Кіріспе

Гаити департаменті

Уэст (француз тілінде) немесе Лвес (гаити креол тілінде; екеуі де "Батыс" деген мағынаны білдіреді) – Гаитидің он департаментінің бірі. Ол Гаитидің оңтүстік-орталық бөлігінде орналасқан, Ұлы Солтүстік және Тибурон түбегін байланыстырады. Бұл ұлттық астана, Порт-о-Пренс қаласының әкімшілік орталығы болып табылады. Ауданы және 2015 жылғы бағалау бойынша халқы 4 029 705 адамды құрайды, бұл оны ауданы бойынша ең үлкен және халқы бойынша ең көп департамент етеді.

Тайно дәуірі

Департамент Анакаона басшылығымен Xaragua касикасының құрамына кірді. Департаментте, әсіресе Акая, Азуэй көлі, Ягуана, Гуанабо аралы және Гоава маңында көптеген жергілікті елді мекендер орналасқан. Азуэй жазығының жергілікті тұрғындардың аң аулауға арналған алқабы ретінде қолданылғаны белгілі. Гонаве аралы – тайно тайпасының соңғы панасы.

Испания кезеңі

Бұл аймақтағы санаулы испандық елді мекендердің бірі – қиратылған Санта-Мария-де-ла-Пас-Вердадера испан қаласы, нақтырақ айтқанда Табарре қаласы.

Француз дәуірі

Бұл аймақтағы ең алғашқы француз қонысы Морн Л'Опитал аталған аурухана болды. 18 ғасырдың екінші жартысында француздар даулы Солтүстіктен тыс жерде жаңа колониялық астана салуды жоспарлады. Петит Гоаве ұсынылғандардың бірі болды, бірақ кейін Порт-о-Пренс қаласына айналатын Л'Опитал құрылысының маңына қарай шешім қабылдады.

Ағылшын дәуірі

1793 жылы қала британдық әскерлер басып алды, олар Форт-Националды салды, бірақ Туссен оны француз үкіметі үшін қайтарып алды.

Гаити революциясы

Көптеген мартон әскерлері Порт-о-Пренс айналасындағы тауларды бақылады, атап айтқанда Ромайн ла Профетесс, Ламур Деранс және Канге. 1772 жылға қарай Ромайн ла Профетесс Фондва аймағында (болжам бойынша) орналасқан Тру Коффи деген плантацияны иеленді, ірі кофе өсіруші және саудагер болып көзге түсті. 1791 және 1792 жылдары Гаити революциясының бастапқы кезеңінде Ромайн он үш мыңға жуық құл мен көтерілісшілерге жетекшілік етіп, провинциялардағы плантациялардан құлдарды босатып, оларды өртеп, Леогане және Жакмель сияқты екі ірі қаланы қысқа мерзімге бақылады. Оге мен Шаванн 300-ден астам қара нәсілді, «швейцариялықтарды» өздерінің жалған қожайындарына қарсы көтерілуге ұйымдастырды. Аймақтағы қатал құл иесі Кардекс оларды Омолда жазалауға бұйырды. 1791 жылы Петион, Пинчиннат, Бове және тағы басқалар француз билігіне қарсы көтеріліп, азаматтық құқықтарын қайта иеленді. Пернье, Круа-де-Буке және Миребеле шайқастарынан кейін олар Конкордатқа қол жеткізді, бірақ құлдар ештеңе алған жоқ. 1803 жылдың 18 мамырында Аркахайде Солтүстік және Батыс генералдары мен мартондықтар конгресс өткізіп, Жан Жак Дессалинді Армия Индиженнің қолбасшысы етіп тағайындады және Катерина Флоның жасаған Гаити туын бекітті.

