Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ежелгі грек қала-мемлекеттерінің конфедерациясы (б.з.д. 280–146)
Confederation of ancient Greek city states (280–146 BC)
Ахай лигасы (Κοινὸν τῶν Ἀχαιῶν) – Грекия қала-мемлекеттерінің эллинистік дәуірдегі конфедерациясы, Солтүстік және Орталық Пелопоннес аймағында құрылған. Лиганың аты оның бастапқы ядросын құраған Солтүстік-батыс Пелопоннестегі Ахая аймағынан шыққан. Алғашқы лига б.з.д. V ғасырында құрылған. Екінші Ахай лигасы б.з.д. 280 жылы құрылды. Антигонид Македониясына қарсылас және Рим Республикасының одақтасы ретінде, лига Римнің Грекияға кеңеюіне маңызды үлес қосты. Бұл процесс Римдіктердің б.з.д. 146 жылы Лиганы басып алуына және таратуына әкелді. Лига – Грекия қала-мемлекеттерінің федерализмнің бір түрін дамытудағы ең сәтті әрекеті, ол ұжымдық іс-қимыл қажеттілігімен жергілікті тәуелсіздікке ұмтылысты теңгерді. Ахай мемлекет қайраткері Полибийдің еңбектері арқылы бұл құрылым АҚШ Конституциясына және басқа да қазіргі заманғы федеративтік мемлекеттердің конституцияларына әсер етті.
The Achaean League (Κοινὸν τῶν Ἀχαιῶν) was a Hellenistic era confederation of Greek city states on the northern and central Peloponnese. The league was named after the region of Achaea in the northwestern Peloponnese, which formed its original core. The first league was formed in the fifth century BC. The second Achaean League was established in 280 BC. As a rival of Antigonid Macedon and an ally of the Roman Republic, the league played a major role in the expansion of Rome into Greece. This process eventually led to the League's conquest and dissolution by the Romans in 146 BC. The League represents the most successful attempt by the Greek city states to develop a form of federalism, which balanced the need for collective action with the desire for local autonomy. Through the writings of the Achaean statesman Polybius, this structure has had an influence on the constitution of the United States and other modern federal states.
Классикалық лига
Бірінші Ахай лигасы бесінші ғасырда Солтүстік-Батыс Пелопоннесте құрылып, жұмыс істеді. 373 жылғы жер сілкінісі мен цунами салдарынан ежелгі астана Хелике толығымен қирағаннан кейін, ол тоқтатылған болуы мүмкін.
The first Achaean League became active in the fifth century in the northwestern Peloponnese. After the catastrophic destruction of the ancient capital Helike by an earthquake and tsunami in 373 BC, it appears to have lapsed.
Геллендік лига
Ахаялық лига 281/0 ж. б.з.д. Дим, Патра, Фара және Тритая қауымдастықтарымен қайта құрылды, ал 275 ж. б.з.д. оған Зевс Гомарийдің маңызды қасиетханасын бақылаған Эгиум қосылды. Лиганың кеңеюі үлкен азаматтық армияны және жалдамалы әскерлерді жалдауға мүмкіндік берді, бірақ бұл Ахаялықтарды қауіп деп есептеген қалған тәуелсіз грек мемлекеттерінің, әсіресе Элис, Аэтолия лигасы және Спартаның наразылығына әкелді. 235 ж. б.з.д. Коринфке Мегалополис, ал 229 ж. б.з.д. Аргос қосылды. Бірақ лига көп ұзамай Клеомен III-нің қайта жандандырылған Спартасымен қиындықтарға тап болды. Арат Селасия шайқасында Клеоменді жеңген Македония патшасы Антигон III Досоннан көмек сұрауға мәжбүр болды. Антигон Досон аймақтың көп бөлігін қайтадан македондықтардың бақылауына алды. 229 ж. б.з.д. Ахаялық лига Коркира және Аэтолия лигасымен бірігіп, Паксос аралының жанындағы теңіз шайқасына қатысты, бірақ иллирийліктер мен акарнандардан жеңіліске ұшырады. Нәтижесінде коркирейліктер қалаларында иллирийлік гарнизонды қабылдауға мәжбүр болды, оған Димитрий Фаростың басшылығы жүктелді. 