Кіріспе

Британдық шығыстанушы және типограф сэр Чарльз Уилкинс (1749 – 13 мамыр 1836 ж.) – ағылшын типографы және шығыстанушы, Азия қоғамының негізін қалаушы мүшесі. Ол «Бхагавад-гитаның» ағылшын тіліне алғашқы аудармашысы ретінде белгілі. Сондай-ақ ол Үндістанда болған түрлі мифологиялар мен мәдениеттердің барлығын біртұтас деп атау үшін «индуизм» терминін алғаш рет енгізген адам. Ол Панчанан Кармакардың жетекшілігімен бенгал тіліндегі алғашқы қаріптердің бірін жасады. 1788 жылы Уилкинс Корольдік қоғамның мүшесі болып сайланды. Ол баспагер мамандығын алған. 1770 жылы ол Шығыс Үнді компаниясының қызметінде баспагер және жазушы ретінде Үндістанға барды. Оның тілдерге қабілеті парсы және бенгал тілдерін тез үйренуге мүмкіндік берді. Ол өз қолымен бенгал тілінде басуға арналған алғашқы қаріптерді жасады. Ол осы тілде алғашқы жинақталған кітапты жариялап, «Үндістанның Какстоны» деген атаққа ие болды. Ол парсы тіліндегі кітаптарды басу үшін де қаріптерді жобалады. 1781 жылы ол компанияның баспаханасының бастығы және салық комиссарының парсы және бенгал тілдеріндегі аудармашысы болып тағайындалды. Ол бұрын түсініксіз болған Кутила әріптерімен жазылған патшалық жазуды сәтті аударды. 1784 жылы Уилкинс Уильям Джонсқа Бенгалияның Азиялық қоғамын құруға көмектесті.

Жұмыс

Уилкинс Варанасиге көшіп барып, онда Калинатха, брахман пандитінің басшылығымен санскритті оқыды. Осы кезеңде ол "Махабхарата" аудармасын бастады, және британдық Үндістанның губернаторы Уоррен Гастингстен өз қызметіне зор қолдау алды. Ол аударманы толық аяқтамаса да, кейінірек оның бөліктері жарияланды. Ең маңыздысы – 1785 жылы жарық көрген "Бхагава гита", яки Кришна мен Арджунның әңгімелері (Лондон: Nourse, 1785) нұсқасы. Уилкинс алғы сөзінде "Гитаның" монотеистік "унитаризмнің" бір түрін қолдау және индуизмді Ведаларға жатқызылған политеизмнен алшақтату үшін жазылғанын айтты. Ол басқа діндерді зерттеуге құштар болды. Сонымен қатар, ол ислам ғалымы да болды. Ол Үндістанда 16 жыл (1770–1786) тұрды. Ол басқа діндердің қасиетті орындарына сапар шегіп, олардың салтын таныстыруға тырысты. Варанасиге сапары кезінде ол Патнаға тоқтады және Гуру Гобинд Сингхтің туған жері – Патна Сахиб Гурдуарасына барды. Ол бұл сапары туралы "Сикхтер және Патнадағы олардың колледжі" деген мақала жазды. Ол мақалада Дасам Грант туралы айтты және оған қатысты жазбалар қалдырды. Сонымен қатар, 1785 жылы Чарльз Уилкинс біздің заманымыздың 6-шы ғасырындағы кейінгі брахми жазуымен жазылған жазуларды оқыды. Ол Маухари патшасы Анаттаварман жазған Гопика үңгіріндегі жазудың шамамен дұрыс аудармасын жариялады. 1801 жылы ол Шығыс Үндістан компаниясының кітапханашысы болды. 1805 жылы колледж құрылғанда ол Хейлибериде сарапшы болып тағайындалды. Осы жылдары ол "құдайлық жазу" деп аталатын деванагари шрифтін жасауға өзін арнады. 1808 жылы ол "Санскрит тілінің грамматикасы" атты еңбегін жариялады. Георг IV патша оған Корольдік Гелф орденінің белгісін берді және ол 1833 жылы шығыс ғылымына қосқан үлесі үшін рыцарь атағын алды. Ол сондай-ақ сэр Уильям Джонс жинаған қолжазбалардың каталогын жариялады, Джонс өзінің Уилкинске алғысын білдірді. Бұл ұсынысқа қол қойғандар: Джеймс Реннелл, Уильям Марсден, Чарльз Блэгден, Александр Далримпл, Сэмюэл Харпер, Джордж Стаунтон, Томас Астл.