Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Таныстық арқылы алынған білім
Knowledge derived from familiarity
Бертран Рассел білімнің екі түрлі түрін ажыратады: таныстық арқылы білім және сипаттама арқылы білім. Сипаттама арқылы білім – бұл қалыпты ұйғарымдық білімге ұқсас (мысалы, "Мен қардың ақ екенін білемін"), ал таныстық арқылы білім – адаммен, орынмен немесе затпен таныс болу, көбінесе сезімдік тәжірибе арқылы қол жеткізіледі (мысалы, "Мен Сэмді білемін", "Мен Богота қаласын білемін" немесе "Мен Расселдің «Философия мәселелері» еңбегін білемін"). Бертран Расселдің таныстық туралы классикалық түсінігіне сәйкес, таныстық – бұл адамның қабылдап отырған бір объектісімен тікелей себептік байланыс.
Bertrand Russell makes a distinction between two different kinds of knowledge: knowledge by acquaintance and knowledge by description. Whereas knowledge by description is something like ordinary propositional knowledge (e. g. "I know that snow is white"), knowledge by acquaintance is familiarity with a person, place, or thing, typically obtained through perceptual experience (e. g. "I know Sam", "I know the city of Bogotá", or "I know Russell's Problems of Philosophy"). According to Bertrand Russell's classic account of acquaintance knowledge, acquaintance is a direct causal interaction between a person and some object that the person is perceiving.
Қалқа
1865 жылы философ Джон Гроут «танысқан білім» және «туралы білім» деп атаған екі түрін ажыратты. Гроут бұл айырмашылықтар көптеген тілдерде кездесетінін атап өтті. Мысал ретінде грек (γνωναι және ειδεναι), латын (noscere және scire), неміс (kennen және wissen) және француз (connaître және savoir) тілдерін келтірді. Гроуттың «танысқан білімі» бүгінде Расселдің 1911 жылғы 6 наурызда Аристотель қоғамында оқыған мақаласындағы предлогты өзгерту шешімінен кейін «танысу арқылы білім» деп жақсы танымал.
In 1865, philosopher John Grote distinguished between what he described as "knowledge of acquaintance" and "knowledge about". Grote noted that these distinctions were made in many languages. He cited Greek (γνωναι and ειδεναι), Latin (noscere and scire), German (kennen and wissen), and French (connaître and savoir) as examples. Grote's "knowledge of acquaintance" is far better known today as "knowledge by acquaintance", following Russell's decision to change the preposition in a paper that he read to the Aristotelian Society on 6 March 1911.
Гельмгольц
Осыған ұқсас, 1868 жылы Герман фон Гельмгольц «феномендермен танысу», яғни «құбылыстармен ғана таныс болу» білімін және «сөз арқылы жеткізіле алатын [құбылыстар] туралы білімді» «дас Кеннен» және «дас Виссен» деп нақты ажыратты. Кеннен түріндегі білім Виссен түріндегі біліммен «бәсекелесе алмайды» деп атап, Гельмгольц, оның «мүмкіндігінше жоғары дәрежедегі дәлдік және нақтылыққа» ие болуы мүмкін болғанына қарамастан, Кеннен түріндегі білімді тіпті «өзімізге» де сөзбен жеткізуге болмайды деп дәлелдеді.
In a similar fashion, in 1868 Hermann von Helmholtz clearly distinguished between das Kennen, the knowledge that consisted of "mere familiarity with phenomena", and das Wissen, "the knowledge of [phenomena] which can be communicated by speech". Stressing that the Kennen sort of knowledge could not "compete with" the Wissen sort of knowledge, Helmholtz argued that, despite the fact that it might be of "the highest possible degree of precision and certainty", the Kennen kind of knowledge can not be expressed in words, "even to ourselves".
"Белгілеу туралы"
Қазіргі түріндегі ерекшелікті алғаш рет британдық философ Бертран Рассел өзінің 1905 жылғы "Белгілеу туралы" атты танымал еңбегінде ұсынды. Расселдің пікірінше, танысу арқылы алынатын білім тек тәжірибе арқылы ғана мүмкін болады және адам мен нысан арасындағы тікелей себептік байланыс нәтижесінде пайда болады. Расселдің қабылдау туралы көзқарасына сәйкес, адамдар сол нысаннан түсетін сезімдік деректермен ғана таныса алады; олар нақты нысанмен ешқашан толыққанды таныса алмайды. Адам өзінің жеке басымен (cogito ergo sum) және ойларымен, идеяларымен таныса алады. Дегенмен, басқа адамдар басқа адамның санасымен таныса алмайды. Олардың онымен тікелей байланысқа түсуге мүмкіндігі жоқ, себебі сана – ішкі нысан. Олар сол адамның мінез-құлқына бақылау жасау арқылы ғана оның санасының бар екенін сезе алады. Бір тұжырымның рас екеніне толық сену үшін, адам тек сол тұжырымды рас ететін фактімен ғана емес, сонымен қатар тұжырым мен факт арасындағы сәйкестік қатынасымен де таныс болуы керек. Басқаша айтқанда, негізделген, рас сенім тек егер мен бір тұжырымның (мысалы, "Қар ақ") фактіге сәйкес екенін білсем ғана пайда болады (мысалы, қардан шағылысқан жарықтың жиілігі адамның көзін, ал одан кейін адамның санасын қардың ақ екендігін сезінуге итермелейді). Мысалы, Джон өзінің ауырсынысын тікелей және бірден сезсе, онда ол ауырып жатыр деген сенімге негізді болады. Джон өзінің сеніміне толыққанды негізді болады, егер ол ауырсынысы туралы жай ғана қорытынды жасаса ("Менің қолымнан қан ағып жатыр, демек мен ауырып жатырмын"), бірақ оны бірден сезсе ғана ("Менің қолым ауырып тұр!"). Осы фактімен тікелей байланыс және осы фактінің тұжырымды рас ететіні туралы білім – танысу арқылы алынатын білім деп аталады. Керісінше, егер адам бір фактімен тікелей және бірден таныспаса, мысалы, Юлий Цезардың өлтірілуі, онда біз сипаттама арқылы алынатын білім туралы айтамыз. Егер адам фактімен тікелей байланыста болмаса, бірақ оны тек сипаттама арқылы ғана білсе, онда ол тұжырымды рас деп санауға толыққанды негізі жоқ деп айтуға болады (мысалы, "Цезарьді Брут өлтірді"). Танысу теориясының жақтастары, адам "P" деген сенімге тек қана "P" деп ойлағанда және P-нің жағдайы, "P" деген ой және P-нің жағдайы арасындағы сәйкестік қатынасы туралы білгенде ғана негізсіз негізделген сенімге ие бола алады деп мәлімдейді. Мен P тұжырымын және P фактісін ғана емес, сонымен қатар P фактісі P тұжырымын рас ететінін де білуім керек.
