Қоғам мен табиғаттың өзара әрекеттесуін зерттеу

Кіріспе

Қоғам мен олардың табиғи ортасы арасындағы өзара әрекеттесуді зерттеу

Экологиялық социология – қоғам мен олардың табиғи ортасы арасындағы өзара әрекеттесуді зерттейтін ғылым. Бұл сала қоршаған орта ресурстарын басқаруға ықпал ететін және экологиялық проблемалар тудыратын әлеуметтік факторларға, осы экологиялық проблемалардың қалай әлеуметтік тұрғыдан құрылатынына және әлеуметтік мәселелер ретінде қабылдануына, сондай-ақ осы проблемаларға қоғамның жауаптарына ерекше назар береді. Экологиялық социология 1960 жылдардағы экологиялық қозғалыстың пайда болуына жауап ретінде 1970 жылдардың соңында социологияның жеке саласы ретінде қалыптасты. Бұл – әлеуметтік факторлармен байланысты физикалық ортаны қамту арқылы ескі социологияны кеңейтетін салыстырмалы түрде жаңа зерттеу саласы болып табылады.

Анықтама

Экологиялық социология көбінесе әлеуметтік-экологиялық өзара әрекеттесуді социологиялық тұрғыдан зерттеу ретінде анықталады, бірақ бұл анықтама адам мәдениетін қоршаған ортаның қалған бөлігімен интеграциялау мәселесін бірден тудырады. Экологиялық әлеуметтанушылар табиғи ортамен адамның өзара әрекеттесуінің түрлі аспектілерін зерттейді, оның ішінде халық саны мен демографиясы, ұйымдар мен институттар, ғылым мен технология, денсаулық және ауру, тұтыну және тұрақтылық тәжірибелері, мәдениет және ұлттық сана, әлеуметтік теңсіздік және экологиялық әділдік. Бұл саланың негізгі фокусы қоғам мен орта арасындағы қарым-қатынас болғанымен, экологиялық әлеуметтанушылар көбінесе экологиялық проблемаларды тудыратын әлеуметтік факторларды, олардың қоғамға тигізетін әсерін және осы проблемаларды шешуге жасалған күш-жігерді зерттеуге ерекше назар береді. Сонымен қатар, белгілі бір экологиялық жағдайлардың әлеуметтік тұрғыдан проблема ретінде қабылдануына себеп болатын әлеуметтік процестерге де көп көңіл бөлінеді. Экологиялық социологиядағы зерттеулердің басым бөлігі заманауи қоғамдарға қатысты.

Тарих

Экологиялық социология 1960 және 1970 жылдардағы экологиялық қозғалыстан кейін зерттеудің тұтас саласы ретінде қалыптасты. Уильям Р. Каттон және Райли Данлаптың еңбектері, басқалармен қатар, классикалық социологияның тар антропоцентризміне қарсы шықты. 1970 жылдардың соңында олар жаңа, тұтастай немесе жүйелік перспективаны қажет етті, бұл саланың фокусының айтарлықтай өзгеруіне әкелді. 1970 жылдан бері жалпы социология әлеуметтік түсіндірмелерде экологиялық факторларды ескеру үшін айқын түрде өзгерді. Экологиялық социология қазір академиялық ортада беделді, пәнаралық зерттеу саласы ретінде нығайды. Адамның жасағандары табиғи ортаның шектерін өздігінен өзгертуге, жоюға және басып өтуге құдіретті. Бюттельдің (2004) сөзіне сәйкес, бүгінгі экологиялық социологияда бес негізгі бағыт бар: өндірістің тізбегі және басқа да эко-марксизмдер, экологиялық модернизация және экологиялық реформаның басқа да социологиялық бағыттары, мәдени экологиялық социология, нео-мальтузиандықтар және жаңа экологиялық парадигма. Практикалық тұрғыда, бұл қоршаған ортаның нашарлауына кінәлі деп саналатын бес түрлі теорияны білдіреді, яғни, қандай мәселелерді зерттеу керек немесе маңызды деп қарастыру керек. Бұл идеялар олардың пайда болған кезегімен төменде тізімделген. Кейінірек пайда болған идеялар бұрынғыларының негізінде дамыды, сонымен бірге олармен қайшылыққа да түсті.

