Фотографияда қолданылатын оптикалық сүзгілер

Кіріспе

Фотографияда және кинематографияда сүзгі – оптикалық жолға орнатылатын оптикалық сүзгіден тұратын камераға арналған аксессуар. Сүзгі тіктөртбұрышты немесе сопақ пішінде болуы мүмкін және оны ұстағышқа немесе көбінесе металл немесе пластиктен жасалған сақиналы жиекке орнатылған шыны немесе пластик дискіге бекітуге болады, оны камера линзасының алдына бұрап немесе бекітуге болады. Сүзгілер түсірілген суреттерді өзгертеді. Кейде олар суреттерге ұсақ өзгерістер енгізу үшін қолданылады, ал кейде оларсыз суретті түсіру мүмкін емес. Монохромды фотосуреттегі түрлі түсті сүзгілер әртүрлі түстердің жарықтығына әсер етеді; әртүрлі сүзгілермен қызыл еріндер ақтан қараға дейін әртүрлі түс реңінде көрсетілуі мүмкін. Басқалары суреттердің түс балансын өзгертеді, сондықтан шам жарығында түсірілген суреттер түсті нақтырақ көрсетеді, қызыл реңге боялмастан. Суретті қалағандай өзгертетін, өткір суретті жұмсартатын, жұлдызды эффект қосатын және т.б. сүзгілер бар. Сызықтық және айналмалы поляризациялық сүзгілер металл емес беттерден келетін көлденең шағылыстарды азайтады. Көптеген сүзгілер жарықтың бір бөлігін сіңіріп алады, сондықтан ұзақ экспозиция қажет болады. Сүзгі оптикалық жолда орналасқандықтан, кез келген ақаулар – тегіс немесе параллель емес беттер, шағылыстар (оптикалық жабынмен азайтылады), сызаттар, ластанулар – суретке әсер етеді. Сүзгілерді атау және белгілеу үшін жалпыға қабылданған немесе сенімді стандартты жүйе жоқ. Кодак компаниясының 20 ғасырдың басында қабылдаған Wratten нөмірлерін бірнеше өндірушілер қолданады, бірақ сүзгілер мен нөмірлер арасындағы сәйкестік шамамен ғана. Түсті түзету сүзгілері көбінесе CCaab форматындағы кодпен анықталады, мысалы, CC50Y – CC түсті түзету үшін, aa = 50 сүзгінің күші үшін (50%), ал b = Y сары түс үшін. Оптикалық сүзгілер ғылымның түрлі салаларында, әсіресе астрономияда қолданылады. Фотографиялық сүзгілер «оптикалық» сүзгілерге ұқсас, бірақ практикада оптикалық сүзгілерге көбінесе дәлірек оптикалық қасиеттер және нақты беріліс қисықтары қажет. Фотофильтрлер көптеген зертханалық фильтрлерге қарағанда үлкен көлемде, тиісінше төмен бағамен сатылады. Оптикалық сүзгілер туралы мақалада фотосуреттерге, әсіресе түсті жақсартатын сүзгілер сияқты арнайы мақсаттағы фотосуреттерге және өткір кесілген УФ-сүзгілер сияқты жоғары сапалы фотосуреттерге қатысты ақпарат бар. Цифрлық фотографияда пленкалық камераларда қолданылатын көптеген сүзгілер камерада немесе кейін өңдеу кезінде қолданылатын цифрлық сүзгілермен қажетсіз болып қалды. Ерекшеліктерге әдетте линзаның алдыңғы бетін қорғау үшін қолданылатын ультракүлгін (УК) сүзгісі, бейтарап тығыздық (БТ) сүзгісі, поляризациялық сүзгісі, түсті жақсарту сүзгілері және инфрақызыл (ИК) сүзгісі кіреді. Бейтарап тығыздық сүзгісі кең апертураны немесе ұзақ экспозицияны қажет ететін эффекттерді жарық жағдайында қолдануға мүмкіндік береді, ал градиентті бейтарап тығыздық сүзгісі сахнаның динамикалық диапазоны сенсордың мүмкіндіктерінен асып түсетін жағдайларда пайдалы. Линзаның алдында оптикалық сүзгілерді қолданбаудың артықшылығы – жарық жолындағы қосымша оптикалық элементтің болуынан туындайтын сурет сапасының төмендеуін болдырмау және кең бұрышты линзаларды қолданғанда виньеткадауды болдырмау үшін қажет болуы мүмкін.

