Джаздық ілеспе: Аккордтар мен ырғақтар

Кіріспе

Мелодиялық сызықтарға сүйемелдеу

Джазда, comping (сүйемелдеудің қысқартылған түрі; немесе, мүмкін, "толықтыру" етістігінен шыққан) – клавиатурада ойнаушылардың (пиано немесе орган), гитарашылардың немесе барабаншылардың музыканттың импровизацияланған солосы немесе мелодиялық сызықтарын қолдау үшін пайдаланатын акордтар, ырғақтар және қарсы мелодиялар. Бұл сонымен қатар сүйемелдеу әрекеті және соло пианинода оң қолдың бөлігі.

Түрлері

Стандартты джаз тобында пианист немесе гитарист әдетте мүйіздік және контрабас солировалары кезінде аккордтар мен қарсы әуендерді импровизациялау арқылы ырғақтайды. Джазда қолданылатын аккордтық сүйемелдеу, рок және фолк сияқты көптеген танымал музыка жанрларында қолданылатын аккордтық сүйемелдеу стилінен өзгеше. Рок немесе фолк тобында гитарист немесе пианиношы негізінен түбір, үшінші және бесінші ноталардан тұратын үш дыбысты триадаларды ойнау арқылы ырғақтайды. До мажорлы гармониясында G аккорды G, B және D ноталарын қамтиды (аккордтың түбірі, үшінші және бесінші ноталары). Хард-рок немесе хеви-метал тобында гитарист көбінесе қуатты аккордтарды (түбір, бесінші және октава, немесе жылдам аккорд алмасу үшін тек түбір және бесінші) орындайды. Джаз тобында гитарист немесе пианист үшінші, жетінші, тоғызыншы және он үшінші ноталарды қамтитын әртүрлі аккордтарды орындайды (джаз аккордшылары көбінесе түбірді жіберіп алады, өйткені басист әдетте түбірді орындайды. Аккордтың бесіншісі де, егер бесінші нота төмендетілмесе немесе көтерілмесе, жіберіліп қалады). До мажорлы гармониясында G7 аккорды джаз контекстінде B, E, F және A ноталарын (аккордтың үшінші, он үшінші, төмендетілген жетінші және тоғызыншы ноталары) ойнау арқылы орындалуы мүмкін. Сонымен қатар, джаз ырғақтаушылары кейбір әндер немесе солировалар үшін төмендетілген немесе көтерілген бесінші, көтерілген он бірінші, төмендетілген немесе көтерілген тоғызыншы және төмендетілген он үшінші ноталарды қамтитын өзгертілген аккордтарды қолдана алады. Мысалы, өзгертілген G7 аккорды негізгі дыбыспен, көбінесе үшінші (B) және жетінші (F) ноталарымен, сондай-ақ орындаушының және/немесе тобының жетекшісінің талғамына байланысты A, A, C және E (9, 9, 11, 13) ноталарымен ойналуы мүмкін. Гитарашы бар тобында гитарашы әдетте солистерге ырғақтайды. Егер пианист пен гитарашы болса, кейде орган триоларында немесе үлкен тобында кездесетіндей, олар кезекпен немесе бір уақытта ырғақтай алады. Екі аккордтық аспаптың бір уақытта ырғақтауы қиын. Екі ырғақтаушы бір аккордты әртүрлі, қақтығысатын интерпретацияларға (мысалы, пианист төмендетілген он үшінші нотаны қосса, гитарашы табиғи он үшінші нотаны орындай алады) немесе текстура тым қалың болуы мүмкін. Бір шешім - екі музыкант аспаптарын сиретіп ойнаса.

