Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сыртқы ықпалға негізделген көзқарастар мен мінез-құлықтың өзгеруі
Alteration of attitudes and behaviors based on outside influences
Әлеуметтік ықпал – адамдардың әлеуметтік ортаның талаптарына қанағаттандыру үшін өз мінез-құлқына бейімделу жолдары. Ол көптеген формаларда кездеседі және сәйкестік, әлеуметтендіру, құрбылардың қысымы, бағыну, көшбасшылық, көндіру, сату және маркетинг сияқты жағдайларда көрінеді. Әдетте, әлеуметтік ықпал нақты бір әрекет, бұйрық немесе сұраныстан туындайды, бірақ адамдар басқалардың не істеуі немесе не ойлауы мүмкін деген түсінікке ие болып, өз көзқарастары мен мінез-құлқында да өзгерістер жасайды. 1958 жылы Гарвард психологы Герберт Келман әлеуметтік ықпалдың үш негізгі түрін анықтады. Қанағаттану – адамдар басқалармен келіскендей көрінеді, бірақ өздерінің келіспейтін пікірлерін жасырады. Жеке тану – адамдар ұнатып, құрметтейтін біреудің ықпалына түседі, мысалы, танымал тұлға. Іштей қабылдау – адамдар наным немесе мінез-құлықты қабылдап, оны жеке және ашық түрде қолдайды. Мортон Дойч және Гарольд Жерард адамдардың басқалардың күтілімдеріне сәйкес болуына себеп болатын екі психологиялық қажеттілікті сипаттады. Бұл – дұрыс болу қажеттілігі (ақпараттық әлеуметтік ықпал) және ұнату қажеттілігі (нормативтік әлеуметтік ықпал). Ақпараттық ықпал (немесе әлеуметтік дәлелдеме) – шындық туралы дәлел ретінде басқа біреуден алынған ақпаратты қабылдауға бағытталған ықпал. Ақпараттық ықпал адамдардың белгісіздікке түскен кезде, себебі стимулдар өзінен бастап түсініксіз немесе әлеуметтік келіспеушіліктер болғанда пайда болады. Нормативтік ықпал – басқалардың оң күтілімдеріне сәйкес болуға бағытталған ықпал. Келманның типологиясына сәйкес, нормативтік ықпал қоғамдық сәйкестікке, ал ақпараттық ықпал жеке қабылдауға әкеледі. Келманның 1958 жылғы зерттеуіне сәйкес, қанағаттанудың себебі – қабылдау ықпалының әлеуметтік әсері (яғни, адамдар күтілетін сыйлық алу немесе жазадан қашу үшін сәйкес келеді). Азшылықтың ықпалы көпшіліктің азшылықтың нанымын немесе мінез-құлқын қабылдауына ықпал еткен кезде орын алады. Азшылықтың ықпалына көпшілік және азшылық топтарының мөлшері, азшылық топтарының тұрақтылығы және жағдай факторлары (мысалы, азшылықтың байлығы немесе әлеуметтік маңызы) әсер ете алады. Азшылықтың ықпалы көбінесе ақпараттық әлеуметтік ықпал арқылы (нормативтік әлеуметтік ықпалға қарамастан) жүзеге асырылады, өйткені көпшілік азшылықты ұнатуға бейжай болуы мүмкін.
Social influence comprises the ways in which individuals adjust their behavior to meet the demands of a social environment. It takes many forms and can be seen in conformity, socialization, peer pressure, obedience, leadership, persuasion, sales, and marketing. Typically social influence results from a specific action, command, or request, but people also alter their attitudes and behaviors in response to what they perceive others might do or think. In 1958, Harvard psychologist Herbert Kelman identified three broad varieties of social influence. Compliance is when people appear to agree with others but actually keep their dissenting opinions private. Identification is when people are influenced by someone who is liked and respected, such as a famous celebrity. Internalization is when people accept a belief or behavior and agree both publicly and privately. Morton Deutsch and Harold Gerard described two psychological needs that lead humans to conform to the expectations of others. These include our need to be right (informational social influence) and our need to be liked (normative social influence). Informational influence (or social proof) is an influence to accept information from another as evidence about reality. Informational influence comes into play when people are uncertain, either from stimuli being intrinsically ambiguous or because of social disagreement. Normative influence is an influence to conform to the positive expectations of others. In terms of Kelman's typology, normative influence leads to public compliance, whereas informational influence leads to private acceptance. According to Kelman's 1958 paper, the satisfaction derived from compliance is due to the social effect of the accepting influence (i. e., people comply for an expected reward or punishment aversion). Minority influence takes place when a majority is influenced to accept the beliefs or behaviors of a minority. Minority influence can be affected by the sizes of majority and minority groups, the level of consistency of the minority group, and situational factors (such as the affluence or social importance of the minority). Minority influence most often operates through informational social influence (as opposed to normative social influence) because the majority may be indifferent to the liking of the minority.
