Кіріспе

Ливан үкіметінің басшысы

Ливанның премьер-министрі, ресми түрде Министрлер кеңесінің төрағасы, Ливан үкіметінің басшысы және Министрлер кеңесін басқарады. Премьер-министрді Ливан президенті, Ливан Парламенті депутаттарының көпшілігінің келісімімен тағайындайды (1990 жылғы Тайф келісімінен кейін). Дәстүр бойынша, бұл лауазымды әрдайым суннит мұсылман атқарады. Қазіргі премьер-министр – Нажиб Микати, ол 2021 жылдың 10 қыркүйегінде қызметке кірді. Микати Хасан Диабтың 2020 жылдың 10 тамызында отставкаға кеткеннен кейін 13 айдан соң премьер-министр болды, ол Микати билікке келгенге дейін уақытша премьер-министр міндетін атқарды. Премьер-министрге Ливанның вице-премьері көмек көрсетеді.

Тарих

Кеңсе 1926 жылғы 23 мамырда Ұлы Ливан мемлекетінің конституциясы қабылданғанда құрылды. 1943 жылдың жазында Ұлттық келісімге қол жеткізілген кезде премьер-министр лауазымына әрдайым сүнни мұсылман тағайындалатыны шешілді. 1926 жылы кеңсе құрылғаннан бастап Ливан азамат соғысының аяқталуына дейін конституция кеңсе міндеттері мен функцияларына аз назар бөлді, ал кеңсе өкілеттіктерінің көп бөлігі конституциялық процедуралар емес, бейресми жолдармен іске асырылды. Азамат соғысы аяқталғаннан кейін және Таиф келісімі ратификацияланғаннан кейін премьер-министрдің жауапкершіліктері заңдастырылды және Конституцияда анық тізімделді.

Француз конституциясымен айырмашылықтар

Ұлы Ливанның 1926 жылғы Конституциясы шамамен француз конституциясы үлгісінде жасалғанмен (Ұлы Ливан француз мандатында болғандықтан), Ливандағы премьер-министрдің лауазымы Франциядағыдан едәуір әлсіз болды. Себебі, президент оны кез келген уақытта қызметтен босата алатын бірден-бір адам еді, ал Францияда премьер-министрді президент тағайындайды және оны Парламент сенімсіздік дауысы арқылы ғана отставкаға жібере алады. Осының салдарынан Ливанның премьер-министрі француз әріптесіне қарағанда президентке көбірек бағынышты болды. Бұл жағдай Ливанды парламенттік республикаға айналдырған Таиф келісімінен кейін өзгерді. Қазіргі таңдағы премьер-министрді президент тағайындайды, ол парламент депутаттарының көпшілігінің қолдауын алған үміткерді таңдайды. Премьер-министр парламенттің сеніміне және президенттің келісіміне ие болатын үкімет құруға тиіс. Парламент сенімін алғаннан кейін премьер-министрді парламент сенімсіздік білдірген жағдайда ғана қызметтен босатуға болады.

Премьер-министрдің кеңсесінде орын алған заң бұзушылықтар

Бұрын екі рет президент отставкаға кеткенде немесе оның өкілеттігі аяқталар алдында, президент Ұлттық келісімді бұзып, президенттік өкілеттіктерді өз мойнына алу ниетімен маронит христианды тағайындады. Ливан азамат соғысы кезінде, келесі президент Амин Джемайел қазіргі премьер-министр Селим Хоссты қызметтен босатып, әскери генерал Мишель Аунды премьер-министр етіп, өкілеттігінің аяқталуына 15 минут қалғанда тағайындады. Хосс бұл босатуға келіспеді, нәтижесінде екі үкімет құрылды: бірі Батыс Бейрутта, көбінесе азаматтық және мұсылман, екіншісі Шығыс Бейрутта, көбінесе әскери және христиан.