Нео-Мальтусиандық

Хардиннің "Жақын орданың трагедиясы" (1969) сияқты еңбектері Мальтустың халық санының өсуі туралы ойларын қайта қарастырып, аштықты жеке адамның өзімшілдігіне байланысты үлгіге айналдырды, бұл ауа, су, мұхиттар немесе жалпы экологиялық жағдайлар сияқты ортақ ресурстардың нашарлауына әкеліп соқты. Хардин ресурстарды жекешелендіруді немесе мемлекеттік реттеуді ортақ жағдайдың трагедиясынан туындаған экологиялық ақаудың шешімі ретінде ұсынды. Көптеген басқа әлеуметтанушылар бұл шешімдер туралы көзқарасты 1970 жылдарға дейін бөлісті (Ophuls-қа қараңыз). Бұл пікірді көптеген сыншылар, әсіресе саясаттанушы Элинор Остром немесе экономистер Амартия Сен және Эстер Бозеруп сынға алды. Көптеген журналистер Мальтусиандықты экологиялық көзқарас деп санайтын болса да, көптеген әлеуметтанушылар Мальтусиандықпен келіспейді, себебі қоршаған ортаның нашарлауына әлеуметтік ұйымдық мәселелер, абстрактілі халық саны немесе өзімшілдікке қарағанда көбірек себеп болады. Осы сынға мысал ретінде Остром өзінің "Жақын орданы басқару: ұжымдық әрекеттер үшін институттардың эволюциясы" (1990) атты кітабында өзімшілдік мүдде әрқашан нашарлауға әкелмейді, кейде адамдарды ортақ меншіктік ресурстарын сақтауға ынталандырады деп айтады. Бұл үшін олар ресурстарды пайдаланудың негізгі ұйымдастыру ережелерін өзгертуі керек. Оның зерттеулері әлемнің кейбір аймақтарында ғасырлар бойы сақталған ортақ ресурстарды басқарудың тұрақты жүйелері туралы дәлелдер келтіреді. Амартия Сен өзінің "Кедейлік және ашаршылық: құқықтар мен таршылық туралы эссе" (1980) атты кітабында халық санының өсуі аштық пен нашарлауды тудырмайды деп мәлімдейді, бұл туралы Мальтузиандар немесе нео-Мальтузиандар айтады. Керісінше, құжатталған жағдайларда, мол ресурстарға қарамастан, саяси құқықтардың болмауы кейбір халықтарда ашаршылыққа әкеледі. Ол аштықтың тіпті молшылық кезінде немесе халық саны аз болғанда да қалай болатынын көрсетеді. Ол ашаршылық (және қоршаған ортаның нашарлауы) жұмыс істемейтін демократияларда немесе өкілдігі жоқ мемлекеттерде ғана орын алады деп санайды. Эстер Бозеруп өзінің "Ауыл шаруашылығы өсімінің шарттары: халық қысымымен аграрлық өзгерістер экономикасы" (1965) атты кітабында индуктивті, эмпирикалық жағдайды талдау арқылы Мальтустың ауыл шаруашылығы масштабы мен халық саны арасындағы тікелей байланыс туралы дедуктивті тұжырымы кері екенін көрсетеді. Малтус айтқандай, ауыл шаруашылығы технологиясы мен ауқымы халықты анықтап, шектемейді, керісінше Бозеруп әлемде осыған кері жағдайларға тап болған: халық саны ауыл шаруашылығының әдістерін өзгертіп, кеңейтеді. Экомарксистік ғалым Аллан Шнайберг (төменде) Мальтусиандыққа қарсы тұрып, ірі капиталистік экономикалар жағдайында адамзаттың нашарлауы жергілікті, халыққа негізделген нашарлаудан капиталистік саяси экономикалардың нашарлауына себеп болған ұйымдық нашарлауға ауысқандығын айтады. Ол жаңбырлы орманды ұйымдасқан түрде жоюды мысалға келтіреді, онда мемлекеттер мен капиталистер адамдарды жерден шығарып, одан кейін ұйымдық жолмен нашарлатады. Осылайша, көптеген авторлар Мальтусиандықты сынға алады, социологтардан (Шнайберг) экономистерге (Сен және Бозеруп) және саясаттанушыларға (Остром) дейін, және барлығы елдің ресурстарды өндірудегі әлеуметтік ұйымы абстрактілі халық санына тәуелсіз қоршаған ортаны нашарлата алатынына назар аударады.

