Христиан дініндегі епископтар мен аббаттардың бас киімдері
Mitre
Митра – христиан діни бас киімдері. Католик, православие шіркеулеріндегі епископтар мен аббаттардың рәсімдік бас киімі туралы ақпарат. Тарихы, мағынасы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Христиан епископтары мен абаттарының киетін діни бас киімдері.
Liturgical headdresses worn by Christian bishops and abbots
religious headgear
Митра (британдық ағылшын тілінде) ('/m//aɪ//t//ər/; грек тілінде: μίτρα – 'басқа арналған лента' немесе 'тюрбан') немесе митр (американдық ағылшын тілінде; жазу ережесінің айырмашылықтарын қараңыз) – дәстүрлі христиандықта епископтар мен белгілі бір абаттардың дәстүрлі, салтанатты бас киімі ретінде танылатын бас киім түрі. Митралар католик шіркеуінде, Шығыс православие шіркеуінде, Ориенттік православие шіркеулерінде, Англикандық қауымда, кейбір лютеран шіркеулерінде маңызды рәсімдерде, Маланкара Мар Тома сириялық шіркеуінің митрополиті және католик шіркеуінде барлық кардиналдар (епископтар болсын, болмасын) мен кейбір Шығыс православие архиерейлері киеді.
The mitre (Commonwealth English) ('/m//aɪ//t//ər/; Greek: μίτρα 'headband' or 'turban') or miter (American English; see spelling differences) is a type of headgear now known as the traditional, ceremonial headdress of bishops and certain abbots in traditional Christianity. Mitres are worn in the Catholic Church, Eastern Orthodox Church, Oriental Orthodox Churches, the Anglican Communion, some Lutheran churches, for important ceremonies, by the Metropolitan of the Malankara Mar Thoma Syrian Church, and also, in the Catholic Church, all cardinals, whether or not bishops, and some Eastern Orthodox archpriests.
Этимология
Митра, митра (иондық μίτρη, mítrē) грек тілінен шыққан сөз, және ол қару-жарақ бөлігін білдіреді, әдетте, металлдан жасалған белдік және кирассаның астына киілетін қорғаныш, Гомердің "Илиадасында" айтылғандай. Кейінгі поэзияда ол әйелдердің шаштарына тағатын лента, сондай-ақ Геродоттың айтуынша, Вавилонның ресми бас киімінің бір түрін білдірген (Тарих 1.195 және 7.90). Бұдан басқа, ол "ойындардағы жеңімпаздың гүл шоғы", Птолемей сарайындағы дәреже белгісі және бас байрағы, Шығыс елдерінің бас киімдері, "әлсіздіктің белгісі" ретінде тағылатын, мүмкін түрбанның бір түрі, диадема, Геракл діни қызметкерінің бас киімі, немесе Септуагинтаның (грекше) Егіпет кітабының 29-тарауы 6-жолында айтылған яһуди бас діни қызметкерінің бас киімі сияқты нәрселерді де білдіреді.
μίτρα, mítra (Ionic μίτρη, mítrē) is Greek, and means a piece of armour, usually a metal guard worn around the waist and under a cuirass, as mentioned in Homer's Iliad. In later poems, it was used to refer to a headband used by women for their hair, and a sort of formal Babylonian headdress, as mentioned by Herodotus (Histories 1.195 and 7.90). It also refers to a kind of hairband, such as "the victor's chaplet at the games", a headband and a badge of rank at the Ptolemaic court, an oriental headdress, perhaps a kind of turban, worn "as a mark of effeminacy", a diadem, the headdress of the priest of Heracles, or the headdress of the Jewish high priest referenced in the Septuagint (Greek) text of Exodus 29:6.
Батыс христиандығы
Батыс христиандығының қазіргі түрінде митра – биік, бүктелетін бас киім, екі ұқсас бөліктен (алдыңғы және артқы жағы) тұрады, олар жоғары шыңына дейін көтеріліп, бүйірлерінен тігіледі. Артқы жағынан әрқашан екі қысқа лапет ілінген болады.
In its modern form in Western Christianity, the mitre is a tall folding cap, consisting of two similar parts (the front and back) rising to a peak and sewn together at the sides. Two short lappets always hang down from the back.