220 ж. б.з.д. Ахаялық лига Аэтолия лигасына қарсы соғысқа кірісті, ол «Әлеуметтік соғыс» деп аталды. Македонияның жас патшасы Филипп V ахаялықтардың жағына шығып, Коринфте жалпыгрек конференциясын шақырды, онда Аэтолияның агрессиясы айыпталды. Бірақ Араттың өлімінен кейін Лига Екінші Македония соғысында (200–196 ж. б.з.д.) Риммен одақтасты, бұл Грекия материгіндегі македондық билікті жойды. Ахаялық лига осыдан үлкен пайда көрді. Филопоменнің басшылығымен Лига әлсіреген Спартаны жеңіп, бүкіл Пелопоннес аймағын бақылауына алды. Бірақ Лиганың үстемдігі ұзаққа созылмады. Үшінші Македония соғысы кезінде (171–168 ж. б.з.д.) Лига Македонияның Персейімен одақ құру туралы оймен айналысты, ал римдіктер оны жақсы мінез-құлықты қамтамасыз ету үшін бірнеше кепілдерді ұстап алды, соның ішінде Рим Республикасының өркендеуі туралы жазған эллиндік тарихшы Полибийді де. 146 ж. б.з.д. Лиганың Риммен қарым-қатынасы толығымен нашарлап, Ахая соғысына әкелді. Люций Муммий басқаратын римдіктер Ахаялықтарды Коринф шайқасында жеңіп, Коринфті қиратты және Лиганы таратып жіберді, сонымен қатар ежелгі Грекияның сыртқы биліктен тәуелсіздігіне нүкте қойып, Рим дәуірін бастады. Г.Т. Гриффит Ахая соғысының «ахаялықтар үшін үмітсіз кәсіп екенін, нашар басқарылғанын және жеткілікті қаржылық немесе адамдық резервтері болмағанын» жазды. Афинада, 221–222 ж. б.з.д., стратег Игнатий Брахилл болған кезде, ахаялықтардың койноны император Каракаллаға елшілік жіберуге шешім қабылдады.
The regional Achaean League was reformed in 281/0 BC by the communities of Dyme, Patrae, Pharae and Tritaea, joined in 275 by Aegium, which controlled the important sanctuary of Zeus Homarios. The increased size of the league meant a bigger citizen army and more wealth, which was used to hire mercenaries, but it also led to hostility from the remaining independent Greek states, especially Elis, the Aetolian League and Sparta, which perceived the Achaeans as a threat. Corinth was followed by Megalopolis in 235 BC and Argos in 229 BC. However the league soon ran into difficulties with the revived Sparta of Cleomenes III. Aratus was forced to call in the aid of the Macedonian King, Antigonus III Doson, who defeated Cleomenes at Sellasia. Antigonus Doson re established Macedonian control over much of the region. In 229 BC, the Achaean League participated in a naval battle off the island of Paxos in a coalition with Korkyra and the Aetolian League, and were defeated by a coalition of Illyrians and Acarnanians; as a result, the Korkyreans were forced to accept an Illyrian garrison in their city, which was put under the command of Demetrius of Pharos. In 220 BC, the Achaean League entered into a war against the Aetolian League, which was called the "Social War". The young king Philip V of Macedon sided with the Achaeans and called for a Panhellenic conference in Corinth, where the Aetolian aggression was condemned. After Aratus's death, however, the League joined Rome in the Second Macedonian War (200–196 BC), which broke Macedonian power in mainland Greece. The Achaean League was one of the main beneficiaries. Under the leadership of Philopoemen, the League was able to finally defeat a heavily weakened Sparta and take control of the entire Peloponnese. The League's dominance was not to last long, however. During the Third Macedonian War (171–168 BC), the League flirted with the idea of an