Works such as Hardin's "Tragedy of the Commons" (1969) reformulated Malthusian thought about abstract population increases causing famines into a model of individual selfishness at larger scales causing degradation of common pool resources such as the air, water, the oceans, or general environmental conditions. Hardin offered privatization of resources or government regulation as solutions to environmental degradation caused by tragedy of the commons conditions. Many other sociologists shared this view of solutions well into the 1970s (see Ophuls). There have been many critiques of this view particularly political scientist Elinor Ostrom, or economists Amartya Sen and Ester Boserup. Even though much of mainstream journalism considers Malthusianism the only view of environmentalism, most sociologists would disagree with Malthusianism since social organizational issues of environmental degradation are more demonstrated to cause environmental problems than abstract population or selfishness per se. For examples of this critique, Ostrom in her book Governing the Commons: The Evolution of Institutions for Collective Action (1990) argues that instead of self interest always causing degradation, it can sometimes motivate people to take care of their common property resources. To do this they must change the basic organizational rules of resource use. Her research provides evidence for sustainable resource management systems, around common pool resources that have lasted for centuries in some areas of the world. Amartya Sen argues in his book Poverty and Famines: An Essay on Entitlement and Deprivation (1980) that population expansion fails to cause famines or degradation as Malthusians or Neo Malthusians argue. Instead, in documented cases a lack of political entitlement to resources that exist in abundance, causes famines in some populations. He documents how famines can occur even in the midst of plenty or in the context of low populations. He argues that famines (and environmental degradation) would only occur in non functioning democracies or unrepresentative states. Ester Boserup argues in her book The Conditions of Agricultural Growth: The Economics of Agrarian Change under Population Pressure (1965) from inductive, empirical case analysis that Malthus's more deductive conception of a presumed one to one relationship with agricultural scale and population is actually reversed. Instead of agricultural technology and scale determining and limiting population as Malthus attempted to argue, Boserup argued the world is full of cases of the direct opposite: that population changes and expands agricultural methods. Eco Marxist scholar Allan Schnaiberg (below) argues against Malthusianism with the rationale that under larger capitalist economies, human degradation moved from localized, population based degradation to organizationally caused degradation of capitalist political economies to blame. He gives the example of the organized degradation of rainforest areas which states and capitalists push people off the land before it is degraded by organizational means. Thus, many authors are critical of Malthusianism, from sociologists (Schnaiberg) to economists (Sen and Boserup), to political scientists (Ostrom), and all focus on how a country's social organization of its extraction can degrade the environment independent of abstract population.

Жаңа экологиялық парадигма

1970-ші жылдары Жаңа Экологиялық Парадигма (ЖЭП) тұжырымы классикалық социологтардағы адам мен қоршаған орта арасындағы байланысқа толық назар бермеушілікті және олардың ізбасарлары құрған әлеуметтанулық басымдықтарды сынады. Бұл Адамның Ерекшелік Парадигмасы (АЕП) ретінде сынға алынды. АЕП көзқарасы бойынша, адамның қоршаған ортамен қарым-қатынасы әлеуметтану тұрғысынан маңызды емес, себебі адамдар мәдени өзгерістер арқылы қоршаған ортаның күштерінен «босаған» деп есептелді. Бұл көзқарас сол кездегі батыстық әлемнің басым көзқарасымен және социологияның өзін сол кездегі кең таралған нәсілшіл биологиялық экологиялық детерминизмге қарсы тәуелсіз ғылым ретінде орнықтыру қажеттігімен қалыптасты. АЕП тұрғысынан қарағанда, адамның үстемдігі мәдениеттің ерекшелігімен негізделген, ол биологиялық қасиеттерге қарағанда бейімделуге қабілетті деп саналды. Бұдан әрі, мәдениет жинақтау және жаңару қабілетіне ие, бұл оны барлық табиғи проблемаларды шешуге мүмкіндік береді. Сондықтан, адамдар табиғи жағдайлармен шектелмейді және өз тағдырларын толық бақылай алады деп есептелді. Табиғаттың кез келген шектеулері адамның тапқырлығы арқылы жеңіледі деп саналды. Осыған сәйкес, зерттеулер қоршаған ортаны талдамай жүргізілді. 1970-ші жылдары социолог ғалымдар Райли Данлап және Уильям Р. Каттон кіші Адамның Ерекшелік Парадигмасының шектерін мойындауды бастады. Каттон және Данлап (1978) қоршаған ортаның факторларын толық ескеретін жаңа перспективаны ұсынды. Олар социология үшін жаңа теориялық көзқарас – Жаңа Экологиялық Парадигманы енгізді, оның болжамдары АЕП-ге қайшы болды. ЖЭП адамның жаңару қабілетін мойындайды, бірақ адамдар басқа түрлер сияқты экологиялық жағынан өзара байланысты екенін айтады. ЖЭП әлеуметтік және мәдени күштердің күшін атап өтеді, бірақ әлеуметтік детерминизмді мойындамайды. Керісінше, адамдар экожүйенің себеп-салдар және кері байланыс тізбектеріне ұшырайды. Жердің табиғи ресурстары мен қалдықтарды қабылдау мүмкіндігі шектеулі. Осылайша, биофизикалық орта адамның қызметіне шектеулер қоюы мүмкін. Олар осы ЖЭП-тің бірнеше белгілерін «гибридті» теориялармен талқылады, олар қоршаған ортаның жағдайларын тек әлеуметтік немесе экологиялық тұрғыдан түсіндірмейді. Бұл сонымен қатар 1960-1970 жылдардағы Мальтустың көзқарастарын сынады. Данлап пен Каттонның жұмысы бірден Бюттельдің сынына ұшырады, ол керісінше, экологиялық социологияның классикалық социологиялық негіздерін табуға болатынын, әсіресе Вебердің ежелгі «аграрлық өркениеттер» туралы еңбегінде және Дюркгеймнің еңбек бөлінісіне қатысты көзқарасында, материалдық жетіспеушілікке жауап ретінде маманданудың материалдық негіздеріне сүйенгенін айтты. Дюркгеймнің экологиялық аспектісін Шнайберг (1971) де талқылады.