The distinction in its present form was first proposed by British philosopher Bertrand Russell in his famous 1905 paper, "On Denoting". According to Russell, knowledge by acquaintance is obtained exclusively through experience, and results from a direct causal interaction between a person and an object that the person is perceiving. In accordance with Russell's views on perception, sense data from that object are the only things that people can ever become acquainted with; they can never truly be acquainted with the physical object itself. A person can also be acquainted with his own sense of self (cogito ergo sum) and his thoughts and ideas. However, other people could not become acquainted with another person's mind, for example. They have no way of directly interacting with it, since a mind is an internal object. They can only perceive that a mind could exist by observing that person's behaviour. To be fully justified in believing a proposition to be true one must be acquainted, not only with the fact that supposedly makes the proposition true, but with the relation of correspondence that holds between the proposition and the fact. In other words, justified true belief can only occur if I know that a proposition (e. g. "Snow is white") is true in virtue of a fact (e. g. that the frequency of the light reflected off the snow causes the human eye, and by extension, the human mind, to perceive snow to be white). By way of example, John is justified in believing that he is in pain if he is directly and immediately acquainted with his pain. John is fully justified in his belief not if he merely makes an inference regarding his pain ("I must be in pain because my arm is bleeding"), but only if he feels it as an immediate sensation ("My arm hurts!"). This direct contact with the fact and the knowledge that this fact makes a proposition true is what is meant by knowledge by acquaintance. On the contrary, when one is not directly and immediately acquainted with a fact, such as Julius Caesar's assassination, we speak of knowledge by description. When one is not directly in contact with the fact, but knows it only indirectly by means of a description, one arguably is not entirely justified in holding a proposition true (such as e. g. "Caesar was killed by Brutus"). The acquaintance theorist can argue that one has a noninferentially justified belief "that P" only when one has the thought "that P" and one is acquainted with both the fact that P is the case, the thought "that P", and the relation of correspondence holding between the thought "that P" and the fact that P is the case. So I must not only know the proposition P, and the fact that P is the case, but also know that the fact that P is the case is what makes proposition P true.
Философияның проблемалары
Түсіндіру арқылы білім мен танысу арқылы білім арасындағы айырмашылық Расселдің 1912 жылғы "Философия мәселелері" кітабында одан әрі дамытылған. Рассел танысуды "негізгі дерек" деп атады. Ол, адамның әртүрлі бастапқы сезімдермен (нақты немесе абстрактілі) тәжірибесінен белгілі бір таныстықтар қалыптасады, олар сананың өзінің бір бөлігі болып табылады және адам есте сақтау процесі арқылы еске түсірмей, осы таныс ерекшеліктер туралы білімге ие болады деп теориялады. Расселдің пікірінше, кез келген пікірді құру үшін танысу қажет, ал біз құратын кез келген сенім біз танысқан тәжірибелік компоненттерден тұруы керек. Расселге сәйкес, барлық негізгі білім танысу арқылы, ал барлық негізгі емес (шығарылымды) білім танысу қатынастарынан дамиды. және Мэтью Бентонның "Жекелендірілген эпистемологиясы" және "Адамдар аралық қатынастардың эпистемологиясы" еңбектері.
The distinction between knowledge by description and knowledge by acquaintance is developed much further in Russell's 1912 book, The Problems of Philosophy. Russell referred to acquaintance as "the given". He theorized that certain familiarities develop from an individual's experience with various primary impressions (sensory or abstract) that are so much a part of awareness itself that the individual possesses knowledge of these familiar features without accessing memories by the cognitive process of remembering. Russell believes that acquaintance is necessary in order for us to form any proposition—that any belief we form must be composed entirely of experiential components with which we have acquaintance. Per Russell, all foundational knowledge is by acquaintance, and all non foundational (inferential) knowledge is developed from acquaintance relations. and Matthew Benton's "Epistemology Personalized" and "The Epistemology of Interpersonal Relations".