alliance with Perseus of Macedon, and the Romans punished it by taking several hostages to ensure good behavior, including Polybius, the Hellenistic historian who subsequently wrote about the rise of the Roman Republic. In 146 BC, the league's relations with Rome completely collapsed, leading to the Achaean War. The Romans under Lucius Mummius defeated the Achaeans at the Battle of Corinth, razed Corinth and dissolved the League, finally putting an end to the independence of Ancient Greece from external rule and ushering in the Roman era. G. T. Griffith has written that Achaean War was "a hopeless enterprise for the Achaeans, badly led and backed by no adequate reserves of money or men." In Athens, in AD 221–222, the koinon of Achaeans, when the strategos was Egnatius Brachyllus, decided to send an embassy to the emperor Caracalla
Үкімет
Лиганың үкіметі азаматтар жиналысынан, кішігірім кеңестен және стратегтен (генералдан) тұрды. Стратег (генерал) лиганың әскери күштерін басқарды. Бастапқыда екі стратег бір уақытта қызмет еткен, бірақ 251 жылдан бастап, жиналыс жыл сайын сайлайтын бір ғана стратег болды. 217 жылға дейін стратег мамыр айында қызметке кірді, ал одан кейін қыс мезгілінің басында билікті иеленді. Жеке тұлғалар осы лауазымды бірнеше рет атқаруға құқылы болды (және көбінесе солай істеді), бірақ екі жыл қатарынан емес. Ахая тарихының әртүрлі кезеңдерінде гегемон (басшы) лауазымы әртүрлі Антигонид және Птолемей патшаларына берілді. Сырттай алғанда, гегемон құрлықта және теңізде соңғы билікке ие болды, бірақ іс жүзінде бұл лауазым құрметті болып саналды және оның иесі Лигаға қаржылай көмек беруге және Лиганың әскери жобаларын қолдауға міндетті болды. Соңғы шешім қабылдау құқығы жиналысқа (синодқа) тиесілі болды, ол жылына төрт рет Агиумда өткізілді. Лигаға мүше барлық ересек ер азаматтар оған қатысуға құқылы болды. Жиналыспен қатар, отыз жастан асқан ер азаматтарға ашық кеңес (буле) жұмыс істеді. Соғыс жариялау, одақ құру немесе Македония патшасынан немесе (кейін) Рим Республикасынан ресми хабарламалар алу үшін арнайы отырыстар (синклетой) шақырылуы керек болды.
The government of the league consisted of an assembly of citizens, a smaller council, and a strategos (general). The strategos (general) controlled the league's military forces. Originally, two strategoi held office simultaneously, but from 251, there was only one, who was elected annually by the assembly. Until 217 the strategos entered office in May; afterwards he assumed power at the beginning of winter. Individuals could hold the office more than once (and frequently did so), but not in consecutive years. The office of Hegemon (leader) was given to various Antigonid and Ptolemaic kings at various points in Achaean history. Ostensibly, the hegemon had ultimate command on land and sea, but in fact the office seems to have been an honorary position which obliged the holder to contribute money to the League and support the League's military ventures. Ultimate decision making power rested with the assembly (synodos), which was held at Aegium four times a year. All male citizens of communities belonging to the League were entitled to attend. Alongside the assembly there was a council (boule), which was open to citizen men over thirty years old. Special meetings (synkletoi) had to be called in order for the league to declare war, form an alliance, or receive official communications from the Macedonian king or (later) the Roman Republic.