Өзін-өзі орындайтын пайғамбарлық
Өзін-өзі орындайтын болжам – сенім мен мінез-құлық арасындағы оң кері байланыс нәтижесінде тікелей немесе жанама түрде өзін-өзі шындыққа айналдыратын болжау. Шындық емес болса да, болжам шындық деп жарияланғанда, адамдардың қорқынышқа ұшырауы немесе логикалық шатасуға түсуі арқылы олардың реакциялары сол бұрынғы жалған болжамды орындауына жеткілікті ықпал етеді. Бұл термин 1948 жылы жарияланған мақаласында әлеуметтанушы Роберт К. Мертонға тиесілі.
A self fulfilling prophecy is a prediction that directly or indirectly causes itself to become true due to positive feedback between belief and behavior. A prophecy declared as truth (when it is actually false) may sufficiently influence people, either through fear or logical confusion, so that their reactions ultimately fulfill the once false prophecy. This term is credited to sociologist Robert K. Merton from an article he published in 1948.
Әлеуметтік жұқпа
Әлеуметтік жұқпалылық – бұл топ, халық немесе әлеуметтік желі арқылы мінез-құлықтардың немесе сезімдердің кенеттен таралуы. Әлеуметтік жұқпалылықтың екі түрі бар: мінез-құлық жұқпалылығы және эмоционалдық жұқпалылық. Конформизмнен өзгеше, қабылданатын сезім немесе мінез-құлық әлеуметтік норманы көрсетпеуі мүмкін. Кейбіреулерде әлеуметтік алаңдаушылық пайда болады, бірақ бұл жағдайда ол әлеуметтік жұқпалылыққа байланысты болуы мүмкін. Сонымен қатар, депрессия көптеген адамдардың сенімділігін төмендетіп, олардың психологиялық денсаулығына әсер етеді. Сондықтан, осы мәселелерге қатысты ғылыми жаңалықтарды білу маңызды. Мінез-құлықтардың жұқпалылығының екі мысалы – олар халық арасында, әсіресе бірдей экономикалық жағдайдағы адамдарға әсер ете алады.
Social contagion involves the spontaneous spread of behaviors or emotions through a group, population or social network. Social contagion consists of two categories, behavioral contagion and emotional contagion. Unlike conformity, the emotion or behavior being adopted may not represent a social norm. Anxiety is a problem some have social however in this case it can be economic relating to social contagion, also depression deteriorates many making confidence lower as it important to stay up to date on the science and issues mental health has on so many, are two examples of social contagion as behaviors can spread through the population especially similarly effecting those in the same economic status.
Реактивтілік
Реакция – адамның мінез-құлқына жасалған қысымға қарсы, қабылдауға мәжбүрлеу сезімінен туындаған, өзгеше көзқарасқа бейімделуі. Бұл құбылыс антиконформизм деп те аталады. Нәтижелер әсер ететін адамның ниетіне қайшы болғанымен, реактивті мінез-құлық – әлеуметтік қысымның салдары. Антиконформизмнің міндетті түрде тәуелсіздік білдірмейтінін атап өткен жөн. Көптеген зерттеулерде реакция, әсердің дұрыс екеніне қарамастан, одан әдейі бас тарту арқылы көрінеді.
