thought to be missing from the original work.
Сипаттама
Морган Киелі кітабы Нью-Йорктегі Морган кітапханасы мен мұражайының бір бөлігі (Ms M. 638). Бұл ортағасырлық суретті Киелі кітап. Морган Киелі кітабы бастапқыда 48 парақтан тұрды; оның 43-і әлі күнге дейін Морган мұражайында, екеуі Париждегі Франция ұлттық кітапханасында, біреуі Лос-Анджелестегі Дж. Пол Гетти мұражайында, ал екеуі жоғалып кетті. Қолжазбада барлығы 380-нен астам көрініс бар. 1608 жылы Кардинал Бернард Матьевский, Краков епискобы, Персияның Аббас I-ге бұл кітапты сыйға тартты. Аббас парсы тіліндегі жазуларды қоса беруді бұйырды, көбінесе ондағы латын тіліндегі жазуларды аударды. Кейіннен, XVIII ғасырда, яһуди-парсы тілінде жазулар қосылды. Латын тіліндегі мәтін өнер тарихшыларына миниатюралардың тақырыптарын анықтауға мүмкіндік берді. Бұл қолжазба ғалымдар үшін ерекше қызығушылық туғызады, өйткені оның сапасы мен жарықтауының сақталуы жоғары. Архитектурадан бастап, қоршау машиналарын, тіпті шашты кесуге дейінгі егжей-тегжейлі сипаттамалар тарихшыларға сол кездегі өмірдің қандай болғаны туралы құнды мәліметтер береді, ал стильдік өзгерістер мен сюжеттік желілердегі ұсақ айырмашылықтар Еуропадағы ең күшті адамдардың бірі туралы түсінік береді. Аллисон Стоунстың, Франсуа Авриль және басқалардың тұжырымдарын кеңейте отырып, 1250 жыл шамасында солтүстік Францияда жарық көрген деген ұсынысы кең қолдау таппады. Қазіргі заманғы бейнелеу саяси мәлімдеме болуы мүмкін, өйткені франктар, әсіресе Людовик IX билік құрған кезде, өздерін Римнің заңды мұрагерлері деп санады. Людовик IX тұсында Франция христиандық әлемнің жауларына қарсы белсенді ұстаным алды және жетінші және сегізінші крест жорықтарына қатысты. Осы уақытқа дейінгі меншік негізінен болжамдар мен ықтимал дәлелдерге негізделген. Киелі кітаптың алғашқы иегері Польшадағы Краков епискобы, кардинал Бернард Матьевский болды. Матьевский діни қызметкер болу үшін Италияда оқыған және сол жерде болған кезде қолжазбаға ие болған болуы мүмкін. 1604 жылы кардинал Матьевский делегация арқылы Шах Аббасқа Киелі кітапты сыйлады, бұл туралы 1-парақтағы латын тіліндегі (Даниел Вайс аударған) жазуда көрсетілген: «Киелі Рим шіркеуінің кардиналы, Краков епискобы, Сийверц герцогы және Польша Корольдігінің сенаторы Бернард Матьевский шын жүректен бұл сыйлықты 1604 жылдың 7 қыркүйегінде Польша Корольдігінің ана қаласы Краковта парсылардың жоғарғы патшасына ұсынады». Ол 1608 жылы Исфаханға жеткен шахқа ресми түрде жетті. Шах бұл сыйлықты ұнатып алған сияқты, миссионерлер суреттерді түсіндіргеннен кейін ол парсы жазуларын қосты және 42-параққа өзінің мөрін қойды.