Тарих
Камелаукум (грекше: καμιλαύκιον, kamilaukion) – митра мен папалық тиараның түп нұсқасы болған бас киім, бастапқыда Императорлық Византия сарайының шенеуніктері киген шапка болды. "Тиара [митраның пайда болуына себеп болған] грек-рим әлемінде таралған фригиялық шапкадан немесе фригиумнан дамыған болуы мүмкін. Х ғасырда тиара пап монеталарында бейнеленген". Басқа дереккөздер тиараның митрадан дамығанын айтады. Кейінгі Империя кезеңінде ол Византия императорлары қолданған Империялық тәждің жабық түріне айналды (Михаил III, 842–867 суретін қараңыз). Епископ киетін митра алғаш рет ХІ ғасырдың басындағы екі миниатюрада көрсетілген. Ол туралы жазбаша айғақ 1049 жылы Папа Лев IX-тың Булласында кездеседі. 1150 жылға қарай оның қолданылуы Батыс елдерінің епископтары арасында кеңінен тарады. Англия шіркеуінде митра Реформациядан кейін қолданыстан шығып, бірақ 19-шы және 20-шы ғасырлардың соңында Оксфорд қозғалысының нәтижесінде қайта жаңғыртылды. Қазір Англия шіркеуінің көптеген епископтары оны кейбір жағдайларда киеді. Америка Құрама Штаттарының Епископтық шіркеуінде алғашқы президенттік епископ Сэмюэл Сибери 1786 жылдан бері митра киеді. Митраны көптеген лютеран шіркеулерінің епископтары да киеді, мысалы, Латвияның евангелистік лютеран шіркеуі, Швеция шіркеуі және Ұлыбританияның лютеран шіркеуі.
The camelaucum (Greek: καμιλαύκιον, kamilaukion), the headdress, that both the mitre and the papal tiara stem from, was originally a cap used by officials of the Imperial Byzantine court. "The tiara [from which the mitre originates] probably developed from the Phrygian cap, or frigium, a conical cap worn in the Graeco Roman world. In the 10th century the tiara was pictured on papal coins." Other sources claim the tiara developed the other way around, from the mitre. In the late Empire it developed into the closed type of Imperial crown used by Byzantine Emperors (see illustration of Michael III, 842–867). Worn by a bishop, the mitre is depicted for the first time in two miniatures of the beginning of the eleventh century. The first written mention of it is found in a Bull of Pope Leo IX in the year 1049. By 1150 the use had spread to bishops throughout the West. In the Church of England, the mitre fell out of use after the Reformation, but was restored in the late 19th and early 20th centuries as a result of the Oxford Movement, and is now worn by most bishops of the Anglican Communion on at least some occasions. In The Episcopal Church of the United States, the first Presiding Bishop, Samuel Seabury wore a mitre as early as 1786. The mitre is also worn by bishops in a number of Lutheran churches, for example the Evangelical Lutheran Church of Latvia, the Church of Sweden, and the Lutheran Church in Great Britain.
Геральдика
Діни геральдикада митраны киюге құқығы бар барлық адамдардың, соның ішінде абаттардың қалқанының үстіне қойылды. Ол әскери қарудың тұмсығының орнын басады, сонымен қатар неміс геральдикасында кең таралғандай, қалқанның үстіне қойылған жарма ретінде де пайда болды. Англикан шіркеулерінде, Швеция шіркеуінде және Финляндия лютеран шіркеуінде митра шіркеулік шапқының орнына епископтардың қаруларының үстінде әлі де орналасады. Рим-католик шіркеуінде митраны қалқанның үстінде діни қызметкерлердің жеке қаруларында қолдану 1969 жылы тоқтатылды, ал қазір ол кейбір корпоративтік қаруларда, мысалы епархияларда кездеседі. Бұрын митра көбінесе шапқының астына кіретін, тіпті кардиналдың қаруларында да митра толығымен орынсыз болған жоқ. Геральдикада митра әрқашан алтынмен көрсетіледі, ал лапеттер (инфулалар) бірдей түсті. Реформацияға дейін епископтың митрасы мен абаттың митрасы арасында айырмашылық абаттың қаруларында инфулалардың болмауы арқылы жасалатын деп есептелген. Англия мен Францияда абат митрасын бейнеден сәл жоғары қою қалыпты жағдай болды. Византия шіркеуінің кез келген бас киімін қолдануы кеш дамыған, ал 1500 жылдарға дейін олар бас киім кимеген. Теодор Балсамон, Антиохия патриархы (шамамен 1130–1140) Александрия патриархының литургия кезінде бас киім киген жалғыз православиелік прелат екенін мәлімдеді. Православ епископтарының бас киімін кимегенін дәлелдейтін тағы бір дәлел – Иоанн XI Константинопольдің митра киіп, католик папасына еліктегені үшін айыпталуы. Басқалар митраны Константинополь құлағаннан кейін (1453) пайдалана бастады деп санайды. Православтық діни бас киімнің (немесе мүмкін митралардың) мысалдары 14 ғасырға дейін бар, мысалы Кремиковци монастырындағы митрополит Калевиттің фрескасы немесе Катарина Бранковичтің Белград патриархына сыйлаған митрасы. Кейбіреулер Константинополь құлағаннан кейін қабылданған митралардың пішіні Византия императорлық тәжінен алынған деп болжайды. Сакос сияқты басқа да императорлық киімдермен бірге митра тәж сияқты ескі империяның мәртебесі мен байлығын бейнеледі, мұрасын епископтар мұра етті. Орта ғасырдағы Ресейде епископтар шапқы киген, бірақ митра кимеген. Бұл Константинополь мен көптеген басқа православие дінбасыларының бас киім кимегенімен салыстырылады, және бұл Ресейдегі суық температурамен түсіндірілуі мүмкін. Митра алғаш рет Ресейде Константинополь патриархының дәстүрінен қабылдаған патриарх Никонмен пайда болды. Бастапқыда оны тек Мәскеу патриархы ғана киген, бірақ көп ұзамай басқа епископтар да қабылдады, ал 1675 жылы грек әдет-ғұрыптарына сәйкес барлық епископтарға митра киюді міндеттеді. Қол гранатасы өзінің бастапқы түрінде 18 ғасырдың ортасына қарай қолданудан шығып қалды.
