Кіріспе

Аңыз бойынша су адамдары, әйелдерге қатысты аңызға толы су қыздарының еркек нұсқасы – су еркегі, белден жоғары адам, белден төмен балық сияқты болып келеді, бірақ қалыпты адам түріне енуі мүмкін. Кейде су еркектерін жаман, кейде әдемі деп сипаттайды.

Ежелгі дәуір

Бәлкім, алғашқы жазылған теңіз құдайы – ассириялық-вавилондық Эа (сумерліктер оны Энки деп атаған) болса керек. Алайда, кейбір танымал жазушылар грек кезеңіндегі Оаннды Эа құдайымен (және Дагонмен) теңеген болса да, Оанн Эаның apkallu қызметшілерінің бірі болған. Тритондар кейіннен эллиндік кезеңде де жаңқа қабығын пайдаланумен байланысты болды. Элизаветалық кезеңдегі ақын Эдмунд Спенсер де Тритонның "сурнайы" туралы айтқан. Грек мифологиясындағы тағы бір маңызды суқұйрық – Глаукус. Ол адам болып дүниеге келген соң, балықшы болып жұмыс істеді. Бір күні балық аулап жүргенде, балықтардың шөптен теңізге секіріп түсетінін көрді. Ол сол шөптің сиқырлы қасиеттері бар деп ойлап, жеп, теңізде болуды қатты қалады. Ол теңізге секіріп түсіп, құрлыққа қайтудан бас тартты. Жақын маңдағы теңіз құдайлары оның тілегін естіп, оны теңіз құдайына айналдырды. Овидий "Метаморфозаларда" Глаукустың өзгеруін көк-жасыл түсті адам ретінде, аяқтарының орнында балық мүшесі бар күйде суреттейді.

Марменнл

Ескі норвеж тілінде су адамдары "marmennill" деп аталады. Геснердің monstrum marinum суретіне ұқсас сурет кейінірек Каспар Шот Physica Curiosa еңбегінде жарияланды және "Тритон" деп белгіленді.

Марбендилл

Исландия фольклорында теңізде мекендейтін адамдар (гуманоидтар) туралы айтылады, олар marbendlar (жекешесі – marbendill) деп аталады, бұл кейінгі скандинавиялық мифологияда кездесетін ұғым.

Кельт фольклоры

Ирландиялық "Жан қауыстары" ертегісінде Кумара есімді еркек мерроу сушысы бейнеленеді, ол жасыл шашы, тістері мен терісі, тар көздері және қызыл мұрны бар ежіктей жаратылыс. Бұл ертегіді Томас Кейтли жазған, ол сюжетті Гриммдердің жинақтаған ертегілерінің бірінен алған (Deutsche Sagen No. 25, "Der Wassermann und der Bauer" немесе "Сушы мен шаруа"). Ұқсас кекшіл су рухтары бретон және гаэль халық мұрасында да кездеседі, олар христиандыққа дейінгі Нехтан сияқты құдайлармен байланысты болуы мүмкін.

Геральдикада

Британдық геральдикада "мермендер" немесе "тритондар" сирек кездеседі, олар балықтың құйрығына адамның денесі, басы және қолы бейнеленген күйде танылады. Олар көбінесе қолдаушы ретінде қолданылады, ал елтаңбаның негізгі бөлігі ретінде қолданылуы өте сирек.

