Кіріспе
Қатысушылар айналмалы арқаннан секіретін ойын. Секіру арқаны немесе жүгіру арқаны – бір немесе бірнеше қатысушының аяқтарының астынан және басынан өтетіндей етіп айналдырылатын арқанды секіру/жүгіру спортында қолданылатын құрал. Секіру/жүгірудің бірнеше түрлері бар, олардың ішінде жеке стиль, жеке жылдамдық, жұптық, үш адамдық жылдамдық (Дабл Датч) және үш адамдық стиль (Дабл Датч стилі) кіреді. Арқанмен секіру көбінесе жаттығу немесе демалыс ретінде жасалады, сондай-ақ секіруді бәсекелестік спорт түрі ретінде қолдайтын көптеген ірі ұйымдар бар. Жарыстар көбінесе жыныс және жас бойынша бөлінеді, онда әлемнің жүздеген командалары қатысады. АҚШ-та мектептерде арқанмен секіру командалары сирек кездеседі, ал бірнеше штат ғана бастауыш мектептерде ресми жарыстар өткізеді. Стильдік жарыстарда секірушілер бір минуттық бағдарламада түрлі негізгі және күрделі техникаларды қолданады, оны бас төреші, мазмұн төрешілері және өнер көрсету төрешілері бағалайды. Жылдамдық жарыстарында секіруші арқанды айналдыра отырып, 30 секунд, бір минут немесе үш минут ішінде әрбір аяғы жерге тиген сайын аяқтарын алмастырады. Осы уақыт ішінде оң аяғының жерге тиген саны бойынша секіруші бағаланады.
A skipping rope or jump rope is a tool used in the sport of skipping/jump rope where one or more participants jump over a rope swung so that it passes under their feet and over their heads. There are multiple subsets of skipping/jump rope, including single freestyle, single speed, pairs, three person speed (Double Dutch), and three person freestyle (Double Dutch freestyle). Rope skipping is commonly performed as an exercise or recreational activity, and there are also many major organizations that support jump rope as a competitive sport. Often separated by sex and age, events include hundreds of competitive teams all around the world. In the US, schools rarely have jump rope teams, and few states have sanctioned official events at the elementary school level. In freestyle events, jumpers use a variety of basic and advanced techniques in a routine of one minute, which is judged by a head judge, content judges, and performance judges. In speed events, a jumper alternates their feet with the rope going around the jumper every time one of their feet hits the ground for 30 seconds, one minute, or three minutes. The jumper is judged on the number of times the right foot touches the ground in those times.
Тарих
16 ғасырда саяхатшылар аборигендердің жүзімдермен секіргенін көргендерін хабарлады. Еуропалық ұлдар 17 ғасырдың басында секіруді бастады. Қыздардың білегін көрсетуіне қатысты алаңдаушылықтар болғандықтан, бұл әрекет олар үшін ұятты саналды. Қыздар 18 ғасырда секіруді бастады, секіруге арналған әндер қосты, арқанды өздеріне қаратып алды, ойынды басқарды және кім қатыса алатынын шешті. АҚШ-та қыздардың осы ойында басымдығы 19 ғасырдың соңында олардың отбасылары қалаларға көшіп келген кезде пайда болды. Олар секіруге қолайлы тротуарлар мен басқа да тегіс беттерді, сондай-ақ, осы спортпен бірге айналысуға болатын көптеген құрдастарды тапты.
Техникалар
Секіру кезінде қолдануға болатын көптеген техникалар бар. Оларды жеке-жеке немесе бірнешеуін біріктіріп, жаттығу кестесін құруға болады.
Жеке қатысушылар
Жалғыз секіру үшін қатысушы секіріп, арқанды аяқтарының астынан өтеді. Арқанды шайқау уақыты секірумен үйлестіріледі. Бұл оларға арқаннан сәтті секіріп, белгілі бір ырғақ орнатуға көмектеседі. Бұған керісінше, егер арқанды аяқпен шайқап, содан кейін секірілсе, секіру шайқауға сәйкес келеді. Бұл арқаннан секіруді және ырғақ орнатуды қиындатады.
