Кіріспе

1949 жылдан 1970 жылға дейін АҚШ-та жолаушылар пойызы қызмет етті. Калифорния Зефирі – Чикаго, Иллинойс және Окленд, Калифорния қалалары арасында Омаха, Денвер, Солт-Лейк-Сити, Виннемукка, Оровиль және Плезантон арқылы қатынайтын жолаушылар пойызы. Оны Чикаго, Берлингтон және Куинси (CB&Q), Денвер және Рио-Гранде-Уэстерн (D&RGW) және Батыс Тынық мұхиты (WP) темір жолдары басқарды. Олардың барлығы 1949 жылдың 19 наурызында оны «Америкадағы ең талқыланған пойыз» деп атады, ал ертесіне алғашқы рейс жүзеге асырылды. Пойыз жолындағы ең әдемі көрікті жерлерден күндіз өтуі жоспарланған. Алғашқы пойыз 1970 жылы қызметін тоқтатты, бірақ D&RGW өзінің жолаушылар тасымалын, Рио-Гранде Зефирін, Солт-Лейк-Сити мен Денвер арасында 1983 жылға дейін бастапқы құрал-жабдықтарды пайдалана отырып, жалғастырды. 1983 жылы Amtrak қызметінің California Zephyr-інің екінші нұсқасы құрылды. Қазіргі California Zephyr нұсқасы бастапқы Зефирдің және оның бұрынғы бәсекелесі Сан-Франциско қаласының жолдарымен ілесе жүреді.

Калифорнияға дейінгі Зефир (1939-1949 жылдар)

1939 жылы Сан-Франциско шығанағындағы Қазына аралында «Алтын қақпа» халықаралық көрмесі ашылды. CB&Q, D&RGW және WP жолаушыларды осы шараға жеткізетін пойызды іске қосуға шешім қабылдады. «Экспозиция флаері» пойзының қызметі 1939 жылдың 10 маусымында басталды. Алғашқыда пойыз бу локомотивтерін пайдаланды және ауыр салмақты Пуллман стандартты вагондарынан құралды. Кейіннен дизельдік локомотивтер қолданылды, ал қызмет соңғы айларында жылдамды жолаушылар вагондары пайдаланылды. Бастапқыда бұл қызмет уақытша деп жоспарланған, бірақ оның үлкен танымалдылығы оны Чикаго және Солтүстік-Батыс, Юнион Пасифик және Оңтүстік Пасифик теміржолдары бірлесіп жүргізген «Сан-Франциско қаласы» және «Чикаго – Окленд» пойыздарына күшті бәсекелес айналдырды. Пойыз 1949 жылға дейін жұмыс істеді. 1949 жылы CB&Q, D&RGW және Western Pacific «Экспозиция флаерін» сол маршрутты пайдаланған толығымен жаңа «California Zephyr» пойзымен алмастырды.

Калифорниялық зефир

Алғашқы қызмет ету кезеңінде Калифорния Зефир Чикаго, Берлингтон және Куинси темір жолы (Берлингтон жолы) арқылы Чикагодан Денверге, Колорадоға, Денвер мен Рио-Гранде Батыс темір жолы арқылы Денверден Солт-Лейк-Ситиге, Ютаға және Батыс Тынық мұхиты темір жолы арқылы Солт-Лейк-Ситиден Оклендке, Калифорнияға қатынайтын. Әртүрлі темір жолдарға тиесілі вагондар бірігіп жүрді; вагондар қызмет көрсету, жөндеу және маусымға байланысты жолаушылар санына қарай алмастырылып тұрды. Бірінші пойызға Сан-Францискода Элеонора Паркер ат қойды, бірақ WP оған DL&W, Эри және CNJ/RDG/B&O сияқты темір жолдардың Нью-Йоркке темір жолмен емес, пароммен кіргені сияқты кірді. Калифорнияның вице-губернаторы Гудвин Найт, Сан-Франциско қаласының мэрі Элмер Робинсон және WP президенті Гарри А. Митчелл осы оқиғаны бақылады. 1949 жылғы тұсаукесер рейсінде пойыздағы әрбір әйелге Гавайидің Хило қаласынан әкелінген "күміс" және апельсин гүлдері тарту етілді. Вагондардағы қонақүй қызметкерлері "Зефиреттер" деп аталды. 1954 жылғы жазда Чикагодан Сан-Францискоға дейінгі 2532 мильдік қашықтықты жүріп өтуге 50 сағат 50 минут уақыт кетті. 1955 жылдың 1 наурызында Руби Каньонынан өтетін шығысқа бағытталған Калифорния Зефирде пойызда туған бірінші бала дүниеге келді, ол Рид Зарс есімді. Сан-Франциско қаласы пайдаланатын жылдам және қиын емес маршрутпен бәсекелесе алмайтындарын білген Берлингтон жолы, D&RGW және WP Калифорния Зефирді Роки таулары арқылы өтетін көрікті "темір жол круизі" ретінде насихаттады.