Жалған ақпараттар мен көріністер

1822 жылы Лондонда теңіз халықтарының сақталған үлгісі көрсетілді, кейін П. Т. Барнум оны "Фиджи теңіз қызы" деп атап, 1842 жылы Нью-Йорктегі Барнумның американдық мұражайында қойды. "Теңіз қызы" деп таныстырылса да, бір газетте бұл "Барнумның су еркегі" деп те аталды. Бұл үлгі Эдвард Мунктің картинасынан аталған "Қайғы" стилінде жасалған жалған теңіз қыздарының мысалы болды; мұндай позадағы теңіз қыздары 18-шы ғасырдың соңы мен 19-шы ғасырдың басында Жапонияда жиі жасалған. Хорниман мұражайындағы ұқсас жалған "теңіз қызын" басқа куратор "су еркегі" деп атады, онда "су еркектері" немесе "фиджи теңіз қыздары" мұндай жасалған мумияларға қолданылатын жалпы атаулар болып табылады. ДНК тестілеуі түрді анықтауға мүмкіндік бермеді (және жынысы туралы ешқандай мәлімет жарияланбады), бірақ "жапон маймылының балығы" деп тізімделгеніне қарамастан, онда маймылдың бөліктері табылған жоқ, тек балықтың тістері, қабықтары және т.б. ғана болды. Әлемдегі мұражайларда, мысалы, Брайтондағы Бут мұражайында, ағаштан жасалған мүсіндер, маймылдар мен балықтардың бөліктерінен құралған мұндай "су еркектерінің" басқа да үлгілері кездеседі. Ихтиолог Э. В. Гудгердің сөзіне сүйенсек, маймыл мен балықтан жасалған мұндай жалған теңіз қыздары Қытайда және Малай архипелагында жасалып, 16-шы ғасырдың ортасынан бері голландтар импорттаған. Осы шамамен 1550 жылдар шамасында жарық көрген бірнеше табиғат тарихы кітаптарында теңіз қызына ұқсас монах балығы (теңіз монахы) және епископ балығы (теңіз епископы) туралы жазбалар бар еді, Гудгер бұл ақпараттың жоғарыда аталған шытырман оқиғаларға негізделген бұрыс хабар екеніне күдіктенді. Гудгер сондай-ақ, теңіз қызына ұқсас епископ балығын кептірілген шаян үлгісі арқылы да жасауға болатынын атап өтті. Кептірілген шаян денесі антропоморфты пішінге ие, және оны қажетті құбыжық көрінісін күшейту үшін өңдеуге болады. Акула мен шаяннан жасалған мұндай фигуралар Ұлыбританияда Дженни Ханиверс деп белгілі болды.

Әдебиет және халықтық мәдениет

Мэтью Арнольд "Жарамсыз суқұйрық" атты өлең жазды, онда суқұйрықтың адам әйелі оны және балаларын тастап кеткені туралы айтылады. Суқұйрықтар ғылыми фантастика мен фантастикалық әдебиеттерде кездеседі. Американдық жазушы Пол Андерсонның "Суқұйрықтың балалары" шығармасы "Агнете ог Хавмандэн" балладасынан шабыттандырылған. Ғылыми фантастика жазушысы Джо Холдеман Аттар суқұйрығы туралы екі кітап жазды, онда генетикалық түрлендірілген суқұйрықтар дельфиндермен телепатиялық байланыс орната алады. Сэмюэл Р. Делани "Driftglass" атты әңгімесінде суқұйрықтар хирургиялық жолмен жасалған, өкпесі бар және суда тыныс ала алатын адамдар ретінде бейнеленген.

Суқұйрықтар кейде заманауи комикстерде, ойындарда, телешоуларда және фильмдерде пайда болады. Бұрынғы дәстүрлерде олар көбінесе тартымсыз деп суреттелгенімен, кейбір қазіргі туындыларда олар әдемі, күшті және батыл болып көрсетіледі. 1977–1978 жылдарғы "Атлантистің адамы" телесериалында Патрик Даффи сомдаған суқұйрық Атлантистің құтқарылған тұрғыны ретінде сипатталған. DC Comics мифологиясында суқұйрықтар Акваменнің мифологиясының маңызды бөлігі болып табылады және көбінесе суды тыныс алатын адамдармен бәсекелестікке түседі. Суқұйрықтар немесе су адамдары Dungeons & Dragons ойынында да кездеседі. Мадоннаның 1989 жылғы "Cherish" әнінің музыкалық видеосында үш суқұйрық бейнеленген. Австралиялық "Мако: Құпиялар аралы" (2013–2016) телесериалы, "H2O: Just Add Water" сериалының спин-оффы, онда Чай Хансен сомдаған Зак атты жас жігіт суқұйрыққа айналады. 2006 жылғы "Барби: Мермедиа" анимациялық фильмінде Принц Налу есімді суқұйрық кейіпкері бар. "Қара лагунадан келген жаратылыс" фильміндегі Жылқы (Gill-man) кейіпін суқұйрық мифінің заманауи бейімделуі деп қарастыруға болады.