In ecclesiastical heraldry, a mitre was placed above the shield of all persons who were entitled to wear the mitre, including abbots. It substituted for the helm of military arms, but also appeared as a crest placed atop a helmet, as was common in German heraldry. In the Anglican Churches, the Church of Sweden, and the Lutheran Church of Finland, the mitre is still placed above the arms of bishops instead of the ecclesiastical hat. In the Roman Catholic Church, the use of the mitre above the shield on the personal arms of clergy was suppressed in 1969, and is now found only on some corporate arms, like those of dioceses. Previously, the mitre was often included under the hat, and even in the arms of a cardinal, the mitre was not entirely displaced. In heraldry the mitre is always shown in gold, and the lappets (infulae) are of the same colour. It has been asserted that before the reformation, a distinction was used to be drawn between the mitre of a bishop and an abbot by the omission of the infulae in the abbot's arms. In England and France it was usual to place the mitre of an abbot slightly in profile. The use of headgear of any kind by the Byzantine church was a late development, and before the 1500s they wore no headgear. Theodore Balsamon, Patriarch of Antioch (ca. 1130–1140) stated that the patriarch of Alexandria was the only Orthodox prelate to wear a hat during the liturgy. Another evidence pointing to the lack of headgear among the Orthodox bishops was the complaint against John XI of Constantinople who was accused of copying the Catholic pope in wearing a mitre. Others instead claim that the mitre started being used after the fall of Constantinople (1453). There are some examples of Orthodox religious headgear (and possibly mitres) as early as the 14th century, such as a fresco of Metropolitan Kalevit in the Kremikovtsi Monastery or the mitre donated to the patriarch of Belgrade by Katarina Branković. Some have hypothesized that shape of the mitres adopted after the fall of Constantinople was likely derived by the stemma, the Byzantine imperial crown. Together with other imperial derived vestements like the sakkos, the crown like mitre embodied the regality and richness of the defunct empire, of which the bishops inherited the legacy. In medieval Russia bishops wore hats with a fringe, but not a mitre. This is in contrast to Constantinople and most other Orthodox clergy who did not wear any headgear, and might be accounted for by the cold temperatures in Russia. The mitre was first appeared in Russia with Patriarch Nikon, who adopted it from the tradition of the Patriarch of Constantinople. Initially, it was only worn by the Patriarch of Moscow, but it was soon adopted by the rest of the bishops, and a council in 1675 mandated the mitre for all bishops, following the Greek custom. The hand grenade in its primitive form had become obsolete by the mid 18th century
Әскери жағынан бұл бас киім әр түрлі стильдерде болды. Пруссия стилінде қоңырау тәрізді мыс немесе ақ металлдан жасалған алдыңғы бөлігі және матадан тігілген артында қапшықтар болды; алғашқы орыс стилінде былғары қалпақтың үстінде биік мыс тақта болды, бірақ кейін неміс үлгісі қабылданды. Британ стилінде, әдетте митра емес, «гренадерлік қалпақ» деп аталды, биік матадан жасалған алдыңғы бөлігінде режменттік кестесі бар, ал қызыл түсті артқы бөлігі ақ түспен қапталған. Кейбір неміс және орыс фузилер полктері кішкентай мыс алдыңғы тақтасы бар митра киген. 18 ғасырдың соңында әскери модадағы өзгерістерге байланысты митра көбінесе аю терісіне жол берді немесе стандартты жаяу әскер трикорны немесе бикорнымен ауыстырылды. Ағылшын армиясы бұл өзгерісті 1765 жылы, ал пруссия армиясы 1790 жылы жасады. Алайда, барлық орыс гранадерлері 1805 жылға дейін, тіпті белсенді қызметте болған кезде де митралық қалпақ киіп жүрді. Митра өзінің классикалық металлдан жасалған 18 ғасырлық түрінде Пруссияның Лейб Гренадер No 1 және 1-ші Foot Guard (Германия империясы) полктерінде, сонымен қатар Ресейдің Павловский полкіне дейін салтанатты парадтық киім ретінде сақталды.
