Кіріспе

Ню халқы (; басқа атаулары: Нусу, Нунг, Заузу және Алонг) – Қытай Халық Республикасы мойындаған 56 этностың бірі. Олардың 27 мың халқы Солтүстік, Орталық және Оңтүстік топтарға бөлінеді. Олардың туған жері – Дулонг, Иравади (Н’Май және Мали өзендері) және Нуцзян өзендерімен кесілген биік таулар мен терең шатқалдар. «Ну» атауы олардың Нуцзян өзенінің жанында өмір сүргендігінен шыққан, ал этностың атауы содан туындаған. (Нуцзян өзені Ню өзені немесе Салуин өзені деп те аталады.) Ну халқы негізінен Качин штаты мен Юньнань провинциясында қоныстанған. Қытайда олардың 90%-ы Юньнань провинциясының Гонгшан, Фугонг және Ланпин аудандарында, сондай-ақ Лису, Друнг, Тибет, Нахи, Бай және Хан этностарымен бірге таралған. Ну халқы Дициң Тибет автономиялық облысының Вэйси ауданында және Тибет автономиялық аймағының Заю ауданында, әсіресе Юньнань мен Тибет арасындағы шекаралық аймақта сирек кездеседі. Нулар Тибет-Бурман тілдер отбасының әртүрлі тілдерінде сөйлейді. Олардың өз жазба тілі жоқ, бірақ Қытай үкіметі латын әліпбиіне негізделген жазуды әзірлеуге көмектескен.

Киім

Екі жыныстың да арасында зығыр киімдері танымал. Әйелдер әдетте зығыр немесе мақтадан жасалған жеңі бар, сол жаққа түймеленген, ұзын көйлек киеді. Қыздар көбінесе көйлектерінің үстінен алжапқыштар киеді. Олар түрлі түсті пластик бұрандалардан жасалған әшекей алқалар киюді ұнатады. Кейбіреулері маржан, агат, қабықша және күміс монеталардан жасалған басына немесе кеудесіне арналған әшекейлер тағады. Олар иығына дейін ілінген үлкен мыс құлаққаштарын тағады. Ерлер көбінесе зығыр жеңді көйлек киіп, шорты киеді, және әр ер адамның сол құлағында маржаннан жасалған тізбе болады, ал белдерінің сол жағынан шабуыр тағады. Сыртқа шыққанда олар көбінесе шабуыр, садақ және жануар терісінен жасалған жебе қаптарын алып жүреді. Олар басына қара түбіршек орайды, бірақ шаштарын құлаққа дейін қысқа қырып алады.

Өмір салты

Ну халқы бамбуктан немесе ағаш тақталардан үйлер салады, бірақ ағаштан жасалған үйлер оның беріктігіне байланысты көбірек кездеседі. Үйдің ішінде екі қабат бар: төменгі қабаты мал өсіруге, азық-түлік және басқа да заттар сақтауға арналған, ал жоғарғы қабаты тұрғын үй болып табылады. Екінші қабат ішкі және сыртқы бөлмелерге бөлінген. Ішкі бөлме жатын бөлме және қойма ретінде пайдаланылады, ал сыртқы бөлмеде ас үй мен қонақ бөлмесі орналасқан. Олардың негізгі қызметі – егіншілік. Бамбук және ағаштан жасалған егіншілік құралдары қолданылды, ал негізгі егістерге жүгері, қара бидай, арпа, картоп, ямс және бұршақ кіреді. Химиялық тыңайтқыштар қолданылмағандықтан және ескірген егін өсіру технологиялары қолданылғандықтан өнім төмен. Жылдық астық жинымы жан басына шаққандағы қажеттілік мөлшерінен 100 кг кем, сондықтан диета аң аулау және балық аулау арқылы толықтырылады.

Дін және мәдениет

Ню халқы – Тибет буддизмі мен олардың тайпалық анимизміне сенушілер, табиғатпен тығыз байланысы бар. Аз бөлігі христиан дініне кірген. Тибет буддизмін негізінен Солтүстік Ню тайпалары ұстанады. Оңтүстік және орталық топтардың көпшілігі анимистік сенімдерін сақтап қалды, бірақ христиан діні оңтүстік тайпаларға (19 ғасырдың екінші жартысындағы француз миссионерлері арқылы) біршама ықпал етті. Ню халқы гүлдер мен әулиелер мерекесін тойлайды, оны негізінен Юньнань провинциясының Гонгшан ауданындағы Ню халқы тойлайды. Қытай ай күнтізбесі бойынша, мереке жыл сайын 15 наурызда келеді және үш күнге созылады. Мереке Ню өзенінің ежелгі заманда жиі тасып, суға батқандығы туралы аңызға негізделген. А Ронг есімді Ню қызы, өрмек торынан шабыт алып, адамдар өзеннен өтуі үшін арқан көпір жасады. А Ронгтың сұлулығына ғашық болған Ху тайпасының басшысы оны бірнеше рет үйленуге мәжбүрлеуге тырысты. Бірақ А Ронг келіспей, тауларға қашып, ақырында үңгірдегі тас мүсінге айналды. Оны құрметтеу үшін Ню халқы жыл сайын 15 наурызда Әулиелер мерекесін тойлайды. Мереке күні халық азалия гүлдерін жинап, «Әулиелер үңгірі» деп аталатын үңгірде әулиеге құрбандық шалады. Салтанатты рәсімнен кейін халық үйде бірге отырып, түрлі жастағы адамдар дәстүрлі киімдерін киіп, қолдарына жаңа гүлдер ұстайды. Олар ашық ауада жиналып, ән айтып, би билеп, әңгімелеседі. Футболға ұқсас доп ойындары мен садақпен ату жарыстары да өткізіледі. Тағы бір мереке – Джиджиламу мерекесі, көктем мерекесі, ол ай күнтізбесі бойынша желтоқсан айының соңынан қаңтар айының басына дейін шамамен 15 күнге созылады. Бұл мерекені негізінен Юньнань провинциясының Бицзян, Фугонг, Гонгшан, Ланпин және Вэйси аудандарында тұратын Ню халқы тойлайды, бірақ Лосарды да Тибет буддизміне сенетін Ню халқы тойлайды. Мереке қарсаңында әрбір ауылдың отбасылары шошқа сойып, күріштен жақсы тағамдар дайындап, шарап пішіріп, аулаларын тазартады, бұл Қытай Жаңа жылына ұқсас. Жаңа жыл қарсаңында тамақ ішер алдында олар жүгері мен тағамдарды үш аяқты барбекюге қояды. Үш аяқтың үстіне үш тостақан және үш кесек ет қойылады, содан кейін отбасы мүшелері, жас немесе қарт, Жаңа жылда жақсы өнім мен зор мал тілеп дұға етеді.