In a standard jazz combo, the pianist or guitarist typically comps during the horn and double bass solos by improvising chords and countermelodies. The chordal accompaniment used in jazz is different from the chordal accompaniment style used in many types of popular music, such as rock and folk. In a rock or folk band, a guitarist or piano player will accompany by playing primarily root position triads consisting of the root, 3rd, and 5th. In the key of C, the G chord would include the notes G, B, and D (the root, 3rd, and 5th of the chord). In a hard rock or heavy metal music band, a guitarist often comps by playing power chords (root, fifth and octave, or for fast chord changes, just root and fifth). In a jazz band a guitarist or pianist will comp by playing a variety of chords that include the 3rd, 7th, 9th, and 13th (jazz chord players often omit the root, because the bassist usually plays the root. The fifth of the chord is also omitted, except when the fifth is flattened or sharpened). In the key of C, the G7 chord in a jazz context might be performed by playing the notes B, E, F, and A (the 3rd, 13th, flat 7th, and 9th notes of the chord). As well, jazz compers may use altered chords that contain flattened or sharpened 5ths, sharp 11ths, flat or sharpened 9ths, and flat 13ths for some songs or soloists. For example, an altered G7 chord might be played with a basic voicing, often the 3rd (B) and 7th (F), along with some of the following notes A, A, C, and E (9, 9, 11, 13), subject to the taste and style of the performer and/or the bandleader. In combos with a guitar player, the guitar player usually comps for soloists. If there are both a pianist and a guitarist, as sometimes occurs in organ trios or big bands, they may either alternate comping or comp at the same time. Having two chordal instruments comp at the same time is difficult to do well. The two compers may make different, clashing interpretations of the same chord (e. g., the pianist may add a flat 13th, while the guitarist plays a natural 13th), or the texture may become overly cluttered. One solution is for the two comping instrumentalists to play sparsely.

Аккордтар

Компинг көбінесе аккордтық кестеге, мелодияның үстінде жазылған аккордтары бар жетекші параққа, ноталық музыкаға немесе кантри музыкасындағы Нэшвилл нөмірлік жүйесіне сүйене отырып, компингмен айналысатын музыканттар тарапынан импровизацияланады. Ерекше жағдайлар – жақсы таныс прогрессиялар (мысалы, 12 тақты блюз) және "I Got Rhythm" сияқты джаз стандарттары, бұл әндер халық арасында "ритмдік өзгерістер" деп аталады. Белгілі прогрессиялар үшін топ жетекшісі "блюз бойынша соло" немесе "ритм бойынша соло" деп айтуы мүмкін, ал компинг музыканттары осы аккордтық прогрессияларды білуі керек. Көшбасшы солистер ең тәжірибелі музыканттармен бірге ойнағанда, джаз стандарттарының атын ғана атауы мүмкін, ал олардың серіктері аккордтық прогрессияны білуі керек. Мысалы, солист "Күзгі жапырақтар" әнін аккордтық кесте немесе ноталарсыз сұрауы мүмкін. Кәсіби деңгейдегі компинг музыканттары осы әнді білуі тиіс. Осы аккордтық прогрессиялардың көптеген нұсқалары болғандықтан, компинг музыканттары қай аккордтарды қолдану керектігі туралы келісімге келуі керек. Мысалы, 12 тақты блюздің соңғы екі тақтысында әртүрлі айналымдар қолданылады; бірақ, егер топ жетекшісі Хаммонд органда ойнап, айналым үшін I/VI7/ii7/V7 ойнаса, көптеген тәжірибелі компинг музыканттары осы аккордтарды құлақпен естіп, келесі хорларда қайталайды (12 тақты прогрессияның толық орындалуы халық арасында "хор" деп аталады).

Барабандар

Свинг стиліндегі әндер орындалғанда, барабаншылар көбінесе уақытты саңғы аспаптарында (барабан жиынтығын қараңыз) сақтай отырып, бір қолымен тұмсық барабанында қосымша ырғақтар ойнайды. Кәсіби барабаншылар жиі оң қолымен сақталатын ритмнен басқа, тіпті үш мүшесімен де (тұмсық барабан, бас барабан, хай-хэт) ырғақтарды күрделендіреді. Олар қарапайым джаз барабан үлгісін жетілдіріп, әсерлілік үшін бірнеше "бомба" бас барабан ноталарын қосады.

Мүйіздер

Кіші джаз ансамбльдерінде ("комбо") ерекше аспаптар жиынтығымен, мүйізшілер (мысалы, саксофон, труба және т.б.) мелодиялық желіні фондық түрде ойнау арқылы немесе "бағыттауыш дыбыстар" деп аталатын ноталар тізбегін орындау арқылы аккомпанементтей алады. Бағыттауыш дыбыстар әдетте берілген аккордтың 3-ші, 7-ші немесе 9-шы ноталары болып табылады. Бағыттауыш дыбыстардың сызықтары картаның бағыттауыш дыбыстары арқылы төмен (немесе жоғары) қарай, әдетте жарты тон немесе тон бойынша құрастырылады. Мысалы, саксофон мен бас дуэтінде саксофоншы бас соло кезінде бағыттауыш дыбыстарды ойнау арқылы аккомпанементтей алады. Мысалы, стандартты джаз аккордтық тізбегі ii7/V7/I/VI7 (C мажор тоналығында бұл Dm7/G7/C/A7 болады) кезінде, мүйізші бағыттауыш дыбыстарды толық ноталармен ойнауы мүмкін: C (d минорының кіші жетіншісі), B (G7-нің үшіншісі), A (C-нің алтыншысы; джазда мажор аккордтарына тіпті көрсетілмесе де алтыншылар қосылады) және G (A7-нің кіші жетіншісі). Бұл тек бір ғана мүмкін бағыттауыш дыбыстар тізбегі. Екінші бағыттауыш дыбыстар тізбегі (толық ноталармен) F (d минорының кіші үшіншісі), E (G7-нің алтыншысы), D (C мажордың тоғызыншысы; алтыншылар сияқты, тоғызыншылар да жиі аккордтың құрамына қосылады, тіпті көрсетілмесе де), C# (A7-нің мажор үшіншісі) болуы мүмкін.

