Кіріспе

Альберта мен Саскачевандағы төбелер, Канада

Кипресс төбелері – Канаданың Саскачеван облысының оңтүстік-батысы мен Альберта облысының оңтүстік-шығысында орналасқан төбелердің географиялық аймағы. Бұл төбелер Миссури Котёуының құрамына кіреді. Кипресс төбелерінің ең биік нүктесі Альбертадағы Тау басында орналасқан. Саскачеванның ең биік нүктесі Кипресс төбелеріндегі фермердің егістігінде, .

Атауы

Кипресс төбелері тарихында көптеген жергілікті және еуропалық атаулармен белгілі болды. 1882 жылы К. М. Лэннинг жазған блэкфут-ағылшын сөздігінде "I kim e kooy" деген атау келтірілген, ол "жолақты жер" немесе "жер үстінде жер" деп аударылады. Кри тіліндегі атау, сол кезде қолданыста болған, manâtakâw, (ағылшын тілінде әртүрлі жазылады, мысалы, "Mun a tuh gow"), кейде "әдемі жота" деп түсіндіріледі, бірақ дәлірек айтқанда "құрметтелетін, қорғалатын, күтім жасалатын және/немесе сақталатын аймақ" дегенді білдіреді. Ассинибойн тіліндегі атауы – wazíȟe. Ерте метис аңшылары, метис француз тілінде сөйлегендер, бұл төбелерді les montagnes des Cyprès деп атады, бұл Lodgepole Pine ағаштарының көптігіне сілтеме жасайды. Метистердің канадалық француз тілінде бұл қарағай "cyprès" деп аталады, бірақ ол нағыз кипарис емес. Ағылшын тіліндегі аудармасы – Кипресс төбелері. Плейстоцен дәуірінде Кипресс төбелерінің үстіңгі бөлігі Лорантид мұз қабатымен жабылмады және мұзсыз қалды. Мұз қабаты соңғы рет шегінген кезде, төбелердің айналасында мұздықтан пайдасқан мореналық тізбектер қалыптасты. Еріген судың өзендері аймақта үлкен арналар жасады, ал кішкентай өзендер шатқалдар мен құнарсыз жерлерді ойып шығарды. Бүгінде Кипресс төбелері – Миссури өзені арқылы Мексика шығанағына құятын өзендерді, Нельсон өзені арқылы Хадсон шығанағына құятын өзендерден бөліп тұратын маңызды суайырық бөлігі болып табылады. Олар Монтана және Вайоминг штаттарындағы Канада-АҚШ шекарасының оңтүстігіндегі тауларға ұқсас флора мен фаунаны қамтамасыз етеді.

Флора

Солтүстікке қарай бөктерлер мен кейбір аңғарларда аспан, қарағай және ақ шырша ормандары орналасқан. Аймақтың қалған бөлігі аралас шөптекті даламен, ал биік жерлерде – фескуйлы даламен жабылған. Жабайы гүлдердің ішінде дала крокусы, үш гүлді авен, лупин, көк қоңырау және дала гүлі бар. Орхидеялардың он төрт түрі кездеседі, оның ішінде Венера табаны орхидеясы және жолақты коралл тамыр орхидеясы, олар негізінен орманды жерлерде және көктемдер мен өзендердің жағалауларында өседі. Жыландардың бірнеше түрі бар, соның ішінде дала жыланы, сондай-ақ кесірткелер мен тасбақалар да кездеседі. Құстардың көптеген түрлері тау көкқұсы мен үлкен сарықбас торғайдан бастап үлкен мүйізді бүркіт және басқа да жыртқыш құстарға дейін жетеді. Бір күндік ең көп қар жауған күні – 1982 жылғы 28 мамыр. Ең көп қар қалыңдығы 1994 жылғы 28 ақпанда тіркелді. Ең жоғары температура 1988 жылғы 29 мамырда тіркелді. Ең төменгі температура 2005 жылғы 13 қаңтарда тіркелді.