Зефиреттер

Берлингтонның жолаушылар пойыздары қызметін қадағалаушысы Велма МакПиктің туындысы болған Зефиреттер – бұл туристік экскурсоводтан бастап, алғашқы медициналық жәрдем көрсетушіге, тіпті бала күтушіге дейін түрлі қызметтерді атқаратын пойыз қызметкерлері болды. 1936 жылы «Денвер Зефирінде» тұңғыш рет пайда болғаннан кейін, олар 1949 жылдан бастап 1970 жылы тоқтатылған «Калифорния Зефирінде» қызмет етті. Бұрынғы Зефирет Джули Энн Лайман оларды «темір жолдың әуе стюардессасына берген жауабы» деп сипаттады. Лауазымның міндеттері жолаушыларды қарсы алу, хабарламалар жасау, телеграмма жіберу, кешкі асқа үстел брондау және, жалпы алғанда, пойыз жолаушылары мен экипажы арасында байланыс құруды қамтыды. Кез келген уақытта 10-11 Зефиреттер жұмыс істеп тұрды. «Батыс Тынық мұхиты» темір жолының екі Budd Rail Diesel Cars (RDC) вагоны, «Royal Gorge» (1 және 2 нөміріндегі пойыздардың) орнына, сондай-ақ «Зефиретте» деген атты пайдаланды. 1950 жылдың 15 қыркүйегінен 1960 жылдың 2 қазанына дейін Окленд, Калифорния, мен Солт-Лейк-Сити арасында, 924 миль (1487 км) қашықтықта қызмет етті, бұл бағытты АҚШ-тағы ең ұзын RDC қызметіне айналдырды.

Тоқтатылған паромдық қатынас

1958 жылы шығанақ паромдары қолданылатын маршруттың соңғы бөлігі тоқтатылып, автобус қызметімен алмастырылды. 1930 жылдары Сан-Франциско-Окленд шығанағы көпірінің және Сан-Франциско Трансбей терминалының ашылуы 1950 жылдарға дейін Сан-Францискоға тікелей балама теміржол қатынасын қамтамасыз етті. Теміржолмен жүрушілер санының төмендеуі теміржол қатынасын тоқтатуға әкелді, тіпті Трансбей терминалы да автобус депосына айналды.

