Кіріспе
Жапон тілдері немесе жапон-рюкюан тілдері (日琉語族), кейде жапондық тілдер деп те аталады, Жапонияның негізгі аралдарында сөйленетін жапон тілі мен Рюкю аралдарында сөйленетін рюкюан тілдерін қамтитын тілдер отбасы. Лингвистер бұл отбасыны жалпы қабылдаған, сондай-ақ жапон-рюкюан тілінің прототілін (Proto Japonic) реконструкциялауда маңызды прогресс жасалды. Реконструкция жапон тілінің барлық диалектілері мен рюкюан тілінің барлық түрлерінің, шамамен 7 ғасырға дейін бөлінгенін көрсетеді. Идзу аралдарында сөйленетін Хачидзё тілі де осы отбасыға кіреді, бірақ оның отбасы ішіндегі орны әлі анық емес. Көптеген ғалымдар жапон тілінің Корея түбегінен Яё мәдениетімен бірге б.з.д. 1 мыңжылдықта Жапон архипелагына әкелінгенін сенеді. Сондай-ақ, жапон тілдері біздің заманымыздың алғашқы ғасырларында Корея түбегінің орталық және оңтүстік бөліктерінде де қолданылған болуы мүмкін деген үзінді дәлелдер бар. Көптеген басқа тілдер отбасыларымен генетикалық байланыс мүмкіндіктері қарастырылды, ең жүйелісі корей тілдерімен, бірақ ешқайсысы нақты дәлелденген жоқ.
Japonic or Japanese–Ryukyuan (日琉語族), sometimes also Japanic, is a language family comprising Japanese, spoken in the main islands of Japan, and the Ryukyuan languages, spoken in the Ryukyu Islands. The family is universally accepted by linguists, and significant progress has been made in reconstructing the proto language, Proto Japonic. The reconstruction implies a split between all dialects of Japanese and all Ryukyuan varieties, probably before the 7th century. The Hachijō language, spoken on the Izu Islands, is also included, but its position within the family is unclear. Most scholars believe that Japonic was brought to the Japanese archipelago from the Korean peninsula with the Yayoi culture during the 1st millennium BC. There is some fragmentary evidence suggesting that Japonic languages may still have been spoken in central and southern parts of the Korean peninsula (see Peninsular Japonic) in the early centuries AD. Possible genetic relationships with many other language families have been proposed, most systematically with Koreanic, but none have been conclusively demonstrated.
Жіктеу
Қазіргі жапон тілдері екі анық бөлімге жатады: жапон және рююкюан тілдері. Көптеген ғалымдар жапон тілінің б.з.т. 700-300 жылдары Яёи мәдениетінің суармалы күріш өсірушілерімен Корея түбегінен Солтүстік Кюсюға әкелінгенін және Жапон архипелагының барлық аймағына таралып, жергілікті тілдерді ығыстырғанын айтады. Айн тілдерінің бұрынғы кең таралуы Солтүстік Хонсюдағы «бэцу» (айн тілінен «pet» - «өзен») және «най» (айн тілінен «nai» - «ағыс») сөздерімен аяқталатын жер-су атауларында көрінеді. Сәл кейінірек жапон тілдері Оңтүстікке қарай Рююкю аралдарына да тарады. Корея түбегінің орталық және оңтүстік бөліктерінде бірнеше ғасырдан кейін жойылған жапон тілдерінің әлі де сөйленгенін көрсететін жер-су атауларының шамалы бөліктері сақталған.
Ұсынылған сыртқы қатынастар
Широ Хатторидің сөзінше, жапон тілін басқа тілдер отбасымен байланыстыруға жасалған тыраштар басқа тілдің бәрінен көп. Аталған тыраштардың ешқайсысы жапон-рюкю тілдерінің және басқа тілдер отбасының ортақ тегін дәлелдей алмады. Ең жүйелі салыстырулар корей тілімен жасалды, оның грамматикалық құрылымы жапон тілдеріне өте ұқсас. Сэмюэл Элмо Мартин, Джон Уитман және тағы басқалар дыбыстық сәйкестіктері бар жүздеген мүмкін туыс сөздерді ұсынды. Дегенмен, Александр Вовин ескі жапон тілінде ұқсас мағыналы бірнеше сөз жұбы бар екенін көрсетті, олардың бірі корей тілінде, ал екіншісі рюкю және шығыс ескі жапон тілінде кездеседі, бұл біріншісінің корей тілінен ерте заманнан алынғанын көрсетеді. Ол мұндай ерте қарыздарды болдырмау үшін, егер олар оңтүстік рюкю немесе шығыс ескі жапон тілінде кездеспесе, ескі жапон тілінің морфемаларына жапондық тегін жатқызуға болмайды деп санайды. Осы тәсілмен оннан кем туыс сөздер қалды, олар корей тіліне құлық жапон тілінен қарыз алған болуы мүмкін.
