Кіріспе

Ықтималдық үлестірілімдерін жалпылайтын, жалпы мәннің өлшемі. Математикада ықтималдық өлшемі – бұл σ-алгебрадағы оқиғалар жиынында анықталған, санаулы қосылу сияқты өлшем қасиеттерін қанағаттандыратын нақты мәнді функция. Ықтималдық өлшемі мен өлшемнің жалпы түсінігінің (аудан немесе көлем сияқты ұғымдарды қамтиды) арасындағы айырмашылық – ықтималдық өлшемі бүкіл кеңістікке 1 мәнін беруі керек. Интуитивті түрде, қосылу қасиеті екі бөлек (өзара сәйкес келмейтін) оқиғалардың бірігіне тағайындалған ықтималдық өлшемі оқиғалардың ықтималдықтарының қосындысына тең болуы керек екенін көрсетеді; мысалы, ойыншық текше лақтыру кезінде "1 немесе 2" нәтижесіне тағайындалған мән "1" және "2" нәтижелеріне тағайындалған мәндердің қосындысына тең болуы керек. Ықтималдық өлшемдері физикадан қаржы және биологияға дейінгі алуан салаларда қолданылады.

Қолдану үлгілері

Нақты нарықтық қозғалыстарға негізделген қаржы нарығындағы кеңістіктерге ықтималдықтарды тағайындаушы нарықтық өлшемдер математикалық қаржыда қызығушылық тудыратын ықтималдық өлшемдерінің мысалдары болып табылады; мысалы, қаржы туындыларының бағалануында. Мысалы, тәуекелге бейтарап өлшем – активтердің ағымдағы құны сол тәуекелге бейтарап өлшемге қатысты алынған болашақ төлемнің күтілетін мәні (яғни тиісті тәуекелге бейтарап тығыздық функциясы арқылы есептелген) және тәуекелсіз пайыздық ставка бойынша дисконтталған деп есептейтін ықтималдық өлшемі. Егер нарықта активтерді бағалау үшін қолданылуға тиіс бірегей ықтималдық өлшемі болса, онда бұл нарық толық нарық деп аталады. Кездейсоқтық немесе ықтималдықты интуитивті түрде көрсететін барлық өлшемдер ықтималдық өлшемдері бола бермейді. Мысалы, статистикалық механикадағы жүйенің негізгі түсінігі өлшем кеңістігі болғанымен, мұндай өлшемдер әрқашан ықтималдық өлшемдері емес. Мысалы, салыстырмалы тізбек талдауында аминқышқылының тізбектегі нұсқасының рұқсат етілу ықтималдығы үшін ықтималдық өлшемі анықталуы мүмкін. Ультрафильтрлерді бағаланған ықтималдық өлшемдер ретінде қарастыруға болады, бұл өлшемдерге негізделген көптеген интуитивті дәлелдерге жол ашады. Мысалы, Хиндман теоремасы осы өлшемдерді одан әрі зерттеу арқылы, әсіресе олардың конволюциясын зерттеу арқылы дәлелделуі мүмкін.