Camera accessory consisting of an optical filter

In photography and cinematography, a filter is a camera accessory consisting of an optical filter that can be inserted into the optical path. The filter can be of a square or oblong shape and mounted in a holder accessory, or, more commonly, a glass or plastic disk in a metal or plastic ring frame, which can be screwed into the front of or clipped onto the camera lens. Filters modify the images recorded. Sometimes they are used to make only subtle changes to images; other times the image would simply not be possible without them. In monochrome photography, coloured filters affect the relative brightness of different colours; red lipstick may be rendered as anything from almost white to almost black with different filters. Others change the colour balance of images, so that photographs under incandescent lighting show colours as they are perceived, rather than with a reddish tinge. There are filters that distort the image in a desired way, diffusing an otherwise sharp image, adding a starry effect, etc. Linear and circular polarising filters reduce oblique reflections from non metallic surfaces. Many filters absorb part of the light available, necessitating longer exposure. As the filter is in the optical path, any imperfections – non flat or non parallel surfaces, reflections (minimised by optical coating), scratches, dirt – affect the image. There is no universal or reliably standard naming or labelling system for filters. The Wratten numbers adopted in the early twentieth century by Kodak, then a dominant force in film photography, are used by several manufacturers, but the degree of correspondence between the filters and the number labels is only approximate. Most colour correction filters are somewhat more accurately identified by a code of the form CCaab, e. g. CC50Y – CC for colour correction, aa = 50 for the strength of the filter (50%), and b = Y for yellow. Optical filters are used in various areas of science, including in particular astronomy; photographic filters are roughly the same as "optical" filters, but in practice optical filters often need far more accurately controlled optical properties and precisely defined transmission curves than filters only made for general photography. Photographic filters sell in larger quantities, at correspondingly lower prices, than many laboratory filters. The article on optical filters has information relevant to photographic filters, particularly special purpose photographic filters like color enhancing filters and high quality photographic filters, like sharp cut off UV filters. In digital photography the majority of filters used with film cameras have been rendered redundant by digital filters applied either in camera or during post processing. Exceptions include the ultraviolet (UV) filter typically used to protect the front surface of the lens, the neutral density (ND) filter, the polarising filter, color enhancing filters, and the infra red (IR) filter. The neutral density filter permits effects requiring wide apertures or long exposures to be applied to brightly lit scenes, while the graduated neutral density filter is useful in situations where the scene's dynamic range exceeds the capability of the sensor. Not using optical filters in front of the lens has the advantage of avoiding the reduction of image quality caused by the presence of an extra optical element in the light path and may be necessary to avoid vignetting when using wide angle lenses.

Түстерді түрлендіру

Тиісті түстерді түрлендіру сүзгілері фильмнің номиналды түс температурасына сәйкес келмеген жарықтандырудың әсерін өтеу үшін қолданылады (кәсіби вольфрам үшін әдетте 3200 К, ал күндізгі жарық үшін 5500 К): мысалы, күндізгі жарыққа арналған фильммен қолданылатын 80А көк сүзгісі, шам жарығының (фотографиядағы әдеттегі термин – «вольфрам жарығы») қызғылт сары/қызыл түсті реңін түзетеді және төмен температуралы тұрмыстық шам жарығынан туындайтын күшті реңді едәуір жақсартады, ал 85B күндізгі жарықта түсірілген вольфрам пленкасындағы көк түсті реңді түзетеді. Түсті түзету сүзгілері әр өндірушіге қарай өзгеше болатын, стандартталмаған нөмірлермен танылады. Цифрлық фотографияның кең таралуы осы сүзгілердің қажеттілігін қысқартып, түс тепе-теңдігін сурет түсірілген кезде камера параметрлерімен немесе кейіннен бағдарламалық құралдар арқылы түзетуге мүмкіндік берді. Түсті түрлендіру сүзгілерін (LB сүзгілері) белгілі бір түсті реңді сүзуге арналған түсті түзету сүзгілерінен (CC сүзгілері) ажырату қажет, мысалы, Шварцшильд эффектісі сияқты факторлардың салдарынан туындаған реңді.