Негізгі секіру немесе жеңіл секіру
Екі аяқтыңызды біраз арақашықтықпен ажыратып, арқаннан секіріңіз. Жаңа бастағандар әдетте осы техниканы меңгергеннен кейін ғана күрделірек техникаларға көшеді.
Баяу (қос шапшаңдау)
Арқанды ақырындап бұрып, қарапайым секіру сияқты арқаннан секіріп өтуге дейін бір рет секіріңіз.
Бірін-бірі алмастыратын аяқпен секіру (жылдамдық қадамы)
Жерден секіру үшін кезекпен әртүрлі аяқтарды пайдаланыңыз. Бұл техника минутына секіру санын жоғарыдағы әдіске қарағанда екі есеге арттыруға мүмкіндік береді. Бұл қадамды жылдамдықпен орындалатын жарыстарда қолдануға болады.
Қиылысу
Сондай-ақ, кроссовер, крест тәрізді қол қимылы немесе жай ғана крест деп те аталады. Денеңіздің алдында қолдарыңызды кесіп, негізгі секіруді жасаңыз.
Бүйірлік серпіліс
Арқан қатысушының денесінің жанымен өтеді, секіріп өтпей.
EB (алдыңғы-арқадағы крест немесе теңізші)
Бір қолды арқаға айқыралап кесіп, бағаналы қиылысты жасаңыз.
Қос төмен
Биікке секіру, аяқ астынан екі рет арқанды айналдыру. Арқанды үш рет айналдыру – үштік айналым деп аталады. Жарыстарда қатысушылар осы әдіспен төрттік (квад) және бестік (квинс) айналымдар жасауға тырысады. Қазіргі Гиннес рекордтарының бірі Хитака Киратоға тиесілі, ол бір секіруде 8 айналым жасаған.
Боксер секіруі
Бір аяқ сәл алға, екіншісі сәл артқа орналасады. Адам дене салмағын негізінен алдыңғы аяғына түсіріп, артқы аяғын тұрақтандыру үшін пайдаланады. Осы қалыптан, адам ұстанымын ауыстырмас бұрын бірнеше рет (әдетте 2-3 рет) секіреді, сонда алдыңғы аяқ артқыға, ал артқы аяқ алдыңғыға көшеді. Осылай жалғаса береді. Бұл техниканың артықшылығы – артқы аяққа қысқаша демалыс беруі. Сондықтан, екі аяқпен секіргеннің өзінде, адам қарапайым екі аяқты секіруге қарағанда ұзақ секіруге қабілетті болуы мүмкін.
Жабайы бақа
Бір қолды қарсы жақ аяғының ішкі жағынан астынан кесіп өтіп, "крест-кросс" жасаңыз.
Аяқ / Кругар
Бір қолды жақын аяққа іліп жасалатын қарапайым секіру. Бас емес аяғымен Кругар жасау оңайырақ.
Керемет Энни
Сондай-ақ, "Тамаша Анна" немесе "Сыбдыр" деп те аталады. Бір аяғын көтеріп, екіншісін және секірмейтін бақаны кезектестіреді.
Кері жабайы
Бақаны бір қол көрші аяқты сырттан кесіп өтетіндей етіп орындаңыз.
Филдер
Бір аяғының астына екі қолын кесіп, кері бақа мен қара бақаның буданы.
Қақа немесе есек тепкісі
Қатысушы қолға тіреліп тұрып, аяқтарына қайта оралып, арқанды өзінің астынан айналдырады. Күрделі нұсқасында арқанды жерге түскен кезде айналдыруға болады.
ТЖ
Үш рет төменнен секіруде, бірінші "секіріс" – бүйірге иілу, ортаңғысы – бақа секірісі, ал соңғысы ашық кеңістікте.
