Кіріспе

АҚШ әскери өзін-өзі жылыту технологиясы

Жалынсыз рациондық жылытқыш (FRH), көбінесе MRE жылытқышы деп аталатын бұл құрылғы, 1993 жылдан бері АҚШ әскери дайын тамақ рационына (MRE) қосылатын өзін-өзі жылытатын тағам қаптамасының бір түрі. Жылытқыш – магний және темір ұнтақтары мен ас тұзымен толтырылған пластикалық қап. Тамақ пакеті қаптың ішіне салынып, су қосылғанда, экзотермиялық реакция жүзеге асады, ол суды жылдам қайнатып, тамақты қыздырады. АҚШ армиясы тамақты жылытудың химиялық әдісін зерттеуді 1973 жылы бастады. FRH алғаш рет 1990 жылдың мамырында қолданысқа енгізілді, ал 1993 жылдан бері әр MRE-ге FRH қосылып келеді.

Тарих

FRH пайда болғанға дейін, әскери қызметшілер тамақ қалталарын асхана ыдысында қайнатып, Sterno гелімен немесе портативті пешпен қыздырып жылытатын. Бұл, әсіресе суық ауа райында, баяу болатын, ал желді немесе ылғалды жағдайда оны қыздыру қиындап, көзге көрінетін жалын шығаратын, түнде бұл қолайсыз еді. Кейде олар қалталарды ыстық көліктің қозғалтқыш блогына немесе эгзостық коллекторына қойып қыздыратын. Осы мәселелердің салдарынан әскери қызметшілер көбінесе тамақтарын суық жейтін, себебі жылу көзі жетіспейтін немесе уақыт жетпейтін, немесе екеуі де бірге болатын. Жалынсыз рационды жылытқышты зерттеу және әзірлеу жұмысы 1973 жылы АҚШ Армиясының Массачусетс штатындағы Натиктегі Ғылыми-зерттеу, Әзірлеу және Инженерлік орталығында басталды. Сумен белсендірілетін магний-көміртегі химиялық жылыту өнімі зерттелді. 1980 жылы Натик АҚШ Әскери-теңіз күштерінің жүзу құралдары мен жылытылатын жүзу жилеттері үшін магний-темір қорытпасынан жасалған ұнтақ дамытқанын білді. Бұл шығынға тиімді болғандықтан, Цинциннати университетіне прототиптік MRE жылытқышын жасауға келісімшарт берілді, ол Dismounted Ration Heating Device (DRHD) деп аталды. Кейіннен өнертапқыштар Zesto Therm Inc. деген атпен бірігіп, тамақ жылыту өнімінің (қазір ZT Energy Pad деп аталады) патентерін алды және оны азаматтық қолдану үшін сата бастады. 1986 жылы АҚШ Армиясы ZT Energy Pad-ты бағалап, оның тамақты әрқашан жеткілікті түрде қыздырмағанын және тамақ қалталарының сыртында лақтың қалдықтарын қалдырғанын анықтады. 26 әскери қызметшінің қатысуымен фокус-топ жүргізілді, онда Zesto Therm төсегімен MRE-ді триоксан отынымен қыздырылған асхана ыдысымен салыстырды. 100% жалынсыз рационды жылытқышты ұнатты: ол ықшам, бір рет қолданылатын, тасымалдауға және тазалауға қосымша жабдық қажет етпейді. Дегенмен, ол триоксан отынынан шамамен екі есе қымбат еді. Бірақ суық климатта тамақты жеткілікті қыздыру үшін екі немесе тіпті үш триоксан тақтасы қажет екені анықталды, бұл FRH-ны жалпы алғанда арзандатады. Басқа прототиптер де жасалды, мысалы, Mounted Ration Heating Device (MRHD) – көліктің қуат көзінен қуат алатын және бір мезгілде төрт рационды қыздыра алатын электр құрылғысы. MRHD Zesto Therm төсектерінен артық ұнады, бірақ барлық көліктерде құрылғыны қосуға қажетті қосылымдар болмады, ал бір құрылғы болғандықтан әскери қызметшілер оны кезекпен пайдалануға мәжбүр болды. Химиялық реакция басталған кезде тамақты қауіпсіз пісіру үшін қаптама жасау қажет болды. Zesto Therm нарықта оқшауланған пісіру қаптарының желісіне ие болды, бірақ олар әр MRE-мен бірге шығару үшін тым қымбат және практикалық емес деп танылды. Тамаққа зиян келтірмейтін, сақтау кезінде химиялық затты кездейсоқ белсенділіктен қорғайтын, пісіру кезінде қажетті температураға төтеп бере алатын және әскери қызметшіге қаптамаға сызықтармен белгіленген су мөлшерін оңай өлшеуге мүмкіндік беретін жоғары тығыздықты полиэтилен қап жасалды. Жоба аяқталғаннан кейін сатып алу процесі жылдам аяқталды. 1990 жылдың мамыр айында FRH-ның ірі көлемде шығарылуына рұқсат берілді. Кәдімгі жағдайда келісімшарттарды беруге төрт-алты жыл кететін процесс бір жылдың ішінде аяқталды, соның арқасында FRH Operation Desert Storm операциясында қолданылуы мүмкін болды. 51 миллион FRH 25 миллион долларға сатып алынды, ал шамамен 4,5 миллион FRH Персия шығанағы соғысы үшін Оңтүстік-Батыс Азияға жіберілді. 1993 жылдан бастап әр MRE-мен бір FRH қаптамаға салынатын болды.