Түсті алып тастау

Түсті алып тастау сүзгілері белгілі бір түстерді сіңіріп, қалған түстерді өткізеді. Оларды бейне құрайтын негізгі түстерді көрсету үшін пайдалануға болады. Ең көп қолданылатыны – баспа өнеркәсібінде түстерді бөлу, бірақ сандық шешімдер жетілдіріліп, кең таралған сайын қолданысы азайды. "Түс күшейту" немесе "күзді түстер" деп сатылатын дидимий сүзгілері де осылай жұмыс істейді: олар спектрдің сары бөлігіндегі (589 нм) тар (немесе кең) түсті жолақты жояды. Кейбір астрономиялық сүзгілер дидимийді жоғары концентрацияда қолданады. Дидимийді қолданбайтын астрономиялық сүзгілер де көбінесе тар жолақты түсті сүзгілер болып табылады.

Контрастты арттыру

Түсті сүзгілер қара-ақ фотосуретте әртүрлі түстердің әсерін өзгерту үшін жиі қолданылады, осылайша әртүрлі түстердің қара-ақ түсіріліміндегі контрастты өзгертеді. Мысалы, сары сүзгі немесе одан да күштірек, қызыл немесе қызыл сүзгі, көк аспанды қараңғылату арқылы бұлттар мен аспан арасындағы контрасты күшейтеді, ал бұлттарды ашық қалдырады (экспозицияны түзетуден кейін). Терең жасыл сүзгі де аспанды қараңғылатады, сонымен қатар жасыл жапырақтарды ашықтайды, оларды аспанға қарсы ерекшелентеді. Ашық сары-жасыл сүзгілер панхроматикалық пленка үшін стандартты портреттік сүзгілер ретінде қолданылды, себебі олар тері тонын ақтан қара сұрға дейін, ал терең қызыл және көк түстерді дерлік қараға дейін көрсетеді. Аспан көк сүзгісі (циан) ескі ортохроматикалық пленканың әсерін имитациялайды, ал "шынайы көк" сүзгісімен тіпті ескі, көк жарыққа ғана сезімтал пленканың әсерін де имитациялайды – көк түсті ақ, ал қызыл және жасыл түсті қара етіп көрсетеді, көк аспанды бұлтты күйге ұқсатып, аспан мен бұлттар арасында контрастты жоқ етеді, сары шашты қараңғылатады, көк көзді ақ, ал қызыл еріндерді қара түске айналдырады. Диффузиялық сүзгілердің кері әсері бар, олар контрастты азайтады; сонымен қатар олар фокусты "жұмсартады", ұсақ кемшіліктерді көрінбейтін етеді.

Поляризатор

Түсті және қара-ақ фотосуретке қолданылатын поляризациялық сүзгі түссіз болып келеді және түс тепе-теңдігіне әсер етпейді, бірақ белгілі бір поляризация бағытындағы жарықты сүзіп тастайды. Бұл металл емес беттерден келетін көлденең шағылыстарды азайтады, түсті фотосуретте аспанды қараңғылата алады (ал монохромды фотосуретте түсті сүзгілер тиімдірек), сондай-ақ қажетсіз шағылыстарды жою арқылы суреттің қанықтығын арттырады. Сызықтық поляризациялық сүзгілер тиімді болғанымен, жарық жолында айналар немесе сәуле бөлігіштер болған жағдайда (мысалы, цифрлық бір линзалы рефлекстік камерада) экспозицияны өлшеу және автофокус механизмдеріне бөгет болуы мүмкін; дөңгелек поляризаторы да тиімді, ол экспозицияны өлшеуге немесе автофокусқа әсер етпейді.

Бейтарап тығыздық

Бейтарап тығыздықтағы сүзгі (ND сүзгі) – біркелкі тығыздықтағы сүзгі, ол барлық түстердің жарығын теңдей әлсіретеді. Ол ағымдағы жарық жағдайында дұрыс экспозицияны қамтамасыз ету үшін, фотосуреттің тоналдылық балансын өзгертпей, қажеттіден гөрі ұзақ экспозицияны (қаңқақтық жасау үшін) немесе үлкен диафрагманы (селективті фокус үшін) пайдалануға мүмкіндік береді. Градиентті бейтарап тығыздықтағы сүзгі – әртүрлі нүктелерде әртүрлі әлсіретуге ие бейтарап тығыздықтағы сүзгі, әдетте бір жартысы мөлдір, ал екінші жартысы жоғары тығыздыққа көшіп барады. Мысалы, оны терең көлеңкедегі және жарқын жарықтандырылған бөліктері бар көріністі суретке түсіру үшін қолдануға болады, әйтпесе көлеңкелерде ешқандай егжей-тегжей болмай немесе жарықтар күйіп кетеді.