In the 1970s, the New Ecological Paradigm (NEP) conception critiqued the claimed lack of human environmental focus in the classical sociologists and the sociological priorities their followers created. This was critiqued as the Human Exemptionalism Paradigm (HEP). The HEP viewpoint claims that human environmental relationships were unimportant sociologically because humans are 'exempt' from environmental forces via cultural change. This view was shaped by the leading Western worldview of the time and the desire for sociology to establish itself as an independent discipline against the then popular racist biological environmental determinism where environment was all. In this HEP view, human dominance was felt to be justified by the uniqueness of culture, argued to be more adaptable than biological traits. Furthermore, culture also has the capacity to accumulate and innovate, making it capable of solving all natural problems. Therefore, as humans were not conceived of as governed by natural conditions, they were felt to have complete control of their own destiny. Any potential limitation posed by the natural world was felt to be surpassed using human ingenuity. Research proceeded accordingly without environmental analysis. In the 1970s, sociological scholars Riley Dunlap and William R. Catton, Jr. began recognizing the limits of what would be termed the Human Excemptionalism Paradigm. Catton and Dunlap (1978) suggested a new perspective that took environmental variables into full account. They coined a new theoretical outlook for sociology, the New Ecological Paradigm, with assumptions contrary to HEP. The NEP recognizes the innovative capacity of humans, but says that humans are still ecologically interdependent as with other species. The NEP notes the power of social and cultural forces but does not profess social determinism. Instead, humans are impacted by the cause, effect, and feedback loops of ecosystems. The Earth has a finite level of natural resources and waste repositories. Thus, the biophysical environment can impose constraints on human activity. They discussed a few harbingers of this NEP in 'hybridized' theorizing about topics that were neither exclusively social nor environmental explanations of environmental conditions. It was additionally a critique of Malthusian views of the 1960s and 1970s. Dunlap and Catton's work immediately received a critique from Buttel who argued to the contrary that classical sociological foundations could be found for environmental sociology, particularly in Weber's work on ancient "agrarian civilizations" and Durkheim's view of the division of labor as built on a material premise of specialization/specialization in response to material scarcity. This environmental aspect of Durkheim has been discussed by Schnaiberg (1971) as well.

Өндірістік теорияның жүгіру тетігі

Өндiрiс доңғалағы – Шнайберг ұсынған және танымал еткен теория. Бұл теория Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін АҚШ-тағы қоршаған ортаның нашарлауының себептерін түсіндіруге бағытталған. Ең қарапайым түсіндірмесі бойынша, қаншама өнім немесе тауар өндірілсе, соншама көп ресурстар жұмсалады және қоршаған ортаға тигізетін зиян да арта түседі.

