Кіріспе
Ирландиялық саясаткер және Ирландия парламенттік партиясының соңғы жетекшісі Джон Диллон (4 қыркүйек 1851 – 4 тамыз 1927) – Дублин қаласынан шыққан ирландиялық саясаткер, ол 35 жылдан астам уақыт бойы Парламент мүшесі (депутат) болып қызмет етті және Ирландия парламенттік партиясының соңғы жетекшісі болды. Саяси көзқарасы бойынша Диллон ирланд ұлтшылдығын жақтады, бастапқыда Чарльз Стюарт Парнеллдің жақтасы болды, жер реформасын және Ирландияның дербестігін қолдады.
John Dillon (4 September 1851 – 4 August 1927) was an Irish politician from Dublin, who served as a Member of Parliament (MP) for over 35 years and was the last leader of the Irish Parliamentary Party. By political disposition, Dillon was an advocate of Irish nationalism, originally a follower of Charles Stewart Parnell, supporting land reform and Irish Home Rule.
Ерте өмір
Джон Диллон Дублиннің Блэкрок қаласында, бұрынғы «Жас Ирландиялық» Джон Блейк Диллонның (1814–1866) ұлы болып дүниеге келді. Әкесі мен анасының ерте қайтыс болуына байланысты, оны әкесінің немересі Энн Дийн тәрбиеледі. Ол Католик университеті мектебінде, Дублин Тринити колледжінде және Бельгиядағы Лувен Католик университетінде білім алды. Содан кейін ол Дублиндегі Корольдік хирургтар колледжінде медицинаны оқыды, бірақ 1873 жылы Айзек Батттың «Үй өкіметі» лигасына қосылғаннан кейін медицинамен айналысуын тоқтатты. 1879 жылы Батттың Ирландияның «Үй өкіметі» мәселесін парламентте нашар басқаруын сынап, көзге түсті. Оның отбасының қаржылық мүмкіндіктері саяси өмірге толыққанды берілуіне мүмкіндік берді. Ол Ирландия Ұлттық Жер Лигасының алғашқы комитетінің мүшесі ретінде жер реформасын жақтаушылардың біріне айналды, Майкл Дэвиттің қолдаған «бойкот» саясатын белсенді түрде іске асырды және онымен жақын достықта болды. 1880 жылы ол Типперри округінен Ұлыбритания Парламентіне депутат болып сайланды және бастапқыда Чарльз Стюарт Парнеллдің ынталы жақтасы болды. Ол Парнеллмен бірге Жер Лигасы үшін қаражат жинау мақсатымен Америка Құрама Штаттарына сапар шекті. Отанына оралғаннан кейін, Уильям Эварт Гладстонның 1881 жылғы Жер заңын (Ирландия) шағын фермерлерге ешқандай пайда әкелмегені үшін сынады. Оның аграрлық реформа және «Үй өкіметі» жөніндегі пікірлері оны экстремист деп тануына себеп болды, нәтижесінде 1881 жылдың мамыр айынан тамыз айына дейін Ирландияның мәжбүрлеу заңы бойынша тұтқындалды.