Крес

Крос-экрандық сүзгі, сонымен қатар жұлдыздық сүзгі деп те аталады, жарық объектілерден радиальды түрде шашырап шығатын сызықтардан тұратын жұлдыз тәрізді сурет құрайды. Бұл жұлдыз тәрізді сурет сүзгіге енгізілген өте жіңішке дифракциялық тор арқылы немесе кейде сүзгідегі призмалардың көмегімен жасалады. Сүзгінің құрылысына байланысты жұлдыздардың саны, сондай-ақ әр жұлдыздың қанша ұшы бар екені де өзгереді.

Диффузия

Диффузиялық сүзгі (немесе жұмсарту сүзгісі деп те аталады) нысаналарды жұмсартады және арманды тұманды эффект тудырады (фотондық диффузияға қараңыз). Көбінесе портреттерге қолданылады. Бұл сүзгі контрасты азайтуға да мүмкіндік береді, сондықтан олар осы мақсатта жасалады, белгіленеді, сатылады және қолданылады. Бұл эффектті қол жеткізудің көптеген жолдары бар, сондықтан әртүрлі өндірушілердің сүзгілері айтарлықтай ерекшеленеді. Екі негізгі тәсіл бар: сүзгіде тор немесе осыған ұқсас құрылымды пайдалану, немесе мөлдір, бірақ оптикалық тұрғыдан өткір емес материалды қолдану. Екі эффектіні де бағдарламалық жасақтама арқылы қол жеткізуге болады, бұл эффект деңгейін өте дәл бақылауға мүмкіндік береді, алайда, түсірілген суреттің "көрінісі" айтарлықтай өзгеше болуы мүмкін. Егер кадрда контраст тым жоғары болса, цифрлық бейне сенсорының немесе пленканың динамикалық диапазоны шегінен асып кетуі мүмкін, бұл кейін өңдеу кезінде түзетуге келмейді, сондықтан бейне түсіру кезінде контрастты азайту қажет болуы мүмкін.

Жақын және екіге бөлінген диоптерлік линзалар

Жақын линзалар техникалық тұрғыдан сүзгі емес, сүзгі сияқты линзаға бекітілетін қосымша линзалар, сондықтан "жақын сүзгі" деген қате түсіністімдік тудыратын балама термин қолданылады. Олар көбінесе сүзгі өндірушілердің өнімдерінің бір бөлігі ретінде, бірдей ұстағыштар мен бекіту жүйелерін пайдалана отырып сатылады. Жақын линза – жақын және макрофотосуретке арналған бір немесе екі элементтен тұратын жинақтаушы линза. Ол көзілдіріктердің оқу үшін қолданылу принципімен жұмыс істейді. Бастапқы линзаның алдына жинақтаушы линзаны орнату, комбинацияның фокустық қашықтығын қысқартады. Жақын линзалар әдетте олардың оптикалық күшімен сипатталады, ол метрмен өлшенген фокустық қашықтықтың кері шамасы болып табылады. Бірнеше жақын линзаны бірге қолдануға болады; комбинацияның оптикалық күші – құрамындағы линзалардың оптикалық күштерінің қосындысы. Мысалы, +1, +2 және +4 диоптриялы линзалар жиынтығын біріктіру арқылы +1-ден +7-ге дейінгі диапазондағы күштерді бір қадаммен алуға болады. Бөлінген диоптрде жартылай дөңгелек пішіндес жақын линзаның жартысы қалыпты сүзгі ұстағышында орналасқан. Ол жақын объектіні және алыстағы фонды бірдей айқындықпен суретке түсіруге мүмкіндік береді; ал бөлінбеген линзаны қолданғанда тереңдік тым шағын болады.