Reactance is the adoption of a view contrary to the view that a person is being pressured to accept, perhaps due to a perceived threat to behavioral freedoms. This phenomenon has also been called anticonformity. While the results are the opposite of what the influencer intended, the reactive behavior is a result of social pressure. It is notable that anticonformity does not necessarily mean independence. In many studies, reactance manifests itself in a deliberate rejection of an influence, even if the influence is clearly correct.
Мойынсұнушылық
Мойынсұну – бұл билік иесінен шығатын, бұйрық немесе талапқа негізделген әлеуметтік ықпал ету түрі. Милграм эксперименті, Зимбардоның Стэнфорд түрмесіндегі эксперименті және Хофлинг ауруханасындағы эксперимент – мойынсұнуды зерттеген үш аса танымал тәжірибе. Олардың барлығы адамдардың қадірлі билік өкілдерінің алдында күтпегендей мойынсұнуға бейім екенін көрсетеді.
Obedience is a form of social influence that derives from an authority figure, based on order or command. The Milgram experiment, Zimbardo's Stanford prison experiment, and the Hofling hospital experiment are three particularly well known experiments on obedience, and they all conclude that humans are surprisingly obedient in the presence of perceived legitimate authority figures.
Еліктіру
Еліктіру – рационалды немесе символдық тәсілдермен өзіңді немесе басқа біреуді белгілі бір көзқарасқа келуге бағыттау процесі. АҚШ психологы Роберт Сиалдини алты "әсер ету құралын" анықтады: өзаралық қарым-қатынас, міндеттеме, әлеуметтік дәлелдеме, билік, ұнату және тапшылық. Бұл құралдар арқылы адамдарды белгілі бір әрекеттерге итермелеуге болады. Еліктіру ақылға немесе сезімге саяхат арқылы жүзеге асырылуы мүмкін.
Persuasion is the process of guiding oneself or another toward the adoption of an attitude by rational or symbolic means. US psychologist Robert Cialdini defined six "weapons of influence": reciprocity, commitment, social proof, authority, liking, and scarcity to bring about conformity by directed means. Persuasion can occur through appeals to reason or appeals to emotion.
Психологиялық манипуляция
Психологиялық манипуляция – басқалардың мінез-құлқын немесе қабылдауын зорлық, алдау немесе жасырын әдістер арқылы өзгертуге бағытталған әлеуметтік ықпал ету түрі. Мұндай тәсілдер манипулятордың мүддесін ілгерілетеді, көбінесе басқа біреудің есебінен, және оларды пайдаланушылық, зорлық, алаяқтық және алдамшылық деп санауға болады. Әлеуметтік ықпал әрқашан жағымсыз бола бермейді. Мысалы, дәрігерлер науқастарды дені сау емес әдеттерінен бас тартуға көндіруге тырысады. Әлеуметтік ықпал, әдетте, ықпалға түскен адамның оны қабылдау немесе қабылдамау құқығына құрмет көрсеткенде және орынсыз мәжбүрлеу болмағанда зиянсыз деп есептеледі. Контекст пен ниетке байланысты, әлеуметтік ықпал жасырын манипуляция құруы мүмкін.
Psychological manipulation is a type of social influence that aims to change the behavior or perception of others through abusive, deceptive, or underhanded tactics. By advancing the interests of the manipulator, often at another's expense, such methods could be considered exploitative, abusive, devious, and deceptive. Social influence is not necessarily negative. For example, doctors can try to persuade patients to change unhealthy habits. Social influence is generally perceived to be harmless when it respects the right of the influenced to accept or reject it, and is not unduly coercive. Depending on the context and motivations, social influence may constitute underhanded manipulation.
Билікті теріс пайдалану және билік ету
Жәбірлеушілер өздерінің құрбандарына билік пен бақылау орнату үшін түрлі тактикаларды қолданады. Оларға мәжбүрлеу, қорқыту, қатыгездік, эмоционалды зорлық-зомбылық, оқшаулау және тағы да басқалар жатады. Жәбірлеушінің мақсаты – құрбанды басып тастап, оны өз ықпалында ұстау немесе қарым-қатынаста тең құқылы емес екенін сезіндіру. Өкінішке орай, билікті теріс пайдалану кейбір елдерде қайта-қайта туