Кіріспе

Шотландиядағы мифологиялық пішінін өзгертетін тұлға – Бубри. Ол Шотландияның батыс жағалауындағы көлдерде мекендейтін мифологиялық пішінін өзгертетін жаратылыс. Көбінесе ол құсқұрт немесе үлкен солтүстік су құсы сияқты алып су құсының кейпін қабылдайды, бірақ су бұқасы секілді басқа мифологиялық жаратылыстардың да түрінде пайда бола алады. Әдетте зұлымдыққа бейім, Бубри кемелерде тасымалданатын малға шабуыл жасайды, сонымен қатар көптеген семіргіштерді де жейді. Су жылқысы түрінде ол көлдердің үстінен қатты жерде жүргендей шапшаңдықпен жүгіре алады. Жаз айларында оны үлкен жәндік ретінде көру сирек, ол жылқының қанын сорып алады. Фольклоршы Ислейлік Кэмпбелл Бубри туралы айтылатын сипаттамалар үлкен гагарканың (great auk) көрінісіне негізделген болуы мүмкін деп болжайды. Бубридің бұқаға ұқсайтын дауысы, құсқа қарағанда, сирек Шотландияға келетін аққудың (bittern) ерекше дауысынан туындаған болуы мүмкін.

Этимология

Бобри, "бобихре" сөзінен туындаған болуы мүмкін, яғни "сиыр сыйлаушы" немесе "сиыр беруші". Шотланд тілінің сөздік жазушысы Эдвард Двелли "тарб боидхре" сөзін "жартас, джин" және "өзін көптеген түрлерге айналдыра алатын Құдай" деп түсіндіреді; ал "тарб аоидхре" солтүстік аймақтардағы нұсқасы ретінде келтірілген. "Тарбх" сөзінің қарапайым түрі Двелли бойынша "буқа" деп анықталған. Аңызды жазғандар екінші компоненттің әртүрлі жазылуларын пайдаланған, тіпті кейбіреулері өз аудармаларында да тұрақсыз өзгерістер жасаған. Мысалы, фольклоршы және келт ғалымы Джордж Хендерсон бес түрлі нұсқа қолданды: бо'эithre; боидре; бо оibhre; эithre; және фейр. Басқа авторлар қолданған орфографиялық варианттар: аоидхре; баоигхре; баоидхре; боидхре; ейгхре; және оире.

Сипаттамасы мен жалпы атрибуттары

Фольклорды, әсіресе кельт ауызекі дәстүрлерін зерттеу 19 ғасырда басталды, және бірнеше "ерекше" және жақсы таныс емес аңдар анықталды, соның ішінде бубри. Бұл әдетте зұлымдықпен айналысатын, түрлі мифтік жаратылыстардың кейпінде көріне алатын бірлік. Ол көбінесе кемелерде тасымалданатын жануарларды, әсіресе бұзауларды жейді, бірақ қой мен қозыларды да қуана жейді, олжасын терең суға апарып, содан кейін жеп қояды. Сондай-ақ, ол суырсүндерді көп мөлшерде жеуді өте жақсы көреді. Бубринің құс түріндегі ең сүйікті нұсқасы – алып солтүстік суға батып жүзуші немесе қара қазға ұқсайды, бірақ үстінде ақ дақтары болады. Ислайлық фольклоршы Кэмпбеллдің айтуынша, сенімді дереккөзден алынған оның өлшемдері туралы егжей-тегжейлі мәліметте ол "он жеті ең ірі бүркіттің бәрінен де үлкен" екені айтылған. Оның қара тұмсығы шамамен см енді және см ұзын, соңғы бүркіттің тұмсығындай кедіреді. Жануардың мойнының ұзындығы шамамен 1 метр, ал көлемі 1 метрден сәл кем. Қысқа, қара, күшті аяқтары қанатты аяқтарына жалғасады, олардың тырнақтары өте үлкен. Көлдің лайында қалған бубри аяғының іздері "үлкен, жайылған екі бұғы мүйізінің арақашықтығына тең" болған. Ол ызаланғанда қатты шулап, құстан гөрі бұқаға ұқсайды. Оның қанаттарының құрылымы ұшуға емес, жүзуге көбірек ыңғайлы. Ислайлық Кэмпбелл оның құс түріндегі зұлым күштері "бір дін қызметкерін қорқытып, осалдыққа түсіргенін" айтқан. Бубридің малға деген шексіз ашкереуі жергілікті шаруалар үшін қауіп тудырды, өйткені олар малға табыс пен тамақ көзі ретінде сенеді. Теңіз көлдері бубридің табиғи мекені болғанымен, ол өскен бұталардың арасында құрлықта да паналады. Бубридің таралған аймағы туралы мәліметтер әртүрлі. Кэмпбелл Айлэй, сондай-ақ ағылшыз тілінің профессоры Джеймс Маккиллоп оның Аргиллшир көлдеріне тән екенін мәлімдейді. Ал жазушылар Кэтрин Бриггс және Патрисия Монаган бұл жаратылыстың ареалы Шотландияның Таулы аймақтарын қамтиды деп санайды, бірақ Бриггс кейде Аргиллширді нақтылайды. Кэмпбелл Айлэйдің датасы көрсетілмеген қолжазбасында бубри бірнеше жылдан бері көрінбегені, бұл оның мекендейтін аймағындағы жусанның кеңінен өртелуіне байланысты болуы мүмкін екені айтылған.