Барабан солосы

Драм соло кезінде бүкіл топ үнсіздік сақтай алады (жаз тілінде "жату" деп аталады). Балама ретінде, пианист (сондай-ақ, мүмкін, басс-гитарист және/немесе гитарист немесе органшы) кейде аккомпанемент жасайды, көбінесе "хиттер" деп аталатын, ырғақты ойналатын аккордтардың болжамды үлгісін қолданады. Белгілі бір мысал – "Take Five" әнінің екінші бөлімі, онда Дэйв Брубектің фортепианосы Джо Мореллоның барабан солосына аккомпанемент ретінде ойнайды. Фортепиано сололары кезінде пианиношылар көбінесе өздеріне-өздері аккомпанемент жасайды, оң қолымен мелодиялық фразалар мен сололарды орындайды, ал сол қолымен аккомпанементтің ырғақтық үлгісін сақтайды.

Рөлдер

Кез келген джаз аспабын қосымша ойнауға (компингке) пайдалануға болады, бірақ хордтық ырғақ секциясының аспаптары (пиано, орган және гитара) компинг туралы педагогикалық материалдардың ең толық жинағын жасады. Джаз солисінің әр түрлі гармониялық, мелодиялық және ырғақтық мүмкіндіктері болғандықтан, хордтық аспаптарда ойнаушылар солисті дұрыс қолдау көрсету үшін сондай кең құралдар жинағына ие болуы керек. Компингпен айналысатын музыканттар солист құдайылағысы келген көңіл-күйге сай келетін түрлі аккордтарды білуі тиіс. Кейбір солистерді қолдау үшін компингші өте қарапайым аккордтарды (мысалы, аккордтың 3-ші және 7-ші сатыларын) пайдалануы керек. Дегенмен, өте тығыз және күрделі стильде ойнайтын басқа солистер үшін компингшілерге 9-шы, 13-шы сатылары және өзгертілген аккордтар сияқты көптеген қосымша кеңейтулер бар аккордтарды қолдану қажет болуы мүмкін; олар сонымен қатар солистің өнеріне байланысты аккордтық тізбектерді қайта үйлестіре алады, осылайша солист пен компингші арасында идея алмасудың кері байланысын құрады. Ең шебер солистер үшін компингшінің жаңадан импровизацияланған аккордтық өзгерістерге нақты уақытта жауап беру қабілеті болуы керек. Компингшілер ырғақты түсінуі керек, бұл оларға солист ойнайтын ырғақтар мен соққы үлгілеріне, мысалы, латын немесе афрокубалық ырғақтарға жауап беруге мүмкіндік береді. Сонымен қатар, олар әр түрлі гаммалар мен гаммалық үлгілердің кең репертуарына негізделген мелодиялық сезімге ие болуы керек, бұл оларға солистің мелодиясын толықтыру және бос кеңістіктерді толтыру үшін контрамелодияларды импровизациялауға мүмкіндік береді. Пианино, орган және гитарада ойнаушылар компинг арқылы ырғақ секциясын біріктіретін "желім" қызметін атқарады. Олар солистің импровизацияланған сололарын және мелодияларын алып, гармонияларды (бас гитарашы сияқты) және ырғақтарды (дауылпаз сияқты) қосады. Осылайша, компингші топтың әрқашан солистпен бірдей энергия деңгейінде болуын қамтамасыз етуге көмектеседі. Уинтон Келли және Херби Хэнкок – компинг кезінде жауап беретін пианистердің мысалдары. Оскар Питерсон көбінесе қарқынды компинг жасады, ал Граф Бэзи сирек компинг жасады. Солистке компинг жасаудың бірден-бір дұрыс тәсілі жоқ.