Тәуелсіздік

Томас Мадиудың Гаити революциясы туралы баяндауына сәйкес, Порт-о-Пренс үшін шайқас ең маңызды шайқастардың бірі болып табылады. Габарт Сент-Маркке бақылау орнатқаннан кейін, бүкіл Артибонит аймағы Дессалин мен Армэ Индиженнің бақылауына көшті. Оңтүстікте француздардың тек Лес-Кейс порты ғана қолдарында қалды. Солтүстікте Кап-Гаити және Моль-Сен-Николас әлі де француз бақылауында болды. Рошамбо Дессалиннің келесі қадамы Порт-о-Пренсті жаулап алу болатынын болжады, сондықтан колонияның астанасын Кап-Франсуаға көшірді, себебі Гонав шығанағында орналасқан Порт-о-Пренске қарағанда британдық флоттың блокадаға түсуі қиынырақ болар еді. 15 қыркүйекте Petite Rivière de l'Artibonite-ден аттанған генерал Габарттың Сент-Маркте тоқтады, ал 17 қыркүйекте Петионның Аркахаиде болды. Сол түні ол Фререге тіреген Круа-де-Букеге жетті. Петион Пуа-Пуаға қарай жол тартты және келесі күні Друйярда болды. Круа-де-Букедегі француз генералы Лакс, француз әскерлеріне көмектесу үшін округтен шықты, ол Дамиен мен Сарт арқылы өтті, ал конвой Индигендердің шабуылына ұшырады. 23 қыркүйекте Канге Леоганды тастап, Порт-о-Пренске қарай жол тартты және Каррефурдағы Форт-Бизотонға шабуыл жасады, Габарт Сент-Жозеф қақпасында болды, ал Дессалин қаланың шығысында орналасқан Туржо ауданында орналасты. Порт-о-Пренс қаласы Армэ Индиженмен толық қоршауға алынды. Келесі күні Петион Филиппо елді мекеніне жетіп, француз әскерлерін бомбалауды бастады. 5 қазанда Лавалеттің лагерь көмекшісі Дессалинге капитуляция шарты жазылған хат жеткізді. Дессалин тұтқындарды алмастыру шартына келісті, ал генерал-адъютант Бонне гаитиліктерге оралып, француздарға қаладан кетуге 4 күн берді. Осылайша, 9 қыркүйекте Порт-о-Пренс француз әскерлерінен азат етілді, Дессалин Петионды оң жағында, Габартты сол жағында алып қалаға асқақтап кірді. Петион, Жермен Фрере және Яю Гаитидің тәуелсіздік декларациясына қол қойды. Оуэст Петион басқаратын Батыс әскери дивизиясының құрамына кірді. Петион Дессалиннің бұйрығымен Жак және Александр атты екі бекініс салды. 17 қазан күні, 1806 жылы, Дессалинсвиллден келген император Жак I тұзаққа түсіп, өлтірілді, бұл елді азаматтық соғысқа ұшыратты. Оның денесі Сент-Анн зиратына жерленді. 2 қаңтар, 1904 жылы, оған мемлекеттік жерлеу рәсімі жасалды, ал кейін оның денесі Петионның денесімен бірге Марс алаңындағы Аутель де ла Патриге көшірілді. 1 қаңтар, 1807 жылы, Гаити тәуелсіздігі туралы декларация жарияланғанынан кейін үш жыл өткен соң, солтүстік әскерлері батыс әскерлерімен Сиберт шайқасында шайқасты, онда Петион жарақаттанды. Кабаре екі мемлекет арасындағы де-факто шекара болды. Жан-Пьер Бойер француз кемелерінің қайта оралуынан қорқып, Туссен, Эннери, Дессалин және Мило сияқты биік орналасқан қалалар салуды бұйырды және оларды өзінің ұстазы Петионнің құрметіне Pétionville деп атады. Елдің саяси орталығы болғандықтан, Гаитидегі саяси тұрақсыздық пен экономикалық күрес 1749 жылдан бері Порт-о-Пренс аймағында жалғасуда.

География

Департамент солтүстігінде Артибонит және Центр департаменттерімен, сондай-ақ Мэтью тау тізбегімен, батысында Гонав шығанағымен, оңтүстігінде Сюд-Эст департаментімен және Ла Сель тау тізбегімен, ал шығысында Доминикан Республикасымен, оның Тәуелсіздік провинциясы арқылы шектеседі. Бұл Артибониттен кейін Гаитидегі екінші ірі департамент. Гонав аралы да Уэст департаментінің құрамына кіреді. Департаменттің жағалау сызығы толығымен Гонав шығанағында орналасқан. Департамент аумағының басым бөлігі Кюль-де-Сак жазығында жатыр, ол Доминикан Республикасында Хайо-де-Энрикильо деп жалғасады. Бұл аймақта Аркахаие-Кабаре және Леоган жазықтары да орналасқан.

шығанағы мен жағалауы

Гольф аймағы Моле Сен-Николадан Абрикотқа дейін 500 км-ден асады және оннан астам шығанақтар мен порстардан тұрады. Порт-о-Пренс шығанағы – елдегі ең үлкені және Кариб теңізіндегі ірі шығанақтардың бірі, онда көптеген аралдар, қалыңдар мен рифтер орналасқан. Гонаве аралы – Гишпанияның ең ірі серік аралдарының бірі, Сингапурдың ауданымен шамалас.

Қоршаған орта

Елдегі ең үлкен көл – Азуэй көлі – сол аттас жазықтағы тұзды көл. Оның жанында кішірек Кайма́н көлі орналасқан. Екі көл де фламинголар мен каймандар мекендейтін ұлттық саябақты құрайды. Порт-о-Пренс төбелері Массив де-ла-Сель Кордильера Меридиональ тауларынан тұрады, онда Foret des Pins және Parc la Visite сияқты көптеген орманды кездестіруге болады. Бұл департаменттегі ең маңызды өзендер – Бланш өзені, Фройд өзені, Монанс өзені және Буа-де-Шен шатқалы.

Экономика

Батыс Гаитидегі ең бай департамент, түрлі салаларда экономикалық орталықтары бар.

Туризм

Оуэсттің туризм саласы Котес-де-Аркадин аймағындағы демалыс туризмі, Парк Азуэй Кайман және Ла Сель парктерімен экологиялық туризм, көптеген тарихи ескерткіштер, әсіресе Ұлттық музей, және мәдени туризм сияқты әртүрлі бағыттарды қамтиды.

Ауыл шаруашылығы

Көптеген жылдар бойы ауыл шаруашылығы департамент экономикасының маңызды бөлігі болды. Аркахай жазығы – бананның негізгі өндіріс орталығы, Cul de Sac және Леогань аймақтары көбінесе ром өндіруге арналған үлкен қант қамысы плантацияларымен әйгілі болды, ал Кенскофф төбелерінде түрлі көкөністер өсірілді. Алайда, тым көп құрылыс және қаланың үздірімсіз кеңеюі салдарынан, бұл аймақтардың құнарлы жерлері қазір асфальт пен бетонмен жабылып қалды.