Төмендеу және ауыстыру

Калифорниялық «Зефир» 1960 жылдары жолаушылар тасымалының азаюына бейім болды; одан ақ, сатылған жағдайда да шығын көре бастады. «Батыс Тынық мұхиты» 1966 жылы өзінің бөлігін тоқтатуға өтініш білдірді, бірақ қоғамдық наразылықтан кейін Мемлекетаралық сауда комиссиясы (ICC) бас тартты. «D&RGW» 1969 жылы да осындай өтініш жасады, ал 1970 жылы ICC «Батыс Тынық мұхитының» бөлігін тоқтатуға рұқсат берді, егер «D&RGW» және «Бурлингтон Солтүстік темір жолы» Чикаго мен Огден (Юта) арасында «кейбір деңгейде қызмет көрсетсе». 1970 жылдың 22 наурызында Чикагодан шыққан соңғы батысқа қарайғы «Калифорниялық Зефир» екі күннен кейін Оклендке жетті. Алғашқы «Калифорниялық Зефир» 21 жыл 2 күн бойы жұмыс істеді. Солт-Лейк-Ситиден шығысқа қарай пойыз аптасына үш рет қатынайтын кестеге дейін қысқартылды, «Бурлингтон Норрнде» – «Калифорния қызметі» ретінде, ал «Рио-Грандеде» – «Рио-Гранде Зефирі» ретінде жұмыс істеді. Пойыздың «Рио-Гранде» бөлігі Солт-Лейктен Огденге дейін ұзартылды, бұл Невада мен Калифорния жолаушыларына «Оңтүстік Тынық мұхиты» темір жолының «Сан-Франциско қаласына» қосылуға мүмкіндік берді. Бұл 1971 жылдың 1 мамырында «Amtrak» құрылғанға дейін жалғасты. «Amtrak» 1971 жылы өзінің бастапқы бағыттар желісінің бір бөлігі ретінде «Калифорниялық Зефирді» қайта жаңғыртуды жоспарлады, ол Денвердің шығысында «Бурлингтонды», Денвер мен Огден арасында «Рио-Грандені» және Огденнің батысында «Оңтүстік Тынық мұхитын» пайдалануға тиіс болды. Соңғы сәтте «Рио-Гранде» жаңа компанияның жолаушылар пойыздары кірісті жүк тасымалына кедергі келтіреді деп қорқып, «Amtrak-қа» қосылудан бас тартты. Бұл «Amtrak-ты» Колорадо арқылы өтудің орнына Оңтүстік Вайоминг арқылы «Union Pacific-тің» құрлықтағы бағытын пайдалануға мәжбүр етті. 1971 жылдың көктемі мен 1972 жылдың жазы аралығында Чикаго мен Окленд арасында саяхаттайтын жолаушылар екі түрлі пойызбен жүруі керек болды: Чикаго мен Денвер арасында күн сайын қатынайтын «Денвер Зефирі» және аптасына үш рет Денвер мен Сан-Франциско шығанағы аралығында қатынайтын «Сан-Франциско қаласы». Бірақ бірнеше сәтсіз әрекеттерден кейін «Amtrak» екі пойызды біріктіріп, «Сан-Франциско Зефирі» деп атады, бұл атау «Калифорниялық Зефирге» және Чикаго мен Окленд арасындағы «Сан-Франциско Чифіне» құрмет көрсету үшін берілді. «Рио-Гранде» Денвер мен Огден арасындағы «Рио-Гранде Зефирі» рейсін жалғастырды. 1983 жылы «D&RGW» жолаушылар операцияларындағы шығындардың артуын айтып, «Amtrak-қа» қосылуға шешім қабылдады. «Amtrak» «Сан-Франциско Зефирін» «D&RGW-нің» Денвер мен Солт-Лейк-Сити арасындағы «Моффат» бөлігіне қайта бағыттады, бұл 1971 жылдан бергі бастапқы артықшылығы болды. Бұл өзгеріс 25 сәуірге жоспарланған еді, бірақ Юта штатының Тистл қаласындағы балшық көшкіні желіні жауып, өзгеріс 16 шілдеге дейін кейінге қалдырылды. Бағыт өзгергеннен кейін «Amtrak» пойызды «Калифорниялық Зефир» деп атады. Қазіргі «Калифорниялық Зефир» Невада штатының Виннемука қаласының шығысындағы бастапқы бағытты пайдаланады. Пойыз бұрынғы «Сан-Франциско қаласының» бағытын пайдаланады, ол Елко (Невада) мен Сакраменто арасында «Overland Route» (Бірінші құрлықтағы темір жол) бойымен жүреді. Неваданың орталық бөлігінде екі темір жол желісі бағытты жүзу үшін меншік иесі «Union Pacific» арқылы біріктірілді. Сондықтан, пойыздың нақты қай жерде бағыттары ауысатыны жүру бағытына байланысты.

