Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бұрынғы ядролық қуатпен жүретін Кеңес Одағының су асты кемесі
Former nuclear powered Soviet submarine
К-159 (орысша: К–159) – 627А жобасы бойынша "Кит" (орысша: проект 627А кит, НАТО тіліндегі атауы) ядролық қуатпен жүретін су асты кемесі. Ол 1963–1989 жылдары Кеңес Әскери-теңіз флотының Солтүстік флотында қызмет етті. Келі 1962 жылғы 15 тамызда Северодвинск "Севмаш" кеме жасау зауытының №402 бөлімінде салынды. 1963 жылғы 6 маусымда суға түсіріліп, 1963 жылғы 9 қазанда қолданысқа берілді.
K 159 (Russian: К–159) was a Project 627A "Kit" (Russian: проект 627A кит, NATO reporting name ) nuclear powered submarine that served in the Northern Fleet of the Soviet Navy from 1963–89. Her keel was laid down on 15 August 1962 at the Severodvinsk "Sevmash" Shipyard No. 402. She was launched on 6 June 1963, and commissioned on 9 October 1963.
Радиоактивті зарядтау апаты
1965 жылы 2 наурызда K 159 апатқа ұшырады, нәтижесінде радиоактивті заттар бу генераторларына түсті, бұл, әдетте, құбырлардан бу жинағыштарына және содан кейін турбиналарға негізгі салқындатқыш ағуынан болды, соның салдарынан оның барлық күш қондырғысы ластанды. Егер осылай болса, ағып жатқан құбырлар бітеліп, ол 1967 жылдан 1968 жылға дейін жөндеуге және бу генераторларын ауыстыруға кемежайға кірмес бұрын тағы екі жыл бойы жұмыс істеді. Ол 1970 жылдан 1972 жылға дейін қосымша жөндеулер мен отын толықтыру үшін кемежайға қайта оралды, содан кейін 1979 жылдан 1980 жылға дейін тағы да жөндеуге келді.
On 2 March 1965, K 159 suffered an accident involving radioactive discharges into her steam generators, almost certainly primary coolant leaks from the tubes into the steam chest and thence into the turbines, contaminating her entire propulsion plant. If so, the leaking tubes were plugged, because she continued to operate for another two years before entering the shipyard from 1967 through 1968 for overhaul and to have her steam generators replaced. She returned to the shipyard from 1970 through 1972 for further repairs and refuelling, and then again from 1979 through 1980 for still more repairs.
Пайдаланудан шығару және пайдаланудан кейінгі өмір сүру мерзімі
K 159 1989 жылғы 30 мамырда қызметтен шығарылды және Гремихада тұраққа қойылды; оның реакторлары отыннан тазартылмаған болуы мүмкін. Ол 14 жыл бойы күтімсіз жағдайда қалды, немесе мүлдем күтім көрілмеді. Оның сыртқы корпусы тот басып, көптеген жерлері "қағаз сияқты жұқа" болды. Ресейдің қызметтен шығарылған атомдық суасты кемелерінің нашар жағдайы Балтық және Скандинавия елдерін алаңдатты, ал 2003 жылдың ортасында бес ел корпустарды жою және кәдесінен шығаруға 200 миллион АҚШ долларынан астам қаржы жұмсады. Осы қаражатты күтіп, Солтүстік флоттың қолбасшысы адмирал Геннадий Сучков Гремихадан 16 суасты кемесін кеме құрастырушы орындарға сүйретіп әкеліп, оларды бөлшектеуге шешім қабылдады. K 159 – сүйретілген 13-ші корпус. K 159 корпусы көп жерде тот басып, тесіктер пайда болғандықтан, үлкен бос резервуарлар оның бортына дәнекерленіп, понтон ретінде пайдаланылды. Алайда, бұл резервуарлар 1940 жылдары жасалған, ауа өткізбейтін болмады және суасты кемесінің корпусынан да нашар күтім көрген.
K 159 was decommissioned on 30 May 1989 and laid up in Gremikha; her reactors were probably not defuelled. She remained in layup with little or no maintenance for 14 years. Her outer hull rusted until in many places it had "the strength of foil". The poor condition of Russia's fleet of decommissioned nuclear submarines concerned the nearby Baltic and Scandinavian nations, and in mid 2003, five countries made a combined donation of more than US$200 million in support of decommission and disposal of the hulls. In anticipation of receiving those funds, Admiral Gennady Suchkov, Commander of the Northern Fleet, decided to tow all the 16 laid up submarines from Gremikha to shipyards where they would be dismantled. K 159 was the 13th hull to be towed. Because K 159s hull was rusted through in so many places, it was kept afloat by spot welding large empty tanks to her sides as pontoons. Those tanks, however, were manufactured in the 1940s, were not air tight, and were no better maintained than the submarine's hull.