Материалдар мен құрылыс

Фотофильтрлер әдетте шыныдан, көзілдіріктерге (мысалы, CR 39) қолданылатын пластиктерден, полиэстерден және поликарбонаттан жасалады; кейде ацетат та қолданылады. Тарихи тұрғыдан алғанда, фильтрлер көбінесе желатиннен және түрлі-түсті гельдерден жасалған. Кейбір фильтрлер әлі де желатин немесе гель фильтрлер деп сипатталғанымен, олар енді желатиннен емес, жоғарыда аталған пластиктерден жасалады. Кейде фильтр массаға боялады, ал кейбір жағдайларда фильтр екі мөлдір шыны немесе пластик арасына қыстырылған жұқа материал табағынан тұрады. Фильтрлердің кейбір түрлері шыны арасында басқа материалдарды қолданады; мысалы, поляризаторлар әртүрлі арнайы пленкаларды, ал торлы фильтрлерде нейлон тор қолданылады. Бұрап бекітілетін фильтрлердегі сақиналар көбінесе алюминийден жасалады, бірақ қымбат фильтрлерде мыс қолданылады. Алюминий сақиналар жеңіл болғанымен, алюминий линза бұрандаларына "жабысып" қалуы мүмкін, сондықтан фильтрді шешу үшін арнайы кілт қолдану қажет болады. Алюминий оңай деформацияланады және ойылып қалады. Жоғары сапалы фильтрлер көп қабатты жабынмен жабылады, бұл жарықтан шағылысуды азайтуға көмектеседі. Жабынсыз фильтрлер жарықтың 12%-ға дейін шағылыстыра алады, бір қабатты жабын бұл көрсеткішті едәуір төмендетсе, ал көп қабатты жабын жарықтың 99,8%-ына дейін өтуіне мүмкіндік береді (0,2% қажетсіз шағылысу). Жарық жоғалуы маңызды емес, бірақ жарықтың бір бөлігі камера ішінде шағылысып, жарқырау тудырып, бейненің контрастын төмендетеді.

Сүзгі өлшемдері мен орнатулары

Линзалар мен сүзгілерді өндірушілер жылдар бойы әртүрлі өлшемдер жиынтығын стандарттауға келген.

Тақырыбы бойынша дөңгелек сүзгілер

Дөңгелек сүзгілердің ең көп таралған стандартты өлшемдері 30,5 мм, 35,5 мм, 37 мм, 39 мм, 40,5 мм, 43 мм, 46 мм, 49 мм, 52 мм, 55 мм, 58 мм, 62 мм, 67 мм, 72 мм, 77 мм, 82 мм, 86 мм, 95 мм, 105 мм, 112 мм, 122 мм, 127 мм. Сүзгінің диаметрі 43 мм-ден 58 мм-ге дейін әр 3 мм сайын және 62 мм-ден 82 мм-ге дейін әр 5 мм сайын тұрақты түрде артады. Осы диапазон ішіндегі басқа сүзгі өлшемдерін табу қиын болуы мүмкін, себебі сүзгінің мөлшері стандартты емес болуы немесе камера линзаларында сирек қолданылуы мүмкін. Сүзгінің миллиметрмен көрсетілген диаметрі, сүзгі корпусындағы сыртқы жиектің диаметрін білдіреді. Жиектің қадамы сақинаның мөлшеріне байланысты 0,5 мм, 0,75 мм немесе 1,0 мм болуы мүмкін. Кейбір өлшемдер (мысалы, 30,5 мм) бірнеше қадаммен келеді. Нақты линзаға қажетті сүзгінің диаметрі линзаның бетінде ⌀ символымен көрсетіледі. Мысалы, линза таңбасында «⌀55 мм» немесе «55⌀» деп жазылуы мүмкін, бұл 55 мм сүзгі немесе линзаға арналған қорғағыш қақпақты (hood) қабылдайтынын білдіреді.