Типологиясы
Жапон тілдерінің көпшілігі кедергілі дауыстарда дыбысталу айырмашылығын көрсетеді, бірақ Огами тілінің Мияко диалектісі сияқты ерекшеліктері де бар. Көмекейленген дауыстар Солтүстік Рюкюан тілдерінде жиі кездеседі, ал Оңтүстік Рюкюан тілдерінде сирек. Алғашқы жапон тілінде тек қана дауыссыз кедергілі дауыстар болған, Айну және корей тілінің алғашқы нұсқаларындағыдай. Жапон тілдері Айну және қазіргі корей тілі сияқты бір ғана сұйық дауыссыз фонемаға ие. Стандартты жапон тіліндегі , , , және секілді бес дауысты жүйе кең таралған, бірақ кейбір Рюкюан тілдерінде орталық дауыстылар және де кездеседі, ал Йонагуниде тек , , және ғана бар. Жапон тілдерінің көпшілігінде сөйлеу ырғағы субсиллабикалық бірлік – моранға негізделген. Әрбір буынның (С)V пішіндегі негізгі морасы болады, бірақ мұрындық кодо, екі еселенген дауыссыз немесе ұзартылған дауысты қосымша моран ретінде есептеледі. Дегенмен, Солтүстік Хонсю немесе Оңтүстік Кюсюдегі кейбір диалекттерде буынға негізделген ырғақ қолданылады. Айну, Орта корей және кейбір қазіргі корей диалекттері сияқты, жапон тілінің көптеген түрлері лексикалық акцентке ие, ол сөздің морасының жоғары немесе төмен айтылуын анықтайды, бірақ ол әртүрлі үлгілерді ұстанады. Токио типтес жүйелерде сөздің негізгі тоны жоғары, ал акцент (бар болса) төмен тонға түсу орнын көрсетеді. Кюсю диалекттерінде негізгі тон төмен, ал акценттелген буындар жоғары тонмен айтылады. Киото типтес жүйелерде екі тип те қолданылады. Жапон тілдері, Айну және корей тілдері сияқты, сол жақтан тармақталады (немесе бас соңғы), яғни сөздердегі рет – бастауыш-толықтырылыс-етістік, сөздерді өзгертушілер есімдердің алдында, ал қосымшалар соңында келеді. Етістіктер кең инфлекциялық морфологияға ие, ал нақтылы есімдер агглютинативті суффикстер арқылы өзгертіледі, олардың арасында айқын айырмашылық бар. Рюкюан тілдерінде барлық сын есімдер етістіктер сияқты жіктеледі, ал материктегі түрлерде сын есімдердің есімдер мен етістіктер сияқты жіктелетін топтары бар. Жапон тілдерінің көпшілігі жеке және көпше түрлерін көрсетеді, бірақ кейбір Солтүстік Рюкюан тілдерінде екілік те бар. Көптеген Рюкюан тілдері көпше (немесе екілік) бірінші жақ есімдіктерінде жақындық/алыстық айырмашылығын көрсетеді, бірақ материктегі түрлерде мұндай айырмашылық жоқ. Морфосинтаксикалық сәйкестіктің ең көп таралған түрі – номинативтік-аккузативтік, бірақ кейбір жапон тілдерінде бейтарап (немесе тікелей), белсенді-стативтік және (сирек жағдайларда) үшжақты сәйкестік те кездеседі.
In most Japonic languages, speech rhythm is based on a subsyllabic unit, the mora. Each syllable has a basic mora of the form (C)V but a nasal coda, geminate consonant, or lengthened vowel counts as an additional mora. However, some dialects in northern Honshu or southern Kyushu have syllable based rhythm. Like Ainu, Middle Korean, and some modern Korean dialects, most Japonic varieties have a lexical pitch accent, which governs whether the moras of a word are pronounced high or low, but it follows widely different patterns. In Tokyo type systems, the basic pitch of a word is high, with an accent (if present) marking the position of a drop to low pitch. In Kyushu dialects, the basic pitch is low, with accented syllables given high pitch. In Kyoto type systems, both types are used. Japonic languages, again like Ainu and Korean, are left branching (or head final), with a basic subject–object–verb word order, modifiers before nouns, and postpositions. There is a clear distinction between verbs, which have extensive inflectional morphology, and nominals, with agglutinative suffixing morphology. Ryukyuan languages inflect all adjectives in the same way as verbs, while mainland varieties have classes of adjectives that inflect as nouns and verbs respectively. Most Japonic languages mark singular and plural number, but some Northern Ryukyuan languages also have the dual. Most Ryukyuan languages mark a clusivity distinction in plural (or dual) first person pronouns, but no Mainland varieties do so. The most common type of morphosyntactic alignment is nominative–accusative, but neutral (or direct), active–stative and (very rarely) tripartite alignment are found in some Japonic languages.