Экомарксизм

HEP/NEP пікірталасының ортасында экологиялық қақтығыстарға конфликттер социологиясының неомарксистік идеялары қолданылды. Сондықтан кейбір әлеуметтанушылар экологиялық әлеуметтік қозғалыстарды марксистік материалистік негізде талдауды қалады, олардың материалдық мүдделерден бөлек мәдени "Жаңа әлеуметтік қозғалыс" ретінде түсіндірілуіне қарсы болды. Осылайша, "Экомарксизм" неомарксистік қақтығыс теориясының мемлекеттің салыстырмалы автономиясы тұжырымдамаларын пайдалану және оларды экологиялық қақтығыстарға қолдану арқылы дамыды. Бұл бағытты Джеймс О'Коннор ("Мемлекеттің қаржылық дағдарысы", 1971) және кейіннен Аллан Шнайберг қалыптастырды. Кейіннен Джон Беллами Фостердің Маркс тұжырымдамасындағы метаболикалық талдаудың маңыздылығына назар аудару арқылы экомарксизмде басқа бір бағыт пайда болды. Фостер социологиядағы классикалық теоретиктердің барлығы Адамның үлгілі парадигмасына бағынған деген бұрынғы пікірге қарсы шығып, Маркс материализмінің оны еңбекті адамзат пен қалған табиғат арасындағы метаболикалық процестер ретінде қарастыруға итермелегенін айтты. Фостер сынға тарған Марксқа қатысты Прометейлік интерпретацияларда оның талдауы ертедегі экологиялық әлеуметтанушылар сынға алған антропоцентрикалық көзқарастарға ұқсас деген болжам бар еді. Оның орнына, Фостер Маркс өзі капиталистік қоғамның әлеуметтік метаболизмі, әсіресе өнеркәсіптік ауыл шаруашылығында туындаған метаболикалық жарақаты туралы алаңдағандығын мәлімдеді. Маркс "қоғамдық метаболизмнің өзара тәуелді процесінде қалпына келтірілмейтін жарақатты" анықтады, ол капиталистік ауыл шаруашылығының тудырған нәтижесі болып, жердің өнімділігін жойып, қалалық ортада қайта пайдалана алмайтын қалдықтарды тудырып, қала тұрғындарының денсаулығына зиян келтірді. Экомарксизмнің қазіргі экологиялық әлеуметтануға қосқан үлесін бағалай отырып, Пеллоу мен Брем: "Метаболикалық жарақаты – бұл саланың дамуына ықпал ететін жаңалық, себебі ол қазіргі зерттеулерді классикалық теориямен байланыстырады және әлеуметтануды экожүйе динамикасына бағытталған ғылыми әдебиеттердің салааралық жиынтығымен байланыстырады" деді. Фостер өзінің аргументі Пол Буркеттің "магистральдық жұмысына" негізделгенін, ол Маркс құндылық теориясын тікелей зерттеу арқылы "қызыл-жасыл" перспективаны дамытқандығын атап өтті. Бёркет пен Фостер Маркс экологиялық тұжырымдамалары туралы бірнеше мақала жазды, олардың ортақ көзқарасын көрсетеді. Соңғы кезде Джейсон В. Мур, Буркеттің Маркс экологиясына құндылық талдамалық тәсілінен шабыт алып, Фостердің жұмысы жеткілікті емес деп санай отырып, метаболикалық жарақаты тұжырымдамасын әлемдік жүйелер теориясымен біріктіруге тырысты, бұл марксистік құндылықтарға қатысты тұжырымдамаларды қамтиды. Мур үшін қазіргі әлемдік жүйе – капиталистік әлемдік экология, ол капиталдың жинақталуын, билікке ұмтылуды және табиғаттың диалектикалық бірлікте өндірілуін біріктіреді. Мурдің көзқарасының негізі – Маркс құндылық теориясын философиялық тұрғыдан қайта қарау, оның арқылы абстрактілі әлеуметтік еңбек пен абстрактілі әлеуметтік табиғат диалектикалық байланыста болады. Мур 16-шы ғасырдан бастап пайда болған құндылық заңы қоршаған ортаның өзгеруінің ауқымы, көлемі және жылдамдығындағы ерекше өзгерістерде көрініс тапқанын айтады. Мысалы, орта ғасырлардағы Еуропаның орманды жоюына ғасырлар бойы уақыт кеткен, ал капитализм оны ондаған жылдардың ішінде іске асырды. Мурдің пікірінше, бұл әлемдік тарихи үзілісті қазіргі әлемдегі байлық пен биліктің шешуші өлшемі ретінде еңбек өнімділігін қарастыратын құндылық заңы арқылы түсіндіруге болады. Осы тұрғыдан алғанда, капиталистік дамудың гениалдылығы – тауарлық емес табиғаттарды, соның ішінде тауарлық емес адам табиғатын, тауарлық жүйеде еңбек өнімділігін арттыру құралы ретінде игеру болып табылады.

In the middle of the HEP/NEP debate Neo Marxist ideas of conflict sociology were applied to environmental conflicts. Therefore, some sociologists wanted to stretch Marxist ideas of social conflict to analyze environmental social movements from the Marxist materialist framework instead of interpreting them as a cultural "New Social Movement", separate from material concerns. So "Eco Marxism" was developed based on using Neo Marxist Conflict theories concepts of the relative autonomy of the state and applying them to environmental conflict. Two people following this school were James O'Connor (The Fiscal Crisis of the State, 1971) and later Allan Schnaiberg. Later, a different trend developed in eco Marxism via the attention brought to the importance of metabolic analysis in Marx's thought by John Bellamy Foster. Contrary to previous assumptions that classical theorists in sociology all had fallen within a Human Exemptionalist Paradigm, Foster argued that Marx's materialism lead him to theorize labor as the metabolic process between humanity and the rest of nature. In Promethean interpretations of Marx that Foster critiques, there was an assumption his analysis was very similar to the anthropocentric views critiqued by early environmental sociologists. Instead, Foster argued Marx himself was concerned about the Metabolic rift generated by capitalist society's social metabolism, particularly in industrial agriculture—Marx had identified an "irreparable rift in the interdependent process of social metabolism," created by capitalist agriculture that was destroying the productivity of the land and creating wastes in urban sites that failed to be reintegrated into the land and thus lead toward destruction of urban workers health simultaneously. Reviewing the contribution of this thread of eco marxism to current environmental sociology, Pellow and Brehm conclude, "The metabolic rift is a productive development in the field because it connects current research to classical theory and links sociology with an interdisciplinary array of scientific literatures focused on ecosystem dynamics." Foster emphasized that his argument presupposed the "magisterial work" of Paul Burkett, who had developed a closely related "red green" perspective rooted in a direct examination of Marx's value theory. Burkett and Foster proceeded to write a number of articles together on Marx's ecological conceptions, reflecting their shared perspective