Қолданылуы

Жалынсыз ыдыс жылытқыш нұсқаулары басылған пластик пакетте келеді. Пакеттің ішінде жылуды қамтамасыз ететін металл ұнтақтарының шағын мөлшері бар. Тамақты қыздыру үшін алдымен пакетті жарып, ішіне герметикалық тағам қапшығын салу керек. Содан соң пакетке су қосылады, көлемді басылған сызық бойынша белгілеп қою қажет. Химиялық реакция дереу басталады және тағам қапшығын шамамен 60 °C (140 °F) дейін қыздыруға 12-15 минут уақыт кетеді. Жарақат алудың алдын алу үшін пакетті MRE-мен бірге берілетін картон қорапқа қойып, судың сыртқа ағуына және реакцияның уақытынан бұрын тоқтауына жол бермес үшін тік тұрғызу ұсынылады.

Шектелген кеңістіктегі қауіп

АҚШ Көлік департаментінің (DOT) Федералды авиация басқармасы (FAA) сынақтар жүргізіп, «осы жалынсыз жылытқыштардан шығатын сутегі газының мөлшері жолаушылар ұшағындағы қауіпті жағдайға алып келуі мүмкін» деген қорытындысы бар есеп жариялады. Бұл сынақтар коммерциялық сападағы «жылы тағамдар» үлгілерінде жүргізілді, оларға жабылмаған жалынсыз жылыту қапшығы, тұзды суы бар қапшық, пенопласттан жасалған табақша/тостаған және герметикалық жабынған, микротолқынды пеште немесе қайнатуға арналған ыдыстағы тағам кірді.

Тарату

Дұрыс іске қосылмаған МРЭ жылытқыштары қауіпті қалдықтар ретінде жойылуы керек. Іске қосылмаған МРЭ жылытқышын қаты қалдықтар контейнеріне тастау АҚШ заңнамасына қайшы келеді. Іске қосылмаған МРЭ жылытқыштары, егер полигонға тапсырылған кезде ылғалданса, өрт қаупін тудыруы мүмкін. МРЭ жылытқыштарын дұрыс іске қосылғаннан кейін ғана әскери базадағы арнайы белгіленген қаты қалдықтар контейнерлеріне тастау керек. ФРГ-ны іске қосып, салқындатқаннан кейін тұрмыстық қалдық ретінде жоюға болады.