Кіріспе

Үндістан субконтинентінде сөйленетін австроазиялық тілдер

Мунда тілдері – Үндістан, Бангладеш және Непалда шамамен тоғыз миллион адам сөйлейтін, өте жақын туыс тілдердің тобы. Тарихи тұрғыдан олар Коларий тілдері деп аталған. Олар австроазиялық тілдер отбасының бір тармағын құрайды, яғни мон және кхмер тілдері, вьетнам тілі, сондай-ақ Таиланд пен Лаостағы аз санындағы тілдер мен Оңтүстік Қытайдың манги тілдерімен алыс туыс. Бумидж, Хо, Мундари және Сантали – белгілі Мунда тілдері. Оларда ішінара, толық және күрделі қайталау, сондай-ақ байланыс көрсеткіштері қолданылады. Мунда тілдерінің дыбыс жүйесінде сөздің ортасынан басқа жерде дауыссыз дыбыстардың тізбегі сирек кездеседі.

Шығу тегі

Көптеген лингвистер, соның ішінде Пол Сидвелл (2018), протомунда тілінің, бәлкім, Индокитайдағы бір жерде протоавстроазиялық тілінен бөлініп, шамамен 4000–3500 жыл бұрын (б.з.д. 2000 – б.з.д. 1500) қазіргі Одиша жағалауына келгенін және осы аймаққа индо-арийлер қоныс аударғаннан кейін тарағанын айтады. Рау мен Сидвелл (2019) және Бленч (2019) протомунда тілінің б.з.д. 1500 шамасында Оңтүстік-Шығыс Азиядан теңіз жолымен Маханади өзенінің дельтасына келгенін, құрлық арқылы емес, солай болғанын ұсынады. Содан кейін мунда тілдері Маханади суайдынының алабына тарады. 2021 жылғы зерттеулер мунда тілдерінің Шығыс Уттар-Прадешке дейін таралып, Шығыс Үнді-Арий тілдеріне әсер еткенін көрсетеді.

Жіктеу

Мунда бес даусыз тармақтан құралады (жеке тұрған Корку, Ремо, Савара, Кхервар және Хария Жуанг). Дегенмен, олардың бір-бірімен қарым-қатынасы әлі де даулы.

Тарату

Тіл атауы Сөйлеушілер саны (2011) Орналасуы
Корва 28,400 Чхаттисгарх, Жаркханд
Бирджия 25,000 Жаркханд, Батыс Бенгал
Мундари (inc. Bhumij) 1,600,000 Жаркханд, Одиша, Бихар
Асур 7,000 Жаркханд, Чхаттисгарх, Одиша
Хо 1,400,000 Жаркханд, Одиша, Батыс Бенгал
Бихор 2,000 Жаркханд
Сантали 7,400,000 Жаркханд, Батыс Бенгал, Одиша, Бихар, Ассам, Бангладеш, Непал
Тури 2,000 Жаркханд
Корку 727,000 Мадхья-Прадеш, Махараштра
Хария 298,000 Одиша, Жаркханд, Чхаттисгарх
Джуанг 30,400 Одиша
Гтаʼ 4,500 Одиша
Бонда 9,000 Одиша
Гутоб 10,000 Одиша, Андхра-Прадеш
Горум 20 Одиша, Андхра-Прадеш
Сора 410,000 Одиша, Андхра-Прадеш
Джурай 25,000 Одиша
Лодхи 25,000 Одиша, Батыс Бенгал
Кода 47,300 Батыс Бенгал, Одиша, Бангладеш
Кол 1,600 Батыс Бенгал, Жаркханд, Бангладеш

Қайта құру

Протоформалар Сидвелл мен Рау (2015: 319, 340–363) тарапынан қайта құрастырылды. Proto Munda реконструкциясы кейін Рау (2019) тарапынан қайта қаралып, жақсартылды.