More recently, Jason W. Moore, inspired by Burkett's value analytical approach to Marx's ecology and arguing that Foster's work did not in itself go far enough, has sought to integrate the notion of metabolic rift with world systems theory, incorporating Marxian value related conceptions. For Moore, the modern world system is a capitalist world ecology, joining the accumulation of capital, the pursuit of power, and the production of nature in dialectical unity. Central to Moore's perspective is a philosophical re reading of Marx's value theory, through which abstract social labor and abstract social nature are dialectically bound. Moore argues that the emergent law of value, from the sixteenth century, was evident in the extraordinary shift in the scale, scope, and speed of environmental change. What took premodern civilizations centuries to achieve—such as the deforestation of Europe in the medieval era—capitalism realized in mere decades. This world historical rupture, argues Moore, can be explained through a law of value that regards labor productivity as the decisive metric of wealth and power in the modern world. From this standpoint, the genius of capitalist development has been to appropriate uncommodified natures—including uncommodified human natures—as a means of advancing labor productivity in the commodity system.

Неолиберализм

Неолиберализм дерегуляцияны, еркін нарықтық капитализмді және мемлекеттік шығындарды азайтуды қамтиды. Бұл неолибералдық саясат экологиялық социологияға зор әсер етеді. Неолиберализм дерегуляцияны және, тиісінше, мемлекеттің араласуын азайтуды қамтығандықтан, бұл иесіз, мемлекеттік немесе жалпыға ортақ ресурстардың тауарлануына және жекешелендіруіне алып келеді. Диана Ливерман мен Сильвина Вилас мұның экологиялық қызметтерге төлем жасауға, экологиялық басқаруға арналған мемлекеттік шығыстарды реттеуге және қысқартуға, сауда мен инвестицияны ашуға және экологиялық басқаруды жергілікті немесе үкіметтік емес ұйымдарға беруге әкелетінін айтады. Бұл ресурстардың жекешелендірілуі қоғамға, экономикаға және қоршаған ортаға әсер етеді. Қоғамға үлкен әсер еткен мысал – суды жекешелендіру.

Қоршаған ортаның әлеуметтік құрылысы

Сонымен қатар, 1980 жылдары батыс академиясында постмодернизмнің өркендеуімен және дискурс билік құралы ретінде танылуымен бірге, кейбір әлеуметтанушылар қоршаған орта туралы мәлімдемелерді «материалдық» қажеттіліктен гөрі әлеуметтік құрылымның бір түрі ретінде қарастыруға көшті. Осы бағыттың өкілдерінің ішінде Джон А. Ханниган бар, әсіресе оның «Экологиялық социология: әлеуметтік конструкционизм перспективасы» (1995) еңбегінде. Ханниган «жұмсақ конструкционизмді» (қоршаған орта проблемалары материалдық жағынан нақты, бірақ оларға назар аудару үшін әлеуметтік құрылым қажет) «қатты конструкционизмге» (қоршаған орта проблемалары толығымен әлеуметтік құрылымдар) қарағанда артықшылық береді. 1990 жылдары экологиялық социологиядағы конструкционисттік және реалистік «бағыттар» арасында кейде қатыгез пікір алмасулар болғанымен, екі тарап та көптеген ортақ тұстарын тапты, себебі екеуі де қоршаған орта проблемаларының көпшілігі материалдық шындыққа ие болғанымен, олар ғылыми білім, белсенділердің күш-жігері және БАҚ назары сияқты адамдардың іс-әрекеттері арқылы ғана белгілі болатынын қабылдады. Басқаша айтқанда, қоршаған орта проблемаларының көпшілігі біздің білімімізге қарамастан, әлеуметтік процестер нәтижесінде туындайтын нақты онтологиялық мәртебеге ие, осы процестер арқылы ғалымдар, белсенділер, БАҚ және басқа да әлеуметтік актерлер түрлі жағдайларды проблемалар ретінде құрастырады. Сәйкесінше, қоршаған орта проблемаларын олардың адамнан тыс материалдық негізіне қарамастан, әлеуметтік процестер арқылы түсіну қажет. Осы өзара әрекеттестік кеңінен қабылданды, бірақ осы саладағы қазіргі зерттеулерде дебаттың көптеген аспектілері талқыланып жүр.

