Германия миссионері және санскриттің алғашқы зерттеушісі Генрих Рот

Кіріспе

Германия миссионері (1620–1668)
Генрих Рот (сонымен қатар Генрикус Родиус немесе Энрике Роа деп те белгілі; 18 желтоқсан 1620 – 20 маусым 1668) – миссионер және санскриттің алғашқы зерттеушісі.

Өмір

Дилингенде туып, Аугсбургте өскен Генрих Рот, 1635-1639 жылдары Дилинген университетінде риториканы, ал 1639-1645 жылдары Инсбруктегі иезуит колледжінде философияны оқыды. 1639 жылы Ландсбергте иезуит орденіне кірген ол, 1641-1645 жылдары Мюнхен университетінде оқытумен айналысты. Содан кейін теологиялық білімін жетілдіру үшін Диллингенге оралды және 1649 жылы Ингольштадтта оқуын аяқтады. Сол жылы Айхштатта дін қызметкері болып тағайындалды. 1649 жылы Франческо Пиколоминидің тапсыруымен Рот Үндістанға, «эфиопиялық миссия» деп аталатын елшілікке жіберілді. Смирна (1650) және Исфахан арқылы құрлықпен саяхаттап, 1652 жылы Гоаға жетті. Алғашқыда Гоа маңындағы Салсет аралында жұмыс істеді, онда ол португал тілінен аудармашылық қызметін атқарды. Кейін жергілікті әмірлердің бірі оны елшілікке жіберді, ол Уттаракханд арқылы 1654 жылы Моғол империясының және оның Агра қаласындағы резиденциясына жетті. 1659 жылдан бастап Аградағы иезуиттер резиденциясының ректоры болып қызмет еткен Рот, Шах-Джахан мен Аурангзебтің қуғын-сүргініне қатысты. Парсы, каннада және хиндустани тілдерін үйренумен қатар, ол Аграда бірнеше жыл бойы жергілікті пандитерден классикалық санскрит грамматикасы мен әдебиеті туралы терең білім алды. Сол жылдары Ротпен танысқан француз саяхатшысы және философы Франсуа Бернье оны Үндістан мәдениеті мен діндерінің философиясы туралы білімі мол адам ретінде бағалады. 1662 жылы Қытайдан қайтып келе жатқан иезуит Йоханн Грубермен бірге Рот Кабул арқылы Еуропаға құрлықпен қайта оралды және 1664 жылдың ақпан айында Римге келді. Атанасий Кирхер өзінің «China illustrata» атты монументальді еңбегінде олардың саяхат жолын, Роттың санскрит әліпбиін сипаттауын және оның басқа да еңбектерінен үзінділерді жариялады. Солтүстік Германияға сапар шеккен Рот, Ньюбургте Моғол империясының тарихы мен мәдениеті туралы бірнеше лекция оқыды, олардың үзінділері кейін баспаға шықты. Венада Рот император Леопольд I-ден санскрит грамматикасын – еуропалық ғалымдардың алғаш рет жинақтаған еңбегін, ол 1660 жылы Аграда аяқтаған – басып шығару үшін қаржылық қолдау алды, бірақ бұл жобаны иезуиттердің бас директоры Джованни Паоло Олива тоқтатты. Оливаның тапсыруымен Непалда иезуит миссиясын құруға кіріскен Рот Константинополь және Сурат арқылы қайта оралып, 1666 жылы Аграға келді. 1668 жылы Непалға аттанатын миссияны бастамас бұрын ол қайтыс болды. Оның қабірі әлі күнге дейін Агра қаласының маңындағы Лашкарпурдағы Падри Сантос шіркеуінде сақталған.

Having been born in Dillingen and raised in Augsburg, where his father Konrad Roth (died 1637) worked as Doctor utriusque iuris for the Prince Bishopric, from 1635 to 1639 Heinrich Roth studied Rhetoric at the University of Dillingen and Philosophy at the Jesuit college in Innsbruck. In 1639, he became a Jesuit in Landsberg, and from 1641 to 1645 taught at the University of Munich, before returning to Dillingen to start theological studies, which he completed in Ingolstadt in 1649. The same year, he was ordained priest in Eichstätt. On behalf of Francesco Piccolomini, in 1649 Roth was assigned to the so called Ethiopian mission to India. Traveling by the land route via Smyrna (1650) and Isfahan, he arrived in Goa by 1652. He worked first on the Island of Salsette off Goa, where from time to time he acted as Portuguese interpreter. He was then sent on an embassy by one of the native princes, and via Uttarakhand finally reached the Mughal Empire and its residence in Agra in 1654. Acting as rector of the Jesuit residence in Agra since 1659, he was involved in the persecution under Shah Jahan and Aurangzeb. Next to learning the Persian, Kannada and Hindustani languages, Roth at Agra for several years also acquired a profound knowledge of classical Sanskrit grammar and literature from local pandits. The French explorer and philosopher Francois Bernier, who got acquainted with Roth in these years, got to appreciate him as one versed in expert knowledge of the culture and philosophy of religions in India

