Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ресей мен КСРО-дағы әннің түрі
Type of song in Russia and USSR
"Бард" термині 1960 жылдардың басында Кеңес Одағында пайда болды және бүгінде Ресейде қолданылып келеді. Бұл термин Совет үкіметінен тыс жазылған әндерін өзі орындайтын әнші-құрастырушыларды (авторлық ән – авторская песня, avtorskaya pesnya немесе бард әні – бардовская песня, bardovskaya pesnya) атау үшін қолданылады, бұл американдық халық музыкасының жаңғыруындағы халық әншілеріне ұқсас. Бард музыкасында автор өзінің әндерін орындағандықтан, бұл жанрды авторлық ән немесе бард әні деп те атайды. Бард поэзиясы басқа поэзиядан негізінен айырмашылығы – оны жай ғана оқудың орнына, қарапайым гитарамен сүйемелдеп айту болып табылады. Тағы бір ерекшелігі – стильге қарағанда мазмұнға көбірек мән беріледі. Бұл стильдік тәсілдердің аз қолданылуын және поэзияның көбінесе повесть түрінде болуын білдіреді. Бард поэзиясын басқа әндерден ерекшелендіретін нәрсе – музыка мәтінге қарағанда әлдеқайда маңызсыз, аккорд тізбектері көбінесе өте қарапайым және бір бард әнінен екіншісіне қайталана береді. Бұл жанрдың коммерциялық мүддеден тыс екендігі де айқын айырмашылықты құрайды; әндер сату үшін емес, айту үшін жазылады, өйткені бардтар көбінесе музыкалық емес мамандықтарда жұмыс істейтін кәсіпқорлар болып табылады. Стильдік тұрғыдан алғанда, бард әндерінің алғашқы үлгілері – орыс қалалық романстары болды, олар күнделікті өмірге қатысты және XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басында Ресей қоғамының барлық топтарында танымал болды. Бұл романстар дәстүрлі түрде минор тонда жазылып, гитарамен сүйемелденген. Бард поэзиясын екі негізгі жанрға бөлуге болады: туристік ән және саяси ән, сонымен қатар заңнан тыс ән мен қарақшы әні сияқты басқа да қосалқы жанрлар бар. Алғашқыда "бард" терминін туристік ән жанрының жанкүйерлері қолданған, ал осы шеңберден тыс ол кейде қынжырлы күлкіге ұласып кеткен. Дегенмен, дәстүрлі эстрадалық әннен осы стильдегі әнді ажырату үшін термин қажет болды және ол уақыт өте келе қалыптасты. Көптеген бардтар өз әндерін орыс гитарасын қолдана отырып, шағын топтарға орындап берген, және оларға сирек кездесетін жағдайда ғана басқа музыканттар мен әншілер қосылған. Атаққа ие болған бардтар кейіннен шағын концерттер өткізе бастады. Бардтардың көптеген әндерін жазуға рұқсат берілмеді, себебі олардың мазмұнында саяси мәселелер көтерілген. Сондықтан бард әндері көбінесе концерттерде жасалған әуесқой жазбалардың (магнитзат деп аталған) көшірмелері арқылы таралды, әсіресе саяси мазмұнды әндер.
The term bard came to be used in the Soviet Union in the early 1960s, and continues to be used in Russia today, to refer to singer songwriters who wrote songs outside the Soviet establishment, similarly to folk singers of the American folk music revival. Because in bard music songwriters perform their own songs, the genre is also commonly referred to as author song (авторская песня, avtorskaya pesnya) or bard song (бардовская песня, bardovskaya pesnya). Bard poetry differs from other poetry mainly in being sung with simple guitar accompaniment, as opposed to being spoken. Another difference is that it focuses less on style and more on meaning. This means that fewer stylistic devices are used, and the poetry is often in the form of a narrative. What separates bard poetry from other songs is that the music is far less important than the lyrics; chord progressions are often very simple and tend to repeat from one bard song to another. A far more obvious difference is the commerce free nature of the genre; songs are written to be sung and not to be sold, as the bards are often working professionals in a non musical occupation. Stylistically, the precursors to bard songs were Russian urban romances, which touched upon common life and were popular throughout all layers of Russian society in the late 19th to early 20th centuries. These romances were traditionally written in a minor key and performed with a guitar accompaniment. Bard poetry may be roughly classified into two main genres: tourist song and political song, although some other subgenres are also recognized, such as outlaw song and pirate song. Initially the term "bard" was used by fans of the tourist song genre, and outside those circles, the term was often perceived as slightly derisive. However, there was a need for a term to distinguish this style of song from the traditional mainstream pop song, and the term eventually stuck. Many bards have performed their songs for small groups of people using a Russian guitar, and rarely, if ever, would they be accompanied by other musicians or singers. Bards who became popular were eventually able to hold modest concerts. Bards were rarely permitted to record their music, given the political nature of many of their songs. As a result, bard tunes usually made their way around via the copying of amateur recordings (known as magnitizdat) made at concerts, particularly those songs that were of a political nature.