Маршрут сипаттамасы

Қазіргі және бастапқы Калифорниялық Зефирдің екі нұсқасы да Чикаго, Берлингтон және Куинси (қазіргі BNSF темір жолының бөлігі) арқылы Чикаго мен Денвер арасында, сондай-ақ бұрынғы Денвер мен Рио-Гранде-Уэстерн магистральдық желісімен Денверден Солт-Лейкке дейін (қазіргі Union Pacific темір жолының Орталық дәлізінің бөлігі) жүреді. Солт-Лейк-Ситидің батысында екі нұсқа да Солт-Лейктен бұрынғы Батыс Тынық мұхиты темір жолының Шафтер бөлімшесімен шығып, Неваданың көп бөлігін Елко бөлімшесі арқылы кесіп өтеді. Калифорниялық Зефирдің екі нұсқасының бағыттары Невада штатының Уэсо (Виннемука маңындағы) темір жол торабында айырылады. Қазіргі нұсқасы осы нүктеден батысқа қарай, Сан-Франциско қаласы қолданған жолды пайдаланады. Алғашқы Калифорниялық Зефир Сьерра-Невада тауларын аралау үшін Федер өзенінің жолын таңдады. Рено қаласынан өтудің орнына, бастапқы Zephyr пойызы Герлах, Невада арқылы, ал Калифорнияда Портола, Оровилл, Сакраменто, Стоктон және Плезантон қалаларынан өтіп, Окленд депосына жетті. Одан Сан-Францискоға пароммен өтілуге болады. 1958 жылдың шілдесінен бастап пойыздар Батыс Тынық мұхиты депосында аяқталады. Budd Company алты он вагондық пойыз жасады: үшеуі Burlington компаниясына, екеуі Western Pacific компаниясына және біреуі Rio Grande компаниясына берілді. Пойыздың туристік бағдарламасына сәйкес, әр топтамада бес жаңа "Vista Dome" (үш вагон, жатақхана, және ұйықтайтын бақылау вагоны) болды. Калифорниялық Зефир – алыс қашықтыққа жүретін және тұрақты қызметте куполды вагондарды пайдаланған алғашқы пойыз. Сонымен қатар, әр топта жүк вагоны, тамақ вагон, 16 орындық ұйықтайтын вагон және үш 10 орындық 6 жатынды ұйықтайтын вагон болды. Pennsylvania Railroad компаниясына тиесілі бір 10 орындық 6 жатынды ұйықтайтын вагоны, Silver Rapids, Нью-Йоркке қатынайтын пойызға қолданылды. Әр вагонға атау берілді: барлық атаулар "Silver" сөзімен басталады, әр вагонның әртүрлі тақырыбы болды: жүк вагондарына жануарлардың есімдері берілді, куполды вагондар батыс тақырыбында болды, салон мен тамақ вагондары тамақ беру тақырыбында, 16 орындық вагондар ағаштардың есімдерімен аталды, 10-6 вагондар Pullman ұйықтайтын вагондарының типтеріне байланысты жұрнақтармен байланысты атаулар алды, ал бақылау вагондарының есімдері олардың куполдарын ерекшелеп көрсетті. Бірінші Vista Dome вагонының алдыңғы бөлігі бөлініп, әйелдер мен балаларға арналған. Әйелдер дәретханасының артындағы күмбез астындағы дәлізден әйелдерге арналған бөлімге кіруге болатын есік орнатылды. Бастапқыда бұл бөлім барлық жолаушыларға ашық болды, есіктер мен бөлігіштер алынып тасталды. Вагонның меншік құқығы үш теміржол арасында барлық вагон түрлері бойынша шамамен тең бөлінді. Әр вагон бір теміржолға тиесілі болды, бірақ пойыздың вагондарына иелік ету, пойыздың қай теміржол арқылы жүретініне емес, терминалдарда қол жетімділікке байланысты болды. Әдетте, екінші Vista Dome вагоны ретінде "Кондуктордың вагоны" деп аталатын вагон орналастырылды. Бұл вагон басқа Vista Dome вагондарына ұқсас болды, бірақ B бөлімінде кондуктордың орындығы мен үстелі бар шағын кабинасы болды. 1952 жылы әр топтамаға тағы бір типті Pullman ұйықтайтын вагоны (6 жатын бөлмесі 5 бөлік) қосылды; олар CZ16 желісі ретінде жетекші ұйықтайтын вагон ретінде жүрді және "Silver" тақырыбы ретінде құстардың аттарын алып жүрді. Сонымен қатар, Burlington тағы бір бақылау вагоны, тағы бір 16 орындық вагон және екі 10-6 вагон сатып алды. Сол жылы жаңа вагондар жеткізілгеннен кейін, Калифорниялық Зефирмен Чикагоға келген вагондар түнде Линкольнге, Небраскаға барып-қайту үшін Ақ Сар Бен Зефирінде пайдалануға берілді. Вагондар келесі күні Линкольннен келгеннен кейін, Чикагодан кешкі пойызға батысқа қарай бара жатқан Калифорниялық Зефирдің вагондарына қосылды. Pennsylvania Railroad компаниясының Нью-Йоркқа және одан трансконтинентальдық ұйықтайтын вагоны 1957 жылдың қазан айында жолаушылар санының төмендеуіне байланысты жойылды. 1963-1964 жылғы қысқы маусымда барлық жеті 16 орындық вагон шығарылып, 48 орындық (куполсыз) вагондар ретінде қайта жаңартылды. Олар сол атаулармен қайтадан қызметке кірді және жүк вагоны мен куполды вагондардың арасында CZ23 желісі ретінде орналастырылды. Burlington вагондарын қайта нөмірледі, бірақ Rio Grande және Western Pacific компаниялары өз вагондарының ескі нөмірлерін сақтап қалды.

Көшірмелері

Калифорнияның Анахайм қаласындағы «Дисней Калифорния Әзіл-қыздыру саябағында» Калифорниялық «Зефир» пойезінің функционалды емес көшірмесі қойылған. Онда «Бейкерс Филд Бейкерісі» және «Бурр Банк» мұздатқыш кафелері «Саншайн Плаза» басты кіреберісінде орналасқан. Көрме 2011 жылғы 31 шілдеде, саябақтың 1,1 миллиард долларға жаңартуының аясында жабылды. «Дисней» осы көшірмені Калифорния штатының Портола қаласындағы Батыс Тынық мұхиты темір жолы мұражайына тапсырды.