The most common standard filter sizes for circular filters include 30.5 mm, 35.5 mm, 37 mm, 39 mm, 40.5 mm, 43 mm, 46 mm, 49 mm, 52 mm, 55 mm, 58 mm, 62 mm, 67 mm, 72 mm, 77 mm, 82 mm, 86 mm, 95 mm, 105 mm, 112 mm 122 mm, 127 mm. The filter diameter has a steady increase from 43 to 58 mm every 3 mm and from 62 to 82 mm every 5 mm. Other filter sizes within this range may be hard to find since the filter size may be non standard or may be rarely used on camera lenses. The specified diameter of the filter in millimeters indicates the diameter of the male threads on the filter housing. The thread pitch is 0.5 mm, 0.75 mm or 1.0 mm, depending on the ring size. A few sizes (e. g. 30.5 mm) come in more than one pitch. The filter diameter for a particular lens is commonly identified on the lens face by the ⌀ symbol. For example, a lens marking may indicate: “⌀55 mm” or “55⌀” meaning it would accept a 55 mm filter or lens hood. List of common objective filter threads Diameter Corresponding ISO thread⌀24 mmM24 0.75 mm⌀25 mmM25 0.75 mm⌀27 mmM27 0.75 mm⌀30 mmM30 0.75 mm⌀30.5 mmM30.5 0.75 mm⌀34 mmM34 0.75 mm⌀35.5 mmM35.5 0.75 mm⌀36.5 mmM36.5 0.75 mm⌀37 mmM37 0.75 mm⌀37.5 mmM37.5 0.75 mm⌀39 mmM39 0.75 mm⌀40 mmM40.5 0.75 mm⌀43 mmM43 0.75 mm⌀46 mmM46 0.75 mm⌀48 mmM48 0.75 mm⌀49 mmM49 0.75 mm⌀52 mmM52 0.75 mm⌀53 mmM53 0.75 mm⌀55 mmM55 0.75 mm⌀58 mmM58 0.75 mm⌀62 mmM62 0.75 mm⌀67 mmM67 0.75 mm⌀72 mmM72 0.75 mm⌀77 mmM77 0.75 mm⌀82 mmM82 0.75 mm⌀86 mmM86 0.75 mm⌀94 mmM94 0.75 mm⌀95 mmM95 0.75 mm⌀105 mmM105 0.75 mm⌀107 mmM107 0.75 mm⌀110 mmM110 0.75 mm⌀112 mmM112 0.75 mm⌀112.5 mmM112.5 0.75 mm⌀125 mmM125 0.75 mm⌀127 mmM127 0.75 mm⌀138 mmM138 0.75 mm⌀145 mmM145 0.75 mm
Table notes: Most often refers to 0.75 mm pitch thread, but an (incompatible) 1.0 mm pitch thread is sometimes used instead by some manufacturers.

Объективтік сүзгі жиектерінің тізімі:

Диаметр | Сәйкес келетін ISO жиегі
------- | --------
⌀24 мм | M24 0.75 мм
⌀25 мм | M25 0.75 мм
⌀27 мм | M27 0.75 мм
⌀30 мм | M30 0.75 мм
⌀30.5 мм | M30.5 0.75 мм
⌀34 мм | M34 0.75 мм
⌀35.5 мм | M35.5 0.75 мм
⌀36.5 мм | M36.5 0.75 мм
⌀37 мм | M37 0.75 мм
⌀37.5 мм | M37.5 0.75 мм
⌀39 мм | M39 0.75 мм
⌀40 мм | M40.5 0.75 мм
⌀43 мм | M43 0.75 мм
⌀46 мм | M46 0.75 мм
⌀48 мм | M48 0.75 мм
⌀49 мм | M49 0.75 мм
⌀52 мм | M52 0.75 мм
⌀53 мм | M53 0.75 мм
⌀55 мм | M55 0.75 мм
⌀58 мм | M58 0.75 мм
⌀62 мм | M62 0.75 мм
⌀67 мм | M67 0.75 мм
⌀72 мм | M72 0.75 мм
⌀77 мм | M77 0.75 мм
⌀82 мм | M82 0.75 мм
⌀86 мм | M86 0.75 мм
⌀94 мм | M94 0.75 мм
⌀95 мм | M95 0.75 мм
⌀105 мм | M105 0.75 мм
⌀107 мм | M107 0.75 мм
⌀110 мм | M110 0.75 мм
⌀112 мм | M112 0.75 мм
⌀112.5 мм | M112.5 0.75 мм
⌀125 мм | M125 0.75 мм
⌀127 мм | M127 0.75 мм
⌀138 мм | M138 0.75 мм
⌀145 мм | M145 0.75 мм

Ескертулер: Көбінесе 0,75 мм жиек қадамына сілтеме жасайды, бірақ кейбір өндірушілердің (үйлеспейтін) 1,0 мм жиек қадамын қолдануы мүмкін.