Баламалық көріністер

Су аттары су бетінде шабыса алатын жануарлар, олардың есілген тырнақтарының суға тиген дыбысы, қатты жерде шабысқандай болады. Хендерсон «Келттердің нанымындағы сақталу» (1911) еңбегін жазғанда Кемпбелл Оф Айлэйдің қолжазбаларының бір бөлігін қайта жариялады. Олардың ішінде «бубри – тарбх уиски» деп тізілген әңгіме бар. Әңгіме Eachann есімді бір адамның Аргиллдің батыс жағалауындағы Лох-нан-Добранның жағасында ауырсынудан қимылдай алмай, өлімге жақын болған алып қара бұқаны қалай тамақтандырғаны туралы айтады. Бірнеше айдан кейін Eachann-ның сүйіктісі Фемьи көлдегі көлеңкелердің арасындағы қозғалыстардан алаңдайды, бұл оған бұрынғы жарына, Мердокқа еске түсіреді. Бір күні лохқа жақын шатырда отырып, Eachann туралы армандағанда, ол артынан көлеңке жыбырлағанын сезінеді, бұл жолы ол Мердок еді. Ол Фемьиді дереу күшпен басып алып, жамылғымен орап, қолына шайнау байлайды. Осы сәтте су бұқасы Фемьиге көмекке келіп, Мердокты жерге құлатады. Содан кейін бұқа тізе бүгіп, Фемьиге арқасына отыруға мүмкіндік береді, одан кейін оны жарық жылдамдығымен анасының үйіне жеткізеді. Бұқа жоғалып кетеді, енді ешқашан көрінбейді, бірақ «ауада қатты дауыс естіледі». Естілген өлең гейл тілінде жазылған және былай аударылады:

Содан кейін әңгіме «халық нанымындағы түрлену идеясының тұрақтылығын көрсетеді, бубри – рухтың мекені» деп айтылады. Бубри ірі жәндік түрінде де пайда бола алады, ол жылқының қанын сорып алады. Хендерсон оны «көптеген мойындары немесе сезімтал мұрттары бар» «ірі жолақты қоңыр қола немесе құлақ қоңызы» деп сипаттайды. Ол осы түрінде сирек кездеседі, әдетте жаздың ең ыстық айларында, тамыз және қыркүйекте ғана көрінеді.

Аулау және аң аулау

Бір фермер ұлымен бірге Мулл аралында Фрейза көлінің жанында төрт жылқыдан тұратын командамен егіс шаруасына кірісіпті, бірақ бір жылқысы аяқ киімін жоғалтып, жұмысын жалғастыра алмай қалған соң, жұмыс тоқтап қалды. Жақын маңда жайылып жүрген жылқыны көріп, оны алмастыруға бекінген. Ағаш соқаға байланған жылқы бұл жұмысты бұрыннан білетіндей көрінді, бастапқыда тыныш жұмыс істеді. Бірақ ол көлге жақын жерге жеткенде, алаңдана бастады, фермер оны ынталандыру үшін қамшысын ақырын қолданды. Сол сәтте ол бірден алып бұрқанаққа айналып, қатты дауыс шығарып, көлге секіріп түсті, соқаны және қалған үш жылқыны да өзімен бірге тартып кетті. Қорқып қалған фермер мен ұлы, аңның көлдің ортасына қарай жүзіп, содан кейін басқа жылқыларды алып суға батып кеткенін көрді. Жеті сағат өткен соң да үш жылқының қайда болғаны белгісіз болды. Килберрилік Джон Кэмпбелл жазып алған әңгімеде, бір аңшы ақпан айының суық күнінде теңіз көлінде құс сияқты көрінген бұрқанақты атуға тырысқан. Адам көлге иығына дейін суға батып кірген, бірақ аң суға шұғыл батқан кезде оны атып үлкермеген. Аңшы содан кейін қырық бес минут бойы орнынан қозғалмастан тұрып, жағалауға қайтып, тағы алты сағат бұрқанақтың қайта пайда болуын күткен, бірақ күтімі ақталмаған. Көлдің қайда орналасқаны туралы нақты мәлімет берілмейді.

Шығу тегі

Кемпбелл бобрилердің үлкен гагарка құстарын көруден пайда болғанын болжайды. Ол әртүрлі адамдардан осы жаратылыс туралы әңгімелер естігенін және оны "халық санасында нақты бар екендігін" мойындағанын айтты. Ол су жылқысы түріндегі бобри туралы әңгімелердің "Асаның жыртылуы" скандинавиялық мифімен ұқсас екенін атап өтті. Форбстің 1905 жылғы "Жануарлардың гэль тіліндегі атаулары" сөздігінде bubaire жалпы қамысқұс деп анықталған, ал ғалым Джеймс Логи Робертсонның 1908 жылы The Scotsman газетінде батпақты бұқа (қамысқұсқа баламалы атау) туралы толық сипаттамасын келтіре отырып, Хендерсон бобри қамысқұстан шыққан болуы мүмкін деп болжайды. Ол қамысқұстың "ерекше естіледі, бірақ қызық дыбысын" және түнде және кеш бойы естілетін "керемет даусын" атап өтеді, бұл оның көктемде малдың төмендетілген ыңғайына ұқсайды. Мәліметтерге сәйкес, бұл құс Шотландияда сирек кездесетін, бірақ 20 ғасырдың басында көрілген, алайда қамысқұсты көру өлім немесе апаттың алғы құрметі саналған.