Әскер
Ахей әскері дәстүрлі гоплиттерден құралған әскер болды. Бірақ 270 жылдардан бастап, Грекияның қалған бөлігі сияқты, грек соғысына тиреос деп аталатын қалқанның енгізілуі және жаңа типтегі әскерлердің пайда болуы себеп болды. Әскерлерін тиреофорларға айналдырып, ахейлердің әскері енді жеңіл әскерлерден тұрды. Тиреофорлар – дамыған пельтастар мен жеңіл гоплиттердің қосындысы, олар тиреос қалқанын, сүйреп тастайтын найзаны және жартарғайларды қолданды. Плутархтың айтуынша, олар алыстан тиімді бола алатын, бірақ жақын шайқаста тар тиреос қалқаны олардың мүмкіндіктерін шектеді. Ол сондай-ақ олардың құрамында бір-бірімен байланысқан қалқандар мен «тегіс найзалар қатары» болмағандықтан, олардың құрамы нашар болғанын айтты. Арат, ахейлердің маңызды стратегтерінің (генералдарының) және мемлекет қайраткерлерінің бірі, тиреофорларға қолайлы, бірақ ашық даладағы операцияларға жарамсыз ереуілдік операциялар үшін жеңіл күштерді қолдануымен белгілі болды. 217 жылы Лига 8000 жалдамалы жаяу әскер мен 500 жалдамалы атты әскерден тұратын тұрақты күшті сақтауға шешім қабылдады, оған 3000 жаяу әскер мен 300 атты әскерден құралған таңдамалы азаматтар қосылды, олардың 500 жаяу және 50 атты Аргостан, ал тағы да соншасы Мегалополистен келетін болды. Арат сондай-ақ Лакония арқылы шабуылға ұшыраған Лиганың бөліктерін қорғау үшін Таурион мен мессендерден 500 жаяу және 50 атты әскер алды. Плутархтың сөзіне сүйенсек, Филопомен «оларды найза мен қалқанның орнына ұзын сүңгі және ауыр қалқанды қабылдауға, денелерін дулыға, кеуделік және саяқпен қорғауға және жеңіл қаруланған әскерлердің шапшаң қимылдарының орнына тұрақты және бекем күресуді үйренуге көндірді». 207 жылы Мантинея шайқасында ахейлік фаланга жеңіл әскерлерімен араластырылған бөлімдерге бөлінді. Бұл Филопоменнің фаланганың икемділігін арттыруға жасаған маңызды әрекеті болды. Ол бұл тактиканы Селасия шайқасындағы тәжірибесінен алған болуы мүмкін, онда Антигон Досонның фалангасы да жеңіл/орташа әскерлермен бөлінген еді. Филопомен жаяу әскерді реформалаумен және қайта ұйымдастырумен қатар, азаматтық атты әскерді де реформалады. Атты әскер, басқа грек мемлекеттеріндегідей, байлар мен ақсүйектерден жиналды. Филопомен атты әскерді лохойларға ұйымдастырды, бұл ежелгі әскери трактаттарда әдетте «қатарлар» дегенді білдіреді, көбінесе 8 адамнан тұрады, олар дилохияларға, 16 адамнан тұратын екі қатарлы формацияларға және т.б. топтастырылды. Алайда, б.з.б. 146 жылы ахейлік соғысқа дейін Лига әскерінің күші мен тиімділігі төмендеді. Лига тіпті 12000 құлды босатып, қаруландыруға мәжбүр болды. Бұл б.з.б. 2 ғасырдағы халық санының төмендеуіне байланысты болды. Бұл жалдамалы әскерлердің, әсіресе криттіктер мен фракиялықтардың көбеюіне себеп болуы мүмкін.