While any jazz instrument can be used for comping, the chordal rhythm section instruments (piano, organ, and guitar) have developed the largest collection of pedagogical materials about comping. Since a jazz soloist has such wide ranging harmonic, melodic, and rhythmic possibilities, chordal instrumentalists must have a similarly wide range of tools at their disposal to support the soloist properly. Comping musicians must know many different types of chord voicings so that they can match the mood the soloist is trying to create. To support some soloists, a comper needs to use very simple voicings (such as the 3rd and 7th of a chord). However, for other soloists who play in a very dense, complicated style, compers may need to use chords with many additional extensions, such as 9ths, 13ths, and altered voicings; they may also re harmonize chord progressions depending on the soloist, thus creating a feedback of idea exchange between the soloist and the comper. For the most sophisticated soloists, a comper may need to be able to respond in real time to newly improvised implied chord changes. Compers must have an understanding of rhythm that allows them to respond to the rhythms and beat patterns the soloist plays, such as Latin or Afro Cuban rhythms. As well, they must have a melodic sense based on a knowledge of a huge repertoire of different scales and scalar patterns, to be able to improvise countermelodies to supplement the soloist's melodies and fill in empty spaces. By comping, pianists, organists, and guitarists provide the "glue" that holds the rhythm section together. They take the soloist's improvised solos and melodies and add harmonies (as a bass player does) and rhythms (as a drummer does). By doing this, the comper helps ensure that the band is always at the same energy level as the soloist. Wynton Kelly and Herbie Hancock are examples of pianists who are responsive when comping. Oscar Peterson usually comped busily, while Count Basie comped sparsely. There is no single appropriate way to comp for a soloist.

Солистке бейімделу

Компер өзінің стилін солисттің стиліне бейімдейді. Бірнеше солисті бар джаз тобында әртүрлі солистер үшін әртүрлі стильдер қажет болуы мүмкін. Мысалы, топтағы саксофоншы соло кезінде көптеген кеңейтімдер мен өзгертілген акордарды қолдануы мүмкін (мысалы, b9, b13 және т.б.). Осы солист үшін компер өзгертілген доминанттар мен тығыз гармонияларды ойнауға шешім қабылдауы мүмкін. Ал келесі солист, джаз гитарисі, сирек, нәзік мелодиялық желілермен, көп бос орын қалдырып ойнауы мүмкін. Осы солист үшін компер ашық дыбыстауды қолданып, өтпелі акорларды жіберуге және негізінен солист қалдырған бос орынға ойнауға тырысуы мүмкін. Егер солист өзінің солосында белгілі бір стильді немесе сезімді білдіре бастаса, афро-кубалық музыка немесе қарқынды свинг болсын, ырғақ бөлімінің барлығы оны қолдау үшін сол стильге ауысуы мүмкін. Егер солист джаз-рок стилінде ойнаса, комперлер рок әсеріне ие ырғаққа бейімделіп, ауысуы мүмкін. Гитарист өзінің дыбысына рок музыкасына тән "қырсылдаған" дыбыс қосу үшін овердрайв педалін қосуы мүмкін. Гитарист басқа да эффекттерді, мысалы, хор эффектін де пайдалана алады. Fender Rhodes электр пианиносы немесе Hammond органын ойнайтын клавишник өзінің дыбысы үшін табиғи лампалық овердрайв дыбысын алу үшін алдын ала күшейткішін күшейтуі мүмкін. Барабаншы рок стилінде ойнауға ауысуы мүмкін.

Жалғыз жүру

Ең ірі биг-бендтерден басқа, джаз концерттеріндегі аккомпанементші музыканттарды әдетте жетекші соло ойнауға шақырады. Осы кезде аккомпанементші ортаға шығып, импровизацияланған мелодияны орындайды. 1920-ші жылдардағы Диксиленд және кейбір Свинг дәуірінің джазында аккомпанементші мелодияны безендіріп, соло кезінде құлағымен импровизациялай алады. Bebop стиліндегі топтарда соло ойнайтын музыкант көбінесе импровизацияларын әннің аккордтық тізбегіне сүйене отырып жасайды. Bebop пьесаларында әр тактта бір, екі немесе тіпті үш аккорд өзгеруі мүмкін, ал кейбір пьесалар бірнеше такттан кейін тоналығын ауыстырады; сондықтан Bebop пьесасында «құлақпен» соло ойнау қиын.