Радикалды реформатор
1881 жылы қазанда Парнелл, Уильям О’Брайен және басқалармен бірге Килменхэм түрмесінде агитация жасағаны үшін тағы да тұтқындалды. Ол, толық келіспесе де, ынтымақтылық танытып, «Жер жалға алу манифестіне» қол қойды. Парнелл 1882 жылы мамыр айында түрмеден босатылғаннан кейін Килменхэм келісіміне келісіп, Жер соғысын аяқтауға тырысты. Одан кейін олар Дублин қаласының құрметті азаматы атанып, қаланың бостандығын алды. Парнеллдің «Жаңа бағытынан» және денсаулығының нашарлауына байланысты ол 1883 жылғы 6 наурызда парламенттегі мандатын тастап, саясаттан қол үзді және ағасы тұратын Америкадағы Колорадо штатына кетті. 1885 жылы Парнелл оны 1885 жылғы қарашадағы жалпы сайлауда Шығыс Майо округінен Ирландия парламенттік партиясының кандидаттығына ұсынды, нәтижесінде ол қарсылықсыз сайланды. Ол 1918 жылға дейін осы округті үздіріссіз өкілдік етті. Дилон 1898 жылғы қаңтарда Уильям О’Брайеннің Майо округіне қарасты Баллина қаласында аграрлық платформада «Біріккен Ирландия лигасы» (UIL) құрғанын көрді. Лиганың конституциясын құруға көмектескенімен, Дилон бұл жаңа бірлестікке өте күдікпен қарады, бұл О’Брайен мен Дилон арасындағы қарым-қатынастағы алғашқы шиеленіс болды. Сол жыл ішкі басқару (Ирландия) заңының 1898 жылы қабылдануымен де ерекше болды, бұл жергілікті істерді басқаруды ирландтардың қолына берді, бірақ Дилон толыққанды өзін-өзі басқару құқығына қол жеткізгенге дейін бұл жағдайды жақтырмады. О’Брайеннің UIL-і жылдам таралып, Ирландия парламенттік партиясының бөлінген топтарын – INL және INF-ті 1900 жылы Редмондтың басшылығымен қайта біріктіруге мәжбүр етті, ал Дилон партия басшысының орынбасары болды. Ол келесі жылдары Редмондты адал қолдады.
Татуласу мүмкін емес
Дилон О'Брайеннің "үйлесім доктринасына" қарсы тұруда шешуші рөл атқарды, әсіресе 1902 жылғы Жер конференциясы кезінде және О'Брайен одан кейінгі Уиндхэм жер сатып алу (Ирландия) заңының 1903 жылы қабылдануынан кейін. Дилон О'Брайенді қатыгездікпен сынады, ол жер иелерімен келіссөздерге қарсы болды, жер иелері класына мойын бұрмады және одақтастармен диалогқа деген сенімсіздігін ешқашан жоғалтпады. Оның теориясы бойынша, аграрлық аласқұрулар жер иелері мен үкіметке үздіксіз қысым жасап, өзін-өзі басқаруға қол жеткізуді жеңілдетті. Оның шабуылдары мен партияның "Фрименс Журналы" О'Брайенді 1903 жылдың қарашасында партиядан кетуге мәжбүр етті. О'Брайеннің 1904-1905 жылдары Ирландиялық реформа қауымдастығымен айналысуы және 1907 жылғы Ирландиялық кеңес заң жобасын бағалауы Дилонның "мұрагерлік жаумен" кез келген байланысты жек көретіндігімен бірдей айыпталды. Содан кейін пайда болған жарастың жазылуына мүмкіндік болмады. Дилон кейіннен өзінің протежесі, UIL-дің жаңа хатшысы Джозеф Девлин арқылы UIL-ді бақылауға алды, ол Белфаст Батыс округінен депутат, және Дилон оныңмен әрқашан тығыз одақ құрды. UIL және IPP дерлік бір ұйымға біріктірілгеннен кейін, Дилон кейіннен О'Брайеннің үйлесім саясатын қолдаған депутаттарды, соның ішінде Томас О'Доннелл мен Д.