Бәсекелестік әдістері
Байқауларда қатысушылар белгілі бір техникаларды пайдаланып, өздерінің шеберлігін көрсетуі тиіс. Таңдау төрелік жүйесіне және турнир өтетін елге байланысты.
Денсаулыққа әсері
Скиппинг жүгіру немесе велосипед тебу сияқты кардио жаттығу ретінде қолданылуы мүмкін, сондай-ақ жоғары МЕТ (метаболизмге қатысты эквивалент) немесе қарқындылық деңгейіне ие. Бұл аэробтық жаттығулар қарқынды белсенділік сағатында 700-ден 1200 калорияға дейін күйдіруге мүмкіндік береді, әрбір секіруге шамамен 0,1-ден 1,1 калорияға дейін жұмсалады, бұл көбінесе секіру жылдамдығы мен қарқындылығына, сондай-ақ аяқтардың бүгілуіне байланысты. Он минуттық скиппинг шамамен сегіз минутта бір шақырымды жүгірумен тең келеді. 16–20 минут скиппинг шоколадтың бір таяғындағы калорияны күйдіру үшін жеткілікті, ал секірудің және аяқтарды қозғаудың қарқындылығына байланысты 45–60 минут жүгірумен пара-пар. Көптеген кәсіби жаттықтырушылар, фитнес сарапшылары және жекпе-жекшілер майды күйдіру үшін басқа жаттығуларға, мысалы, жүгіруге қарағанда скиппингті жоғары бағалайды. Мұндай спортшыларға жаттығудың қиындығы мен тиімділігін арттыру үшін салмақты секіру арқандары қолжетімді. Бұл жаттығуға жеке адамдар немесе топтар қатыса алады, ал дұрыс техниканы үйрену басқа көптеген спорттық іс-шаралармен салыстырғанда салыстырмалы түрде оңай. Бұл жаттығу сонымен қатар әртүрлі жастағы және физикалық дайындық деңгейіндегі адамдарға да қолайлы. 2020 жылы коронавирус шектеулеріне байланысты спортзалдар жабылып, адамдар үйде қалуға мәжбүр болған кезде скиппинг кеңінен танымал болды. Бұл жаттығуларды үйде жасауға болады және арнайы жабдықтар қажет емес.
Халықаралық
Арқаннан секіру спортын басқарушы халықаралық ұйым – Халықаралық арқаннан секіру одағы (IJRU). Бұл екі бұрынғы бәсекелес әлемдік ұйымның бірігуі: Халықаралық арқанды секіру федерациясы (FISAC IRSF) және Дүниежүзілік арқаннан секіру федерациясы (WJRF). FISAC IRSF әр екі жыл сайын 11 Әлем чемпионатын өткізді, соңғы жарыс Қытайдың Шанхай қаласында өтті. (WJRF) жыл сайын 7 Әлем чемпионатын өткізді; финалдық жарыс Норвегияның Осло қаласында болды. Бұл чемпионаттардың бұрынғы өткен жерлері Вашингтон, Орландо, Франция және Португалия болды. IJRU өзінің алғашқы Дүниежүзілік турнирін 2023 жылы Колорадо штатының Колорадо-Сити қаласында өткізді және екіншісін 2025 жылы Жапонияның Кавасаки қаласында өткізуді жоспарлап отыр. 2018 жылы FISAC IRSF және WJRF бірігіп IJRU ұйымын құрғанын жариялады. IJRU GAISF байқаушы мәртебесін алған 10-шы халықаралық федерация болды. Бұл шешімді Бангкокта өткен SportAccord аясында өткен Халықаралық спорт федерацияларының жаһандық қауымдастығы (GAISF) кеңесі қабылдады. Байқаушы мәртебесі – жаңа Халықаралық федерациялардың Олимпиадалық отбасы пирамидасының жоғарғы қабатына қарайтын нақты жолындағы алғашқы қадам. Олимпиадалық отбасының толық мүшелігіне өтуге ниеттенгендерге GAISF көмектеседі, оларды Спорттың тәуелсіз мойындалған мүшелерінің альянсы (AIMS) және Халықаралық Олимпиада комитеті мойындаған халықаралық спорт федерацияларының қауымдастығы (ARISF) арқылы өткізеді. Арқаннан секіру спортының басқарушы органы ретінде IRSO қайтадан пайда болып, қызметін жаңартты. Ұйымның төрағасы – Рихард Кендали, ол арқаннан секіру спортының «әкесі» деп есептеледі. IRSO, FISAC IRSF және WJRF біріккенде көп жылдан бері жұмыс істеп келген бірнеше ұйымды ескермегендігіне байланысты олармен келіспеушіліктер болды. IJRU бірігуінен тыс қалған, спортты дамытуға ұзақ жылдар бойы еңбек еткен арқаннан секіру ұйымдары Рихард Кендалидің басшылығымен IRSO құрамына кірді. АҚШ-тың Арқаннан секіру федерациясы және жаңадан құрылған Азия арқаннан секіру қауымдастығы да IRSO-ға қосылып, AAU-мен бірлесіп әлем чемпионатын өткізуге келісті.