Тарихи зерттеулер

Экологиялық социологиядағы қазіргі ойлау тәсілі 1970 жылға дейін кең таралмаған, бірақ қазір оның қолданылуы ежелгі халықтарды талдауда пайдаланылады. Пасха аралы, Анасзи және Майя сияқты қоғамдар, көбінесе, нашар қоршаған ортаны басқару салдарынан күрт құлдырады делінген. Алайда, кейінгі зерттеулер мұны жалғыз себеп деп қарастырмады (биологиялық білімі бар Джаред Даймондтың «Құлдырау» (2005) еңбегі; немесе Пасха аралына қатысты заманауи жұмыстар). Майялардың құлдырауы тіпті дамыған мәдениеттердің де экологиялық өз-өздерін жоюға осал екенін көрсететін тарихи үлгі болды, бірақ Даймонд енді бұл өзін-өзі жою емес, қоршаған ортаның климаттық өзгерісіне байланысты бейімделу қабілетінің болмауы және экологиялық проблемалардың ерте белгілеріне қарамастан, элитаның бейімделуге құштарлық танытпауы салдары болды деп санайды. Сонымен қатар, Даймондтың табысқа жеткен қоғамдарына 46 000 жылдан бері тұрақты өмір сүріп келе жатқан Жаңа Гвинея және Тикопия аралдары кірді. Джон Дризек және авторлар «Жасыл мемлекеттер және әлеуметтік қозғалыстар: АҚШ, Ұлыбритания, Германия және Норвегиядағы экология» (2003) еңбегінде ортақ жасыл экологиялық әлеуметтік қозғалыс болуы мүмкін екенін, бірақ оның нақты нәтижелері ұлттық ерекшеліктерге байланысты, экологиялық қозғалыстар мен мемлекеттік билік арасындағы өзара әрекеттестіктің төрт «идеалдық типіне» жататынын айтады. Олар Норвегия, Ұлыбритания, АҚШ және Германиядағы экологиялық әлеуметтік қозғалыстар мен мемлекеттік билік арасындағы өзара әрекеттестікті зерттеу үшін пайдаланады. Олар соңғы 30 жылдағы экологиялық қозғалысты және әртүрлі мемлекеттік контексттер мен мәдениеттердегі оның әртүрлі нәтижелерін талдайды. Соңғы уақытта, төменде уақыт бойынша реттелген, экологиялық деградацияның ұзақ мерзімді салыстырмалы тарихи зерттеулері социологтар тарапынан жүргізілуде. Екі жалпы бағыт бар: көпшілігі әлемдік жүйелер теориясын қолданады, бұл ұзақ уақыт пен кеңістіктегі экологиялық мәселелерді талдауға мүмкіндік береді; ал қалғандары салыстырмалы тарихи әдістерді қолданады. Кейбіреулері екі әдісті де бір уақытта қолданады, кейде әлемдік жүйелер теориясына сілтеме жасамай (Whitaker сияқты, төмендегідей). Стивен Г. Банкер (2005 ж. қайтыс болған) және Пол С. Цикантелл әлемдік жүйелер теориясы тұрғысынан екі кітап жазды, заманауи әлемдік жүйенің тарихы арқылы тауар тізбектерін қадағалап, кеңістік, уақыт және өндіру масштабтарының маңыздылығын және осы айнымалылардың соңғы 500 жылда әлемдік экономиканың негізгі түйіндерінің пішіні мен орналасуына қалай әсер еткенін анықтады. Олардың әлемге деген көзқарасы ресурстарды игеру экономикасына және әлемнің ресурстарын және бір-бірін бақылауға ұмтылатын әртүрлі мемлекеттердің саясатына негізделген. Синг Ц. Чьюдың экологиялық әлемдік жүйелер теориясының үш томдық еңбегі «Табиғат және мәдениеттің» ұзақ уақыт аралығында қалай өзара әрекеттесетінін талдады, ол «Дүниежүзілік экологиялық деградациядан» (2001) басталды. Кейінгі кітаптарында Чью әлемдік экологиялық тарихта үш «Қараңғы дәуір» болғанын дәлелдеді, олар мемлекеттік құлдырау және әлемдік экономикадағы қайта бағдарлаумен сипатталады, содан кейін жергілікті қоғамдық қарым-қатынастар, экономика және ұлттық сананың үстемдігіне байланысты. Осылайша, «Қараңғы дәуірлерде» қайта құрылған қоғамдар құрылды, жаңа діндер танымал болды және, ең бастысы, қоршаған орта бұрынғы жойылудан қалпына келуге бірнеше ғасырлар бойы мүмкіндік алды. Чью қазіргі жасыл саясат пен биорегионализм қазіргі кездегі ұқсас қозғалыстың бастамасы деп санайды, бұл әлеуетті түрде толыққанды жүйелік трансформацияға әкелуі мүмкін. Сондықтан, біз көптеген деңгейде қараңғы емес, жарқын болатын тағы бір жаһандық «қара ғасырдың» алдында тұрмыз, өйткені ол империялар құлаған кезде адам қоғамының қоршаған ортаны жақсартумен қайта оралуын болжайды. Тарихи экологиялық әлеуметтанушы Марк Д. Уитакер өзінің «Экологиялық революция» (2009) атты кітабында Қытай, Жапония және Еуропаны 2500 жылдан астам уақыт бойы талдады. Ол экологиялық қозғалыстар қазіргі қоғамдарға тән «жаңа әлеуметтік қозғалыстар» емес, өте ескі екенін дәлелдеді, бұл бұрынғы (немесе қазіргі) діни қозғалыстар арқылы денсаулықтың материалдық мәселелеріне, жергілікті экологияға және мемлекеттік саясат пен оның ресурстарын игеруіне қарсы экономикалық наразылыққа назар аудару арқылы көрінеді. Ол өткен мен қазіргі заманның өте ұқсас екенін айтады: біз көптеген мыңжылдықтар бойы қоршаған ортаның нашарлауына, экономикалық шоғырлануға және саяси өкілдіктің жоқтығына байланысты трагикалық өркениеттік процеске қатысып келеміз, нәтижесін болжауға болады. Ол биорегионализмнің, биорегионалық мемлекеттің түрі, қазіргі немесе өткен қоғамдардағы қоршаған ортаның нашарлауымен байланысты саяси жемқорлықпен күресу үшін қажет екенін айтады. Әртүрлі әдістермен экологиялық деградацияның әлемдік тарихын қарастырған социологтар Синг Чью және Марк Д. Уитакер ұқсас қорытындыларға келді және (әртүрлі формадағы) биорегионализмді жақтаушылар болып табылады.