Д. Шиханды "фракционерлер" деп атап, партиядан шығарып салды. Дилонның ықпалымен "Үй билігі" қозғалысы тар дәстүрлі ұстанымға оралды, ол барлықты қамтитын ұлтшылдыққа қарсы болды және католик қоғамындағы жаңа мүдделерді қамтуға бармады. Оның үй билігі қозғалысы негізінен діни-этникалық ұйым болды, ол Гибернияның ежелгі орденімен, эксклюзивті католик және құпия бауырластықпен, оның жақын серіктесі Джо Девлиннің бақылауында қолдау тапты. Дилонның үй билігі қозғалысы тұрақты кластық соғыспен сипатталды және Уиндхэм жер заңының жұмыс істеуіне кедеріл келтірді; жеңістен гөрі қақтығыс басым болды. Дилонның денсаулығы кездейсоқ нашарлап, Вестминстерге тұрақты қатысуына кедеріл келтірді, әсіресе 1907 жылы әйелі қайтыс болған кезде, бірақ 1906 жылы либералдар билікке оралғаннан кейін, ол көбірек кеңес ала бастады. 1910-1914 жылдар аралығында Ирландияның үй билігі мәселесі қайта жанданды, оны премьер-министр Х.Х. Асквит көтерді. Ол Ирландияның өзін-өзі басқаруына қатысты Редмондтан гөрі бейімделусіз ұстанымды қабылдады, ол 1913 жылғы Ольстер дағдарысы кезінде Ольстерге жергілікті автономияның үлкен бөлігін беруге дайын болды. 15 және 16 қаңтарда Дилон өзінің ең жақын қолдаушыларының бірі, Guardian редакторы, C.P. Скотт және жақтас үй билеушісімен бірге Commons-та түскі ас ішіп, ирланд көшбасшысын жаңа лейбористік депутаттарға лобби жасауға шақырды. Ирландияның тұтастығын бірінші орынға қойған Дилон үшін мұндай нәрсе ойға келмейтін. Ол Эдвард Карсонның Ольстер одағы партиясын және олардың Ольстер еріктілерінің азаматтық соғыс қаупін алып қалғандық деп қорлады. Скотт Дилонның пікірін Баф клубында және оның Манчестердегі үйінде "Ольстердегі әскери күштерді біртіндеп күшейту" жағында барынша ынтамен қолдады, қолдаусыз полиция "толықтай құлап қалуы" мүмкін. "Өте әлсіз" Дилон Карсонның Креудің үй билігі заңына енгізген түзетулерін болдырмауға күш жеткізбеді. Сондай-ақ Дилон О'Брайеннің жаңа "All for Ireland League" партиясының Ольстерге жеңілдіктер беру туралы ұсыныстарын олардың талаптарын көтермелеу деп айыптады. Ол әр түрлі кездесулерде, соның ішінде Букингем сарайындағы конференциядағы Ольстер мәселесін шешуге бағытталған күш-жігерде берік болды. Ол Редмондтың 1914 жылғы үй билігі заңынан уақытша бас тартқан алты округке қарсылық білдірді, ол қыркүйекте Корольдік келісімді алды, бірақ Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде тоқтатылды. Дилон әйелдерге дауыс беру құқығына қарсы болды, әйелдер тобына "әйткенше әйелдердің дауыс беру құқығы біздің батыс өркениетінің құлауына әкеледі. Ол отбасын қиратып, Құдай орнатқан еркектің басшылығына қарсы шығады. Бұл сіздің уақытыңызда болуы мүмкін, менің уақытымда емес деп үміттенемін".
Dillon was a strong opponent of giving women the vote, telling a group of women that "women's suffrage will I believe, be the ruin of our western civilisation. It will destroy the home, challenging the headship of man, laid down by God. It may come in your time I hope not in mine."
Бейбітшілік үшін келісімге келмейтін ұстаным
Ұлы соғыс басталғанда Дилон Редмондтың Ұлыбританияның одақтастардың соғыс күшін қолдауына еру туралы шешімін қабылдады, бірақ ол ирланд дивизияларына сарбаздарды жинаудан бас тартты. 1916 жылғы көтеріліс Ирландия партиясын күтпеген жағдайға түсірді. Ол Дэвид Ллойд Джорджпен бірге генерал Максвеллдің әскери заңға сәйкес, "саяси сотта" (қорғаушы немесе қазылар алқасы болмаған жабық есік артында) шығарған 90 өлім жазасын тоқтату үшін араласты, себебі ол көтерілісті "соғыс уақытындағы сатқындық" деп жариялаған еді. Ол Скоттқа партиясының әскери міндетті қолдауы керек немесе сайлауда жеңіліп қалуы мүмкін екенін айтты. Бірақ 10 қаңтарда олар "наразылық білдіру үшін" Либ-Лаб көмегімен солай жасады. Диллон егер олар істі жалғастырса, түрмеге қамаудың орнына "барлық елді" радикалдардың сол түрімен "толтыратынын" айтты. Бұл радикалдардың "бір түрме камерасына сыятын" ғана қолдаушыларын қалдырады. Ол Парламентте Үкіметке қарсы сөйледі және көтерілісшілердің "қате" болғанын, бірақ "адал күрес" өткізгенін мәлімдеді. 