The Achaean army was an army of the traditional hoplite type. From the 270s onwards however, much like the rest of Greece, the emergence of the shield known as the thyreos was incorporated into Greek warfare and a new type of troop was developed. Reforming their troops into thyreophoroi, the Achaean army was now composed of light troops. The thyreophoroi were a mixture of evolved peltasts and light hoplites, carrying the thureos shield, a thrusting spear and javelins. Plutarch says that they could be effective at a distance, but in close combat the narrow thureos shield disadvantaged them. He also says that their formation was ineffective, because it lacked inter locked shields or a 'leveled line of spears'. Aratus, one of the major Achaean strategoi (generals) and statesmen was known for his use of light forces for irregular operations, a type of warfare suited to the thyreophoroi but not suited to operations in the open field. The League in 217 decided to maintain a standing force of 8,000 mercenary foot and 500 mercenary cavalry, added to a picked citizen force of 3,000 infantry and 300 cavalry, of which 500 foot and 50 horse would come from Argos and the same amount from Megalopolis. Aratus also obtained 500 foot and 50 horse each from Taurion and the Messenians for defence of parts of the League open to attack via Laconia. According to Plutarch, Philopoemen 'persuaded them to adopt long pike and heavy shield instead of spear and buckler, to protect their bodies with helmets and breastplates and greaves, and to practice stationary and steadfast fighting instead of the nimble movements of light armed troops'. At the Battle of Mantinea in 207 BC the Achaean phalanx was positioned with intervals between the companies with lighter troops. This was a major attempt by Philopoemen to increase the flexibility of his phalanx. He may have picked up this tactic too from his experience at the Battle of Sellasia, where the phalanx of Antigonus Doson was also divided up with light/medium troops in between them. As well as reforming and re organizing the infantry, Philopoemen also reformed the citizen cavalry. The cavalry was recruited, much like in other Greek states, from the rich and noble classes. Philopoemen organized the cavalry in lochoi, which usually in ancient military treatises means 'files', most probably of 8 men, grouped into dilochiai, a formation of double files of 16 and so forth. However, by the time of the Achaean War in 146 BC, the League's army had decreased in strength and efficiency. The League was even reduced to freeing and arming 12,000 slaves. This was probably due to the 2nd century BC decline in population. This may well account for the increased hiring of mercenaries, especially Cretans and Thracians.
Мүшелер
Төменде Спарта, Элис және Месенияның ежелгі аймақтарын қоспағанда, бастапқы Пелопоннес мүшелері тізімделген. Кейіннен Элистегі Гипана, Корона, Мессена, Спарта және Аттикадағы Пагае жаулап алыну арқылы қосылды. Б.з.д. 223 жылы Аттикадағы Мегара Ахай лигасынан шығып, Боэотия конфедерациясына қосылды. Ахай федерациясына материктегі көптеген қала-мемлекеттер қосылғаннан басқа, Жерорта теңізіндегі кейбір арал қала-мемлекеттері де федерация құрамына кірді. Мысалы, Криттегі Кидония б.з.д. 219 жылдан кейін қосылды. Хелике қаласы бірінші Ахай лигасының маңызды мүшесі болған, бірақ б.з.д. 373 жылы болған құрылыс қиратушы жер сілкінісінен кейін теңізге батып кетті. Олен қаласы да бірінші Ахай лигасының он екі мүшесінің бірі болған, б.з.д. 280 жылға дейін тасталып кеткен, бірақ кейде әлі де бар деп есептелді. Жақшадағы сандар алғашқы қосылған жылды көрсетеді. Кейбір қалалар уақытша бөлініп немесе жатқан елдің билігіне өткен, кейіннен қайта қосылды.
The below are the original Peloponnesian members, except the ancient regions of Sparta, Elis and Messenia. Later Hypana in Elis, Corone, Messene, Sparta and Pagae in Attica were joined by conquest. In 223 BC, Megara in Attica deserted the Achaean League and joined the Boeotian Confederacy. Besides many city states on the Mainland joining the Achaean Federation, certain Mediterranean island city states also became part of the federation. For example, Kydonia on Crete joined at some time after 219 BC. The city of Helike had been an important member of the first Achaean League, but sank into the sea following a disastrous earthquake in 373 BC. The town of Olenus, also one of the twelve members of the first Achaean League, had been abandoned before 280 BC, but was sometimes counted as though still extant. The dates in brackets indicate the year of first adhesion. Some cities had periods of separation or foreign occupation and later joined again.