While the current mode of thought expressed in environmental sociology was not prevalent until the 1970s, its application is now used in analysis of ancient peoples. Societies including Easter Island, the Anaszi, and the Mayans were argued to have ended abruptly, largely due to poor environmental management. This has been challenged in later work however as the exclusive cause (biologically trained Jared Diamond's Collapse (2005); or more modern work on Easter Island). The collapse of the Mayans sent a historic message that even advanced cultures are vulnerable to ecological suicide—though Diamond argues now it was less of a suicide than an environmental climate change that led to a lack of an ability to adapt—and a lack of elite willingness to adapt even when faced with the signs much earlier of nearing ecological problems. At the same time, societal successes for Diamond included New Guinea and Tikopia island whose inhabitants have lived sustainably for 46,000 years. John Dryzek et al. argue in Green States and Social Movements: Environmentalism in the United States, United Kingdom, Germany, and Norway (2003) that there may be a common global green environmental social movement, though its specific outcomes are nationalist, falling into four 'ideal types' of interaction between environmental movements and state power. They use as their case studies environmental social movements and state interaction from Norway, the United Kingdom, the United States, and Germany. They analyze the past 30 years of environmentalism and the different outcomes that the green movement has taken in different state contexts and cultures. Recently and roughly in temporal order below, much longer term comparative historical studies of environmental degradation are found by sociologists. There are two general trends: many employ world systems theory—analyzing environmental issues over long periods of time and space; and others employ comparative historical methods. Some utilize both methods simultaneously, sometimes without reference to world systems theory (like Whitaker, see below). Stephen G. Bunker (d. 2005) and Paul S. Ciccantell collaborated on two books from a world systems theory view, following commodity chains through history of the modern world system, charting the changing importance of space, time, and scale of extraction and how these variables influenced the shape and location of the main nodes of the world economy over the past 500 years. Their view of the world was grounded in extraction economies and the politics of different states that seek to dominate the world's resources and each other through gaining hegemonic control of major resources or restructuring global flows in them to benefit their locations. The three volume work of environmental world systems theory by Sing C. Chew analyzed how "Nature and Culture" interact over long periods of time, starting with World Ecological Degradation (2001) In later books, Chew argued that there were three "Dark Ages" in world environmental history characterized by periods of state collapse and reorientation in the world economy associated with more localist frameworks of community, economy, and identity coming to dominate the nature/culture relationships after state facilitated environmental destruction delegitimized other forms. Thus recreated communities were founded in these so called 'Dark Ages,' novel religions were popularized, and perhaps most importantly to him the environment had several centuries to recover from previous destruction. Chew argues that modern green politics and bioregionalism is the start of a similar movement of the present day potentially leading to wholesale system transformation. Therefore, we may be on the edge of yet another global "dark age" which is bright instead of dark on many levels since he argues for human community returning with environmental healing as empires collapse. More case oriented studies were conducted by historical environmental sociologist Mark D. Whitaker analyzing China, Japan, and Europe over 2,500 years in his book Ecological Revolution (2009). He argued that instead of environmental movements being "New Social Movements" peculiar to current societies, environmental movements are very old—being expressed via religious movements in the past (or in the present like in ecotheology) that begin to focus on material concerns of health, local ecology, and economic protest against state policy and its extractions. He argues past or present is very similar: that we have participated with a tragic common civilizational process of environmental degradation, economic consolidation, and lack of political representation for many millennia which has predictable outcomes. He argues that a form of bioregionalism, the bioregional state, is required to deal with political corruption in present or in past societies connected to environmental degradation. After looking at the world history of environmental degradation from very different methods, both sociologists Sing Chew and Mark D. Whitaker came to similar conclusions and are proponents of (different forms of) bioregionalism.