15-нен кейін өлім жазаларын тоқтатуға араласу – ағылшын-ирланд қарым-қатынастарында еңбегі кетпес жарық. Құпия сот процестері мен өлім жазалары халық пікірін бүлікшілерге деген ықыласқа айналдырды. Ол 1916 жылғы мамырда Ллойд Джорджтың Көтерілістен кейін Ирландиядағы өзін-өзі басқаруды жүзеге асыруға жасаған сәтсіз әрекетіне қатысты, ол шілдеде Ольстерді қосу немесе қоспау мәселесінде сәтсіз аяқталды. Ол 1917 жылы Ирландияның өзін-өзі басқару туралы конвенциясына қатысуға шақырылғаннан бас тартты. 1918 жылдың 6 наурызында Редмонд қайтыс болғаннан кейін Диллон партия басшылығын алу үшін Ирландияға оралды. Батыс майданындағы одақтас әскерлер неміс көктемгі шабуылынан соққы алып, 10-шы және 16-шы ирланд дивизияларын жойды, содан кейін үкімет бір айдан соң үрейленген күйде Ирландияға әскери міндеттілікті кеңейтуге тырысты, оған Диллон қарсылық көрсетті және наразылық ретінде барлық ирландтық депутаттарды Парламенттен шығарып салды. Әскери міндеттілікті енгізу әрекеті, өзін-өзі басқаруды жүзеге асырумен бірге, ирланд халқының наразылығын тудырды және соғыстан кейін Синн Фейнге қолдаудың күрт өсуіне әкелді, бұл олардың сайлаудағы сәттілігіне себеп болды. 1918 жылдың шілдесінде Диллон Үкіметті Ирландияның өзін-өзі басқаруын жүзеге асыруға көндіруге тырысты, Парламентке өзін-өзі анықтау туралы ұсыныс енгізді. Қыркүйекте ол өзін-өзі басқару мақсаты тек "толық және толық атқарушы, заңнамалық және қаржылық билік кіретін ұлттық өзін-өзі басқаруды құру" болатынын және ұлттық бірлік маңызды екенін айтты. Бірақ ол Ольстердің алаңдаушылықтарын ескеру қажеттігін толық бағаламады, бұл көптеген ұлтшылдар мен республикашылардың ортақ қателігі болды. 1918 жылдың желтоқсан айындағы жалпы сайлауда соңғы науқанды жүргізу Диллонға жүктелді. Синн Фейнмен келісімге келе алмағандықтан, оның партиясы толығымен ұмытылып кетті. Ол Шығыс Майода Эмон де Валераннан 8,975 дауысқа қарсы 4,514 дауыспен жеңілді. Саясаттан шыққан Дилон ағылшын-ирланд соғысының, Солтүстік Ирландияда өзін-өзі басқарудың енгізілуінің, Ирландия еркін мемлекетінің қолдауымен Ирландияның бөлінуінің және одан кейінгі Ирландия азаматтық соғысының қатыгез кезеңін көрді.
Отбасылық негіздер
1895 жылы ол Лорд-әділеткер Дж. К. Мэтьюдің қызы Элизабетке үйленді, одан оған алты бала дүниеге келді. Бойы биік әрі жіңішке болған ол әсерлі келбетке ие болды, бірақ оның жеке беделі кейде пессимистік және көңілсіз мінезімен, сондай-ақ еңбек және әйелдерге қатысты консервативті көзқарастарымен шектелген. Ол 1927 жылғы 4 тамызда 76 жасында Лондондағы медбикелер үйінде қайтыс болды және төрт күннен кейін Дублиндегі Гласневин зиратына жерленді. Дублиннің Либертис ауданында, ескі Ивеа базардың қасында оның құрметіне аталған көше бар. Оның алты баласының бірі – Джеймс Мэтью Диллон (1902–1986), көрнекті ирланд саясаткері, Ұлттық орталық партиясының және Fine Gael (1957–1966) партиясының жетекшісі, сондай-ақ Ауыл шаруашылығы министрі.
Еске алу
Дублин қаласындағы Джон Диллон көшесі оның құрметіне аталған.