Туристік ән
Кеңес Одағының тұрақсыздық дәуірінде кемпинг, әсіресе альпинизм, каяк/каноэ және каньон сияқты белсенді түрлері, жастар үшін қашудың бір жолы болды. Олар осы іс-шараларда батылдық, достық, тәуекел, сенім, ынтымақтастық және өзара көмек сияқты құндылықтардың сақталғанына сенді. Турист әндері осы оқиғалар мен қасиеттерді тақырыбы ретінде пайдаланады. Турист әндерінің көптеген жақсы үлгілерін Юрий Визбор, жоғарыда аталған спорт түрлеріне қатысып, олар туралы ән салған, және алыс Солтүстікке кемемен және ғылыми экспедицияларға қатысып әлемді аралаған Александр Городницкий жазған. Турист әнінің маңызды бір саласы – теңіз әні. Басқа турист әндері сияқты, оның мақсаты – қиын жағдайлардағы адамдар туралы ән айту, онда шынайы физикалық және рухани күрестер орын алады. Владимир Высоцкийдің осы сияқты бірнеше әні болды, себебі оның өнері оларға өте сай келді. Александр Городницкийдің көптеген әндері теңіз туралы, өйткені ол теңіздегі өмірді өз басынан өткеру мүмкіндігіне ие болды. Кейбір әндер теңізшілер туралы болса, енді біреулері қарақшылар туралы. Павел Коганның "Бригантина" сияқты романтикалық әндердің арқасында, пират әндері бүгінгі таңда авторлық ән кештерінде де танымал. Көптеген бардтардың репертуарында осындай әндердің кем дегенде біреуі бар. Турист әніне үкімет көбінесе жол берді және ол авторлық ән (авторская песня) деген атпен танылды, яғни әншілердің өзі орындаған әндер, кәсіби әншілер орындаған әндерден өзгеше (бірақ кәсіби әншілер де сәтті авторлық әндерді өз репертуарына жиі қосып алатын). Бұл жанрдың тағы бір атауы – "әуесқой ән" (самодеятельная песня), сөзбе-сөз аударғанда "өздігінен жасалған ән". Бұл термин Кеңес Одағындағы "әуесқой өнер" немесе "художественная самодеятельность" деп аталатын мәдени құбылысты көрсетеді. Бұл кең таралған, көбінесе үкімет тарапынан қолдау көрсетілген, кеңес халқының бос уақытында айналысатын іс-әрекет болды. Кез келген ірі өнеркәсіптік кәсіпорын мен колхозда әуесқойлардың жаттығулары мен өнер көрсетулері үшін Мәдениет сарайы немесе кем дегенде Мәдениет үйі болды. Олардың көптегені, сондай-ақ көптеген университеттерде Әуесқой ән клубтары ("Klub samodeyatelnoy pesni, немесе KSP) болды, бұл, шын мәнінде, бард әндерінің клубтары және кеңестік "самодеятельностьтен" ерекшеленді. Грушинский фестивалінің бастауы турист әндерінің жанкүйерлерінің кездесулеріне байланысты, бірақ қазір ол барлық жанрдағы әндерді қамтиды. Салыстыру үшін: Чехияда да осындай дәстүр бар.
During the Soviet Era of Stagnation, camping, and especially its intense forms such as alpinism, kayaking/canoeing, and canyoning, became a form of escapism for young people, who felt that these activities were the only ways of life in which such values as courage, friendship, risk, trust, cooperation, and mutual support still mattered. It is these types of situations and virtues that tourist songs use for their subject. Many of the best tourist songs were composed by Yuri Vizbor who participated and sang about all the sports described above, and Alexander Gorodnitsky who spent a great deal of time sailing around the world on ships and on scientific expeditions to the far North. A notable subgenre of the Tourist song was the Sea song. As with other tourist songs, the goal was to sing about people in hard conditions where true physical and emotional conflicts appear. Vladimir Vysotsky had several songs of this sort, since his style suited them perfectly. Many of Alexander Gorodnitsky's songs are about the sea, since he actually had the opportunity to experience life at sea. While some songs were simply about sailors, others were about pirates. With the romanticism of songs like Brigantine by Pavel Kogan, pirate songs are still popular at author song concerts today. Almost every bard has at least one song of this type. Tourist song was generally tolerated by the government, and it existed under the moniker author song (avtorskaya pesnya), i. e., songs sung primarily by the authors themselves, as opposed to those sung by professional singers (although professionals often "borrowed" successful author songs for their repertoires). Another name for this genre was "amateur song" (samodeyatelnaya pesnya, literally translated as "do it yourself song" or "self made song"). This term reflects the cultural phenomenon of the Soviet Union called "amateur performing arts," or khudozhestvennaya samodeyatelnost. It was a widespread, often heavily subsidized, occupation of Soviet people in their spare time. Every major industrial enterprise and every kolkhoz had a Palace of Culture, or at least a House of Culture, for amateur performers to practice and perform. Many of them, as well as many universities, had Clubs of Amateur Song ("Klub samodeyatelnoy pesni, or KSP), which, in fact, were clubs of bard song and which stood quite apart from the mainstream Soviet "samodeyatelnost". Grushinsky festival traces its origins to tourist song fan meetings, but now includes songs from all genres. Compare: Tramping song, a similar tradition in the Czech Republic.