Квадратты сүзгілер

Квадратты сүзгілер үшін 2" × 2", 3" × 3" және 4" × 4" өлшемдері тарихи түрде өте кең таралған және кейбір өндірушілер оларды әлі де жасап шығарады. 100 мм × 100 мм 4" × 4" өлшеміне өте жақын, көптеген бірдей ұстағыштарды пайдалануға мүмкіндік береді және қазіргі уақытта (2006) қолданылып жүрген ең танымал өлшемдердің бірі болып табылады; ол киноиндустриясында дерлік стандарт саналады. 75 мм x 75 мм 3" × 3" өлшеміне өте жақын, қазіргі кезде оның таралуы азайғанмен, 1990 жылдары өте танымал болды. Француздық Cokin фирмасы үш түрлі өлшемдегі фильтрлер мен ұстағыштардың кең ауқымын шығарады, олар жиынтығында Cokin жүйесі деп аталады. "A" (әуесқойларға арналған) өлшемі 67 мм, "P" (кәсіби) өлшемі 84 мм, ал "X Pro" өлшемі 130 мм. Көптеген басқа өндірушілер Cokin ұстағыштарына сәйкес келетін фильтрлерді жасайды. Cokin сонымен қатар 100 мм фильтрлерге арналған фильтр ұстағышын шығарады, оны "Z" өлшемі деп атайды. Cokin фильтрлерінің көпшілігі CR 39 сияқты оптикалық шайырлардан жасалған. Кейбір дөңгелек фильтр элементтерін шаршы/төртбұрышты фильтр ұстағыштарына бекітуге болады, әдетте поляризаторлар мен градиенттік фильтрлерді, олардың екеуін де бұру қажет, сондай-ақ оларды жасау да қымбатқа түседі. Cokin бұрын (1980 жылдардан 1990 жылдардың ортасына дейін) Hoya фирмасының "Hoyarex" жүйесімен (75 мм x 75 мм фильтрлер көбінесе шайырдан жасалған) және Ambico фирмасының өнімдерімен бәсекелесті, бірақ екеуі де нарықтан шығарылды. Formatt Hitech фирмасы әлі күнге дейін (2012 жылға қарай) шағын (84 мм) "жүйе" ауқымын шығарып келеді. Жалпы, бір жүйедегі шаршы (немесе кейде төртбұрышты) фильтрлерді басқа жүйенің ұстағыштарында пайдалануға болады, егер өлшемдері сәйкес келсе, бірақ әр фирма әртүрлі фильтр ұстағыш жүйесін жасады, оларды бірге қолдану мүмкін емес. Lee, Tiffen, Formatt Hitech және Singh Ray фирмалары 100 × 100 және Cokin "P" өлшемдерінде шаршы/төртбұрышты фильтрлерді шығарады. Гель фильтрлер шаршы формада өте көп қолданылады, дөңгелек формада сирек кездеседі. Бұл - желатин немесе пластиктен жасалған жұқа, иілгіш табақтар, оларды иілуден қорғау үшін қатты жақтауларға бекіту қажет. Гельдер фотофильтр ретінде ғана емес, сонымен қатар жарықтандыру, әсіресе театр жарықтандыруы үшін қолданылатын түрлі түстерде жасалады. Гель ұстағыштар барлық шаршы "жүйе" өндірушілерінен алуға болады, сонымен қатар көптеген камера өндірушілері, гель фильтрлерін өндірушілер және қымбат кәсіби камера аксессуарларын өндірушілер (әсіресе кино және теледидар камералары нарығын бағыттайтын фирмалар) ұсынады. Шаршы фильтр жүйелерінде фильтр ұстағыштарына бекітуге арналған линза көлеңкелері жиі қолданылады.