Құю және батыру
2003 жылдың 28 тамызында К-159 және оның понтондары он ресейлік теңізшілермен жабдықталып, Полярныйға сүйреп әкелінді. Бұл экипаж понтондарды қысымда ұстап, суасты кемесінің корпусынан суды сорды, бірақ 30 тамыздың таңертеңгі сағаттарында олар күшті дауылға тап болып, понтонның біреуін жыртып алды. К-159 бірден батпады, бірақ қиын жағдайға түсті. Солтүстік флотқа сағат 01:20-де хабар берілді, ал адмирал Сучков 20 минуттан кейін штабқа келді. 03:00-ге дейін кеме Баренц теңізінің 200 метр тереңдігінде тоғыз экипаж мүшесімен және шамамен 800 килограмм пайдаланылған ядролық отынмен (ішінде 5,3 гигабеккерель радионуклидтер бар) батып кетті. Бас әскери прокуратура сүйреу операциясын бақылаған екінші дәрежелі капитан Сергей Жемчужновқа қылмыстық іс қозғалды. Ресей президенті Владимир Путин Әскери-теңіз күштері штабының бастығы Владимир Куроедовтың ұсынысымен Сучковты қызметтен шеттетуге бұйрық берді. Путин вице-адмирал Сергей Симоненконы Солтүстік флоттың мінсіз басқарушысы етіп тағайындады. Ол бұрын Солтүстік флот штабын басқарған. Ресей үкіметі К-159 кемесін көтеру жоспарларын қарастырды. Адмирал Куроедов "ядролық объектілерді теңіз түбінде қалдыруға болмайды" деп сенді. Бастапқы жоспар бойынша, бұл 2004 жылдың тамызында немесе қыркүйегінде жасалуы керек еді, бірақ кейінге шегерілді. 2007 жылы Ұлыбритания Қорғаныс министрлігі құтқару операциясына дайындық жұмыстарын бастады. Осы құтқару жоспарының аясында шотландтық Adus компаниясы кемені бағалау үшін шақырылды. К-159-дың жоғары сапалы сонарлық суреті 2010 жылдың 1 сәуірінде жарияланды. 2020 жылдың наурызында Ресей президенті Владимир Путин Баренц теңізінен К-159 және К-27 советтік суасты кемесін, сондай-ақ төрт реакторлық бөлімді көтеру туралы жарлық жобасын бекітті. Арнайы құтқару кемесінің құрылысы қажет болуы мүмкін, бұл құтқару операциясының құны шамамен 330 миллион АҚШ долларына жетеді.
On 28 August 2003, K 159 and her pontoons were manned by ten Russian sailors and taken under tow to Polyarny. That crew kept the pontoons pressurized and the submarine hull pumped out, but during the early morning hours of 30 August they encountered a squall that ripped away one of the pontoons. K 159 did not sink immediately, but was clearly in distress. Northern Fleet was notified at 01:20, and Admiral Suchkov arrived at headquarters 20 minutes later. By 03:00 the wreck had sunk in the Barents Sea, 200 metres down, with nine of her crew and most likely 800 kilograms of spent nuclear fuel containing some 5.3 gigabecquerels of radionuclides. The Military Prosecutor General's office brought charges against Captain Second Class Sergei Zhemchuzhnov who was overseeing the towing operation. President of Russia Vladimir Putin removed Suchkov from service on the recommendation of Navy Chief of Staff Vladimir Kuroyedov. Putin appointed Vice Admiral Sergey Simonenko acting Commander of the Northern Fleet. Before that, he headed the headquarters of the Northern Fleet. The Russian government considered plans to raise the wreck of K 159. Admiral Kuroyedov believed that "we should not leave nuclear objects lying on the seabed". Initial plans were to do so in August or September 2004, but they were postponed. In 2007, the British Ministry of Defence began preparations for a salvage operation. As part of that recovery planning, the Scottish company Adus was hired to evaluate the wreck. A high resolution sonar generated image of K 159 was published on 1 April 2010. In March 2020, Russian President Vladimir Putin issued a draft decree for an initiative to lift the K 159 and Soviet submarine K 27 and four reactor compartments from the Barents Sea. It is likely that a special salvage vessel will need to be built increasing the estimated recovery cost of US$330m.
Құқықтық іс-қимылдар
Су асты кемесі қаза болғаннан кейін көп ұзамай, тоғыз қаза тапқан су асты кемешінің төртеуінің жесірлері Ресей Қорғаныс министрлігіне шағымданып, әрқайсысына моральдық зиян үшін бір миллион рубль (шамамен 37 500 АҚШ доллары) өтемақы талап етті, оларды қорғап жүрген адвокат мәлімдеді. Министрлік бұл шағымға қарсылық білдіріп, жесірлердің Сучковқа қарсы қылмыстық немқұрайлылық салдарынан су асты кемешілерінің қазасына кінәлі деп танылған әскери сот шешіміне шағымдануы керек деді. Екі дене бірден табылды. Цибульский тірі құтқарылып, Североморск әскери госпиталіне жеткізілді. Қалған жеті адам, болжам бойынша, кеме ішінде қалып қойды.
Shortly after the loss of the submarine, the widows of four of the nine deceased submariners filed a lawsuit against the Russian Defence Ministry demanding compensation of one million rubles (about $US37,500) each in moral damages, a lawyer acting for them said. The Ministry objected to the suit, saying that the widows should press charges against Suchkov, who was convicted by a court martial of criminal negligence leading to the submariners' deaths. Two bodies were recovered immediately. Tsibul'skij was rescued alive and recovered in the Severomorsk Military Hospital. The other seven were presumably trapped in the wreck.