Дүниежүзілік интернаттық мектеп
2015 жылдың қараша айында Дубайда бірінші Дүниежүзілік мектептер аралық арқаннан секіру чемпионаты өтті. Екінші Дүниежүзілік мектептер аралық арқаннан секіру чемпионаты Венгрияның Эгер қаласында өткізілді. Чемпионатты Дүниежүзілік мектептер аралық арқаннан секіру ұйымы (WIRSO) ұйымдастырды. Екінші, үшінші және төртінші Дүниежүзілік мектептер аралық чемпионаттар 2017 жылы Венгрияда, 2018 жылы Гонконгта және 2019 жылы Бельгияда өткізілді.
Америка Құрама Штаттары
Тарихи тұрғыдан алғанда, АҚШ-та екі бәсекелес арқанмен секіру ұйымы болды: Халықаралық арқанмен секіру ұйымы (IRSO) және Әлемдік арқанмен секіру федерациясы (WRSF). IRSO трюктерге және гимнастикалық/спорттық қозғалыстарға баса назар берді, ал WRSF жаттығудың эстетикалық жағы мен формасын бағалады. 1995 жылы бұл екі ұйым бірігіп, АҚШ Әуесқойлар Арқанмен Секіру Федерациясын құрды, ол бүгінде АҚШ Арқанмен Секіру (USAJR) деп белгілі. USAJR 1995 жылдан бері жыл сайын ұлттық турнирлерді, сондай-ақ оқу лагерлерін, семинарларды және оқыту бойынша шеберлік сабақтарын өткізіп келеді. Арқанмен секіру Аматорлық Спорт Одағының да құрамында және олардың жыл сайынғы AAU Жастар Олимпиада ойындарына қатысады. Жақында, 2016 жылы, WJRF-тің бұрынғы мүшелері Америка Арқанмен Секіру Федерациясын құрды. Ол IJRU тарапынан АҚШ-тағы арқанмен секіру спортының ресми басқару органы ретінде мойындалды. Ұлттық Колледж Арқанмен Секіру Қауымдастығы 2019 жылы студенттер тобының күшімен құрылды.
Секіру арқандарының түрлері
Жылдамдықпен секіру арқандары жұқа винилден жасалған арқан немесе сымнан жасалады және көбінесе жылдам секіруге немесе екі рет айналуға қолданылады. Олар көбінесе үй ішінде қолдануға арналған, себебі бетон немесе басқа да кедір-бұдыр беттерде тез тозып кетеді. Ликорис арқандары да винилден немесе ПВХ-тан жасалады және көбінесе фристайл секіруге қолданылады. Мұндай моншақты арқандар ырғақты секіруді жеңілдетеді, себебі секіруші моншақтардың жерге тигенін естиді және ырғақты үлгіге ұмтылады. Былғары арқандар қалың болып келеді, сондықтан оларды сыртта пайдаланғанда тоқырау немесе тозу ықтималдығы азырақ.