Militarily, this headdress came in different styles. The Prussian style had a cone shaped brass or white metal front with a cloth rear having lace braiding; the Russian style initially consisted of a tall brass plate atop of a leather cap with a peak at the rear, although the German model was subsequently adopted. The British style—usually simply called a "grenadier cap" instead of a mitre—had a tall cloth front with elaborate regimental embroidery forward of a sloping red back, lined in white. Some German and Russian fusilier regiments also wore a mitre with a smaller brass front plate. By the end of the 18th century, due to changes in military fashion, the mitre had generally given way to the bearskin or had been replaced by the standard infantry tricorn or bicorn. The British Army made this change in 1765 and the Prussian Army in 1790. All Russian grenadiers continued however to wear mitre caps until 1805, even when on active service. The mitre in its classic metal fronted 18th century form survived as an item of ceremonial parade dress in the Prussian Leib Grenadier No 1 and [[1st Foot Guards (German Empire) regiments; plus the Russian Pavlovskii Regiment, until World War I.
Басқа қолданыстар
Шахмат ойынындағы бишопты стильді батыс митрасы бейнелейді, оның Юникод кодтары U+2657 (ақ) және U+265D (қара): ♗♝. Австрия империясы мен Ресей империясының тәждері құнды металл мен әшекей тастардан жасалған митраны өздерінің дизайнына қосты. Австрияның императорлық тәжі бастапқыда Киелі Рим императоры Рудольф II-нің жеке тәжі болды және Киелі Рим императорының формасына сай келеді. Римдік тәж кигізу рәсімінде Папа олардың басына тәж кигізу алдында митра кигізді. Олардың императорлық жұбайлары да сол рәсімде кардинал-епископтан бастарына митра мен тәж алды. Ресей империясының тәжінің формасы Ұлы Петрдің Ресейді батыстандауға жасаған алғашқы тың бастамаларына дейін жетеді және бұл стиль Киелі Рим империясының Габсбург императорлары киген тәждерден, сондай-ақ мүмкін, православие митрасынан шабыттанған болуы мүмкін. Батыстағы кейбір көне аббаттықтардың әйел басшылары да митра киген, бірақ олардың формасы ер адамдардың дін қызметкерлері киген митрадан мүлдем өзгеше болды. Адам жүрегінің митральды клапаны сол жақ құлақша мен сол жақ қарыншаның арасында орналасқан және оның пішіні митраға ұқсас болғандықтан осылай аталды. Анатомияның негізін қалаушы Андреас Везалий 16 ғасырда анатомиялық диссекциялар жасаған кезде екеуінің керемет ұқсастығын байқады.
The bishop in the board game chess is represented by a stylised Western mitre having Unicode codes U+2657 (white) and U+265D (black): ♗♝. The crowns of the Austrian Empire and Imperial Russia incorporated a mitre of precious metal and jewels into their design. The Austrian Imperial Crown was originally the personal crown of Holy Roman Emperor Rudolf II and has the form proper to that of a Holy Roman Emperor. At the Roman rite of their Coronation, the Pope placed a mitre on their heads before placing the crown over it. Their empress consorts also received both a mitre and crown on their heads from a cardinal bishop at the same ceremony. The form of the Russian Imperial Crown dates back to the time of Peter the Great’s early attempts to westernise Russia and was probably inspired by the crowns worn by Habsburg emperors of the Holy Roman Empire and possibly also the Orthodox mitre. Abbesses of certain very ancient abbeys in the West also wore mitres, but of a very different form than that worn by male prelates. The mitral valve of the human heart, which is located between the left atrium and the left ventricle, is named so because of its similarity in shape to the mitre. Andreas Vesalius, the father of anatomy, noted the striking similarity between the two while performing anatomic dissections in the sixteenth century.