Кіріспе

Шай өңдеу әдісі

Ұсақтау, жырту, бұралау (кейде кесу, жырту, бұралау) – шай жапырақтарын қара шайға өңдеу әдісі. Бұл әдісте жапырақтар жүздеген өткір тістері бар цилиндр пішіндес роликтер арқылы өткізіліп, ұсақ, қатты гранулаларға айналдырылады. Бұл, дәстүрлі шай өндірісіндегі жапырақтарды жолақтап ораудың соңғы кезеңін алмастырады. Осы әдіспен өндірілген шай әдетте CTC немесе мамри шайы деп аталады.

Тарих

Алғашқы CTC машинасы 1930 жылы Ассамдағы Амгури шай бағында сэр Уильям Маккерчердің қадағалауымен қолданысқа енгізілді. 1950 жылдан бастап үш онжылдық бойында, ең көп Үндістан мен Африкада тарады.

Өндіріс

Бүгінде өндірілетін қара шайдың көп бөлігі CTC әдісімен немесе оған ұқсас Rotorvane ортодоксалды өндіріспен жасалады. CTC және Rotorvane ортодокстың дайын өнімдері шай қаптарына жақсы жарайды, себебі ол тез қоңыр түсті демдеме береді. Көптеген ірі шай өндірушілердің зауыттарының өндірісінің 80-90% шай қаптарына қосылатын ұсақ, сынған, бірінші сұрыпты шайлар болып табылады; ал қалған 10-20% бірінші сұрыптарға қарағанда арзанырақ сатылатын екінші сұрыпты шайлар құрайды. Ыңғайлылығы, төмен бағасы, күшті түсі, жалпы дәм талғамы және жеңіл ащылығы – бәрі де Оңтүстік Азияда CTC шайларының дерлік монополия құруына себеп болды. Үндістанның ішкі нарығында осы өндіріс түрі ең танымал – шай өндірісінің 80% астамы CTC түрінде. Экспорттық нарықта, әсіресе ТМД елдерінде, Таяу Шығыста, Ұлыбритания мен Ирландияда CTC шайларына сұраныс жоғары болып қала береді. CTC шайлары әдетте үнді әдісімен қайнатылғанда бай қызыл-қоңыр түс береді. CTC әдісінің кемшілігі – оның өзінің ерекшелігіне және, өкінішке орай, қоспалардың салдарынан, барлық қара шайдың дәмдерін біркелкі етуге бейімділігі. Шай жапырақтарын ұсақтау, жырту және гранулаға айналдыру процесінде жасушалардың құрылымы бұзылып, қара шайдың махоган түсін беретін фитиндердің көп мөлшері босатылады. Қайдан алынғанына қарамастан, құрғақ күйдегі CTC шайларының иісі әдетте "шайға ұқсас" және пішіні біркелкей болғандықтан, қымбат CTC шайын арзан және әдетте жеңіл жазық далалық шайлармен араластыру оңай. Ал тұтас және сынған жапырақ шайлары көрінісі жағынан әртүрлі болғандықтан, оларды араластыру қиын.