Саяси ән
Мұндай әндер Кеңес өміріне қарсылық білдірді. Жанры өткір саяси, "кеңеске қарсы" әндерден бастап, Эзоптың ең жақсы дәстүріндегі өткір сатираға дейін ауысты. Бұлат Окуджаваның кейбір әндері осы тақырыптарға тоқталды. Владимир Высоцкий саяси әнші ретінде қабылдалды, бірақ ол бағытты мәдениеттің бір бөлігі болды. Александр Галичке бұл жағдай тән емес еді, ол ақырында эмиграцияға мәжбүр болды; оның әндері жазылған таспаның болуы КСРО-да түрме жазасына әкелуі мүмкін еді. Эмиграцияға дейін ол, Юлий Ким сияқты, КГБ-ның қуғын-сүргініне ұшырады. Евгений Клиачкин мен Александр Долский сияқтылар тікелей "кеңеске қарсы" және қарапайым романтикалық туындылар арасында тепе-теңдік сақтады. Қызығы, фашизм мен капиталистік қоғамды сынаған (соның салдарынан кеңестік билік тарапынан мақұлданған) Бертольд Брехттің коммунистік пьесаларындағы "әндер" наразылық әндері ретінде қарастырылып, бардтар арасында танымал болды. Бұл әндер көбінесе "зонг" деп аталды ("ән" сөзінің немісше айтылуы).
Songs of this kind expressed protest against the Soviet way of life. The genre varied from acutely political, "anti Soviet" songs to witty satire in the best traditions of Aesop. Some of Bulat Okudzhava's songs touch on these themes. Vladimir Vysotsky was perceived as a political songwriter, although he was also part of the mainstream culture. It was not so with Alexander Galich, who was eventually forced to emigrate; owning a tape with his songs could mean a prison term in the USSR. Before emigration, he suffered from KGB persecution, as did another bard, Yuliy Kim. Others, like Evgeny Kliachkin and Aleksander Dolsky, maintained a balance between outright "anti Soviet" and plain romantic material. Ironically, "songs" from pro Communist plays by Bertolt Brecht, supposedly criticizing fascism and capitalist society (and thus applauded by the Soviets), could be seen as protest songs, and hence were popular among bards. These were often called zongs (the German pronunciation of the word "song").
Заңсыз әндер
Орыс тілінде "blatnaya pesnya" деп аталатын бұл әндер, Совет Одағында бардтар пайда болғанға дейін көп бұрын туған. Олардың тамыры 20 ғасырдың басындағы алғашқы онжылдыққа дейін жетеді. Бұл әндер стилі жағынан басқа бард әндерінен көп ерекшеленбесе де, мазмұнымен қазіргі заманғы рэпті еске түсіреді: қылмыстың дәріптелуі және қалалық романтика. Бұл әндер ескі орыс қоғамының құрылымы мен қағидаларының күйреуін бейнеледі. 1930 жылдардан бастап ГУЛАГтан жаңа заңсыз әндер пайда болды. Олардың көп бөлігі қылмыскерлер емес, еңбек лагерлеріне жіберілген кінәсіз адамдар туралы айтты. Кейбір әндер тікелей лагерьтерде жазылған. Хрущевтің "Оттегі" кезеңінде көптеген адамдар босатылып, олармен бірге олардың әндері де жарыққа шықты. Кейбір бардтар бұл авторсыз әндерді үйреніп, орындауға кірісті. Осы кезде әндер қанаушылыққа қарсы күрестің күшті символына айналды. Александр Розенбаум сияқты бардтар Одессадағы еврей мафиясы туралы көптеген ойнақы әндер жазды. Бұл әндердің көптегені Исаак Бабель сияқты жазушылардан шабыт алды.
These songs, known in Russian as blatnaya pesnya, originated long before the bards appeared in the Soviet Union. Their origin can be traced as far back as the first decade of the 20th century. While not differing much in style from other bard songs, these songs can be compared in their content to modern rap: glorification of crime and city romance. These songs reflected the breakup of the structure and rules of the old Russian society. Since the 1930s, new outlaw songs had emerged from the Gulag. Many of these songs were concerned with innocent people who were sent to the labour camps, rather than with criminals. Some songs were actually composed in the camps. During the Khrushchev Thaw years, many were released from the camps, and with them came their songs. Some bards learned of these anonymous songs and started singing them. At that point, the songs gained a more symbolic meaning of struggle against oppression. Bards such as Alexander Rosenbaum also wrote many humorous outlaw songs about the Jewish mafia in Odesa. Many of these songs were inspired by authors like Isaac Babel.