In 1662, joined by fellow Jesuit Johann Grueber, who was on his way back from China, Roth revisited Europe by the land route via Kabul, and arrived in Rome in February 1664. Athanasius Kircher, in his monumental work China illustrata, published their itinerary, Roth’s description of the Sanskrit alphabet, and some short excerpts of Roth’s other works. Traveling north to Germany, Roth held some public lectures in Neuburg on the history and culture of the Mughal Empire, excerpts of which subsequently appeared in print. In Vienna, Roth succeeded in gaining financial support from emperor Leopold I to have his Sanskrit grammar – the first such work ever compiled by a European, which Roth had completed in Agra by 1660 – appear in print, but the project was stopped by the Jesuit Superior General Giovanni Paolo Oliva. Ordered by Oliva to set up a Jesuit mission in Nepal, Roth traveled back via Constantinople and Surat, returning to Agra by 1666, where he died in 1668 before he could embark on the Nepalese mission. His gravesite is still visible at the Padri Santos chapel in Lashkarpur, a suburb of Agra.

Жұмыс

Генрих Роттың 1660 жылы «Grammatica Linguae Sanscretanae Brachmanum Indiae Orientalis» деген атпен латын тілінде аяқтаған санскрит грамматикасы (қолжазбасы бүгінде Римдегі Biblioteca Nazionale Centrale-да сақтаулы) және санскрит-латын сөздігін дайындауға арналған алдын ала зерттеулермен толықтырылуы, оны Еуропадағы қазіргі санскриттану ғылымының іргесін қалаушы ғалымдардың бірі етті. Оның басқа еңбектерінің ішінде индустани және деванагари әліпбилері, Веданта және Вишну туралы зерттеулер де бар. Сонымен қатар, Роттың Үндістанда және Еуропаға қайтып келе жатқан кезінде жазған 35 хаты Брюссельдегі Бельгия Корольдік кітапханасында сақталған.

Роттың шығармаларының басылымдары

Арнульф Кампс/Жан Клод Мюллер (ред.), Әке Генрих Роттың (1620–1668) санскрит грамматикасы және қолжазбалары. Римдегі Ұлттық кітапхананың Mss. Or. 171 және 172 қолжазбаларының факсимильді басылымы, Лейден, 1988. (Роттың сақталған барлық еңбектерінің толық тізімі және олардың бөліктері бұрынғыда қайда жарияланғаны туралы сілтемелер кірген).

Рот туралы зерттеулер

Арнульф Кампс, «Санскрит грамматикасы және әке Генрих Роттың (1620–1668) қолжазбалары». Кіріспе. Санскрит қолжазбаларының тарихы. In: Arnulf Camps, Азия миссия тарихындағы зерттеулер, 1956–1998, Лейден/Бостон/Кёльн, 2000, 84–104 бб. Пьер Сильвен Филлиозат, «XVII ғасырда Генрих Роттың (S. J.) санскрит және үнділік ойлауға ғылыми тәсілі», Id. & Jean Leclant (ред.), L’œuvre scientifique des missionnaires en Asie, Париж: Académie des Inscriptions et Belles Lettres, 2012, 17–30 бб. Вероника Лукас, Юлиус Освальд (S. J.), Клаудия Винер (ред.), «Индиядағы Дилингерлік: П. Генрих Рот (S. J.) (1620–1668)», сонымен қатар Dillingen a. d. Donau тарихи қоғамының жылнамасы, 121-том, 2020 (Jesuitica 26), Регенсбург: Schnell & Steiner, 2022. Клаус Фогель, «Генрих Рот», Neue Deutsche Biographie, 22, 2005, 106 б. және одан кейінгілер (неміс тілінде) онлайн. Клаус Фогель, «Иезуит миссионері Генрих Рот (1620–1668) және оның Аградағы жерлеу орны», Lars Göhler (ред.), «Үнді мәдениетінің контексті». Үндістан мен әлемнен ритуалдар, мәтіндер және идеялар. Клаус Милиусқа арналған құрмет кітабы, Висбаден, 2005, 407–412 бб. Клаус Фогель, «Неміс иезуиті Генрих Роттың Сураттан жазған ескі хаты», Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute, 58, 1987, 609–619 бб. Клаус Фогель, «Иезуит миссионері Генрих Роттың (1620–1668) санскрит-латын сөздігіне жасаған алғашқы жұмыстары», Helmut Eimer (ред.), Vicitrakusumañjali. Ричард Отон Мейсезальдың сексенінші жылдығына арналған құрмет кітабы, Бонн, 1986, 131–146 бб. Ұқыпты ағылшын тіліндегі нұсқасы: Клаус Фогель, «Генрих Роттың (1620–1668) санскрит-латын сөздігіне жасаған алдын ала жұмысы», Aligarh Journal of Oriental Studies, 4, № 1, 1987, 69–74 бб. Бруно Зиммель, «П. Генрих Роттың (S. J.) Непалға экспедициясы», Jahrbuch des Historischen Vereins Dillingen an der Donau, 70, 1968, 64–78 бб. (неміс тілінде).