The Morgan Bible is part of Morgan Library & Museum in New York (Ms M. 638). It is a medieval picture Bible. The Morgan Bible originally contained 48 folios; of these, 43 still reside in the Morgan Museum, two are in the Bibliothèque nationale de France, Paris, one is in the J. Paul Getty Museum, Los Angeles, and two have been lost. In full, the manuscript contained over 380 scenes. Cardinal Bernard Maciejowski, Bishop of Kraków, had the book given as a gift to Abbas I of Persia in 1608. Abbas ordered inscriptions in Persian to be added, mostly translating the Latin ones already there. Later, in the eighteenth century, inscriptions were added in Judeo Persian. The Latin text allowed art historians to identify the subjects of the miniatures. The manuscript is of particular interest to scholars because of the quality and preservation of the illuminations. The level of detail included, from architecture to siege engines to haircuts, provides historians with valuable clues as to what life was like at the time, while the stylistic changes and subtle variations in the story lines give some insight into one of the most powerful men in Europe. A suggestion by Allison Stones, expanding on conclusions by others such as François Avril, that it was instead illuminated in northern France around 1250 has not won general acceptance. The modern imagery may have been a political statement because the Franks, especially during the reign of Louis IX, saw themselves as the legitimate heirs of Rome. Under Louis IX, France took a militant position against the enemies of Christendom, taking an active part in the Seventh and Eighth Crusades. Ownership up to this point has been based mostly on guesswork and circumstantial evidence. The first recorded owner of the Bible was Cardinal Bernard Maciejowski, who was the Bishop of Cracow, Poland. Maciejowski studied for the priesthood in Italy and likely gained ownership of the manuscript while there. In 1604, Cardinal Maciejowski gifted the Bible to Shah Abbas through a delegation, as is evidenced by the inscription of folio 1 that reads in Latin (translated by Daniel Weiss): “Bernard Maciejowski, Cardinal Priest of the Holy Roman Church, Bishop of Cracow, Duke of Siewierz, and Senator of the Kingdom of Poland with sincere wishes offers this gift to the supreme King of the Persians at Cracow the mother city of the kingdom of Poland on the seventh of September 1604.” It officially reached the Shah back in Isfahan in 1608. The Shah seemed to enjoy the gift and after having missionaries explain the pictures, he had Persian inscriptions added and added his own seal of ownership on folio 42v.
Жоғалған жапырақтар
Көшіріліп жүрген кезде, қолжазбадан бірнеше бет әдейі жыртылып алынған болып көрінеді. Шах Аббас осы беттерді – Абессаломның бүлігі туралы жазғандарын – жас ұлына жаман әсер ететін қорқанышпен жыртып тастады деген пікір бар; алайда, басқалар оларды 1615 жылы алып тастағанын айтады, себебі олар сол жылы ұлын мемлекетке қарсы қылмыс жасады деген айыппен өлім жазасына кескенін еске түсіріп, ауыр күйзеліс әкелуі мүмкін еді. 1722 жылы Ауғандар Исфаханды басып алғанда, патшалық кітапхана қаламен бірге тоналды. Келесі жылдары қолжазбаның қайда болғаны туралы көп мәлімет жоқ, бірақ бір парсы яхудисі оған яхуди-парсы жазуларын қосып, тіпті бұрынғы жазуларға түсініктемелер беріп, түзетулер жасаған. 1910 жылға дейін қолжазба туралы ешкім естімеді, сосын Sotheby's аукционында сатылды, олардың тізімдері оны Каирден сатып алғанын көрсетеді. Ол Лондон дилерлері Пэйн мен Фоссқа сатылды, олар кейіннен оны қолжазба коллекционері сэр Томас Филлипске сатты, ол өмірінің соңына дейін шамамен 60 000 қолжазбаға ие болды. Филлипс қайтыс болғаннан кейін, оның жинағы қызына, содан кейін немересіне өтті, ол ақырында қарыздарын төлеу үшін оны сата бастады. Sotheby's тағы да кітапты аукционға шығарып, 1910 жылы J. P. Morgan-ға 10 000 фунт стерлингке сатты.
It appears that at some point during the manuscript's travels, several pages were deliberately removed from it. It has been suggested that Shah Abbas tore out these pages, all involving Absalom's rebellion, because he thought they might be a bad influence on his young son; however, others suggest that he may have removed them in 1615, as they may have provided a painful reminder of how he executed his son that year for treason. When the Afghans conquered Isfahan in 1722, the royal library was sacked along with the rest of the city. Little is known of the manuscript's whereabouts in the succeeding years, except that a Persian Jew added Judeo Persian inscriptions to the manuscript, and even commented on and corrected the previous scripts. The manuscript was not heard of again until 1833, when it was auctioned off by Sotheby's, whose records indicate that they purchased it in Cairo. It was sold to London dealers Payne and Foss, who subsequently sold it to manuscript collector Sir Thomas Phillipps, who owned around 60,000 manuscripts before he died. When Phillipps died, his collection went to his daughter, and then to his grandson, who eventually began selling it off in order to pay off debts. Sotheby's once again took charge of auctioning the book, eventually selling it to J. P. Morgan in 1910 for £10,000.