Кіріспе

Ежелгі Рим дінінде Арвал ағайындары (Fratres Arvales, "Егіншілер ағайындары") немесе Арвал бауырлары – жақсы өнімді қамтамасыз ету үшін Ларелерге және құдайларға жыл сайын құрбандық шалатын дін қызметкерлерінің тобы. Жарнамалар олардың анттары, рәсімдері және құрбандықтары туралы мәліметтер береді.

Шығу тегі

Римдік аңыз бойынша, діни колледжді Римнің алғашқы патшасы Ромул құрған, ол күтушісі Акка Лауренцияның өлген ұлының орнын басып, қалған он бір ұлымен бірге дін қызметкерлерінен тұратын коллегияны құрды. Олар бастапқыда сабиндердің Содалес Титий дін қызметкерлерімен байланысты болды, бұл дін қызметкерлер сабиндер арасындағы олардың баламасы болған болуы мүмкін. Осыдан олар қаланың іргесі қаланғанға дейін болған деген қорытынды жасауға болады. Колледждің өте ерте заманға жататынының тағы бір дәлелі – рәсімдердің бір бөлігін соңғы уақыттарға дейін сүйемелдеген және қазірге дейін сақталған әннің ауызша түрі. Олар империялық кезеңге дейін сақталды.

Құрылымы мен міндеттері

Арвал ағайындары он екі діни қызметкерден тұратын колледж құрды, бірақ археологтар жазуларда бір уақытта тоғызға дейін ғана есім тапқан. Олар өмір бойына тағайындалды және жер аударылғанда да мәртебесін жоғалтпады. Плинийдің айтуынша, олардың белгісі – астық бауларының шашағы бар ақ белдеу болды (Naturalis Historia 18.2). Ағайындар Регияда жиналатын. Олардың міндеті – Деа Диаға, ежелгі құдайлардың бірі, мүмкін Майя немесе Церераның бір қыры, табыну еді. Оның мамыр айындағы үш күндік мейрамында олар құрбандық шалып, құдайдың ғибадатханасындағы, оның қасиетті тоғайында Кармен Арвале әнін жасырын шырқады. Колледж магистрі (басшысы) белгісіз әдіспен мерекелеудің нақты үш күнін таңдады. Мереке бірінші күні Римде басталып, екінші күні қала сыртындағы қасиетті тоғайға көшіріліп, үшінші күні қайта қалаға оралды. Олардың міндеттеріне Амбарвалия сияқты ритуалдық кешірімдер немесе алғыс айтулар кірді, ол Римнің шекарасында Виа Кампананың бесінші милінде немесе Салярия жолында (қазіргі Маглиана Веччиадағы Маунте делле Пиче төбесінде, Тибрдің оң жағалауындағы жер) жасалатын. Құрбандық шалу алдында құрбандықты үш рет астық егістігінің айналасымен жүргізіп, онда фермерлер мен шаруалар хоры билеп, Церераға мадақтау әндерін шырқап, оған сүт, бал және шарап құйды. Рәсімдердің ескірген ерекшеліктеріне темірді пайдалануға тыйым салу, олла терреаны (қызыл топырақтан жасалған құмыра) және күмістен жасалған, шөпті түйірлермен әшекейленген Деа Дианың құрбандық шалу ошағын пайдалану кірді.

Діни қызметкерлікті қалпына келтіру

Рим республикасы кезінде Арвал бауырластарының маңызы азайған сияқты, бірақ император Август өзінің билігін нығайту үшін олардың дәстүрлерін қайта жаңғыртты. Оның тұсында алқа шеберден (магистр), вице-шеберден (промагистр), дін қызметшісінен (фламен) және претордан, сондай-ақ сегіз қатарлы мүшеден тұрды. Оларға түрлі қызметшілер, әсіресе төрт хор ұлы – сенаторлардың ұлдары, екеуі де тірі болғанда, қызмет ететін. Әрқайсысы жүгерінің гүл шоғыры, ақ жолақты лента және praetexta тогасын киген. Мүшелерді сайлау президент ұсынысымен, ол дін қызметшісімен бірге бір жылға сайланды. Августтан кейін императорлар мен сенаторлар жиын-тойларға қатысқан. Кем дегенде екі император – Марк Аврелий және Элагабал – бауырластар қатарына ресми түрде қабылданды. Олардың рәсімдерінің толық сипаттамалары да осы кезеңде пайда болды. Мүшелері ерекше құрметке ие болғанмен, олардың лауазымдық міндеттері де жоғары бағаланған. Дегенмен, Цицерон мен Ливийдің еңбектерінде олар туралы ешбір дерек кездеспейді, әдебиетте де оларға сирек сілтеме жасалады. Алайда, бізде олардың өзі құрастырған және тасқа жазылған, іс-қағаздарының көптеген тізімі бар. Деа Диа тоғайында 16 ғасырда басталып, 19 ғасырға дейін жалғасқан қазба жұмыстары нәтижесінде біздің заманымыздың 14-241 жылдары аралығында 96 жазба табылды. Арвал бауырлары туралы соңғы жазбалар (Acta Arvalia) шамамен 325 жылға жатады. Олар 400 жылға дейін Римнің басқа дәстүрлі дін қызметкерлерімен бірге таратылды.