For square filters, 2" × 2", 3" × 3" and 4" × 4" were historically very common and are still made by some manufacturers. 100 mm × 100 mm is very close to 4" × 4", allowing use of many of the same holders, and is one of the more popular sizes currently (2006) in use; it is virtually a standard in the motion picture industry. 75 mm x 75 mm is very close to 3" × 3" and while less common today, was much in vogue in the 1990s. The French manufacturer Cokin makes a wide range of filters and holders in three sizes which is collectively known as the Cokin System. "A" (amateur) size is 67 mm wide, “P” (professional) size is 84 mm wide, and “X Pro” is 130 mm wide. Many other manufacturers make filters to fit Cokin holders. Cokin also makes a filter holder for 100 mm filters, which they call the “Z” size. Most of Cokin's filters are made of optical resins such as CR 39. A few round filter elements may be attached to the square/rectangular filter holders, usually polarizers and gradient filters which both need to be rotated and are more expensive to manufacture. Cokin formerly (1980s through mid 1990s) had competition from Hoya's 'Hoyarex' system (75 mm x 75 mm filters mostly made from resin) and also a range made by Ambico, but both have withdrawn from the market. A small (84 mm) “system” range is still made (as of 2012) by Formatt Hitech. In general, square (and sometimes rectangular) filters from one system could be used in another system's holders if the size was correct, but each made a different system of filter holder which could not be used together. Lee, Tiffen, Formatt Hitech and Singh Ray also make square / rectangular filters in the 100 × 100 and Cokin “P” sizes. Gel filters are very common in square form, rarely being used in circular form. These are thin flexible sheets of gelatin or plastic which must be held in rigid frames to prevent them from sagging. Gels are made not only for use as photo filters, but also in a wide range of colors for use in lighting applications, particularly for theatrical lighting. Gel holders are available from all of the square “system” makers, but are additionally provided by many camera manufacturers, by manufacturers of gel filters, and by makers of expensive professional camera accessories (particularly those manufacturers which target the movie and television camera markets. Square filter systems often have lens shades available to attach to the filter holders.

Төртбұрышты сүзгілер

Берілген ені бар (67 мм, 84 мм, 100 мм және т.б.) градуалды сүзгілер, суреттегі градиенттің орнын жоғары немесе төмен жылжытуға мүмкіндік беру үшін көбінесе шаршы емес, тіктөртбұрышты болып жасалады. Бұл, мысалы, күн бату сүзгісінің қызыл бөлігін көкжиекке орналастыруға мүмкіндік береді. Олар жоғарыда сипатталған "жүйелік" ұстағыштармен қолданылады.

Байонетпен жасалған дөңгелек сүзгілер

Кейбір өндірушілер, ең әйгілісі Rollei және Hasselblad, сүзгілерді бекіту үшін өз штык тәрізді ұстағыш жүйелерін жасаған. Әрбір конструкция бірнеше өлшемде келеді, мысалы, Rollei үшін Bay I-ден Bay VIII-ге дейін, ал Hasselblad үшін Bay 50-ден Bay 104-ке дейін.

Сериялы сүзгілер

1930 жылдардан бастап сүзгілер сериялық бекіту деп аталатын өлшем жүйесінде де жасалатын болды. Сүзгілердің өзі әдетте шыныдан жасалған дөңгелек бөліктер (немесе кейде басқа материалдар) болатын, олардың бұрауыштары болмады. Өте ерте сүзгілерде шынының шеттері болмаған, бірақ кейінірек шығарылған сүзгілерде шыны металл жиектерге орнатылды. Сүзгіні камераға орнату үшін, сүзгі екі сақинаның арасына салынатын; бекіту сақинасы линзаның бұрауыштарына бұралатын немесе линзаның корпусына кигізілетін, ал ұстау сақинасы сүзгіні орнында ұстап тұру үшін бекіту сақинасына бұралатын. Сериялық белгілер әдетте римдік сандармен жазылады, I-ден IX-қа дейін, бірақ 4.5 сериясы және 5.5 сериясы сияқты римдік сандармен жазылмаған бірнеше өлшемдер де бар. Көптеген сериялық сүзгі өлшемдері қазір қолданыстан шығып қалды, өндіріс 1970 жылдардың соңында тоқтатылды. Дегенмен, 9-серия киноиндустриясының стандартына айналды және 9-сериялық сүзгілер әлі де өндіріліп, сатылуда, әсіресе кәсіби кино түсірілімдері үшін. Серия нөмірі Сүзгі өлшемі Адаптер сақинасы I II III IV 20,6 мм 23,5 мм 4,5 25,5 мм V 30,2 мм 33,5 мм 5,5 35,9 мм VI 41,3 мм 44 мм VII 50,8 мм M54,346 0,706 мм (бұрыш бойынша 36 тп) 7,5 57,0 мм VIII 63,5 мм 66,7 мм 8,5/5,5L 74,8 мм × 5,6 мм 8,5/8 мм 74,8 мм × 8 мм IX 82,6 мм 87,5 мм 93 93 мм 103 мм 107 мм 107 мм 119 мм 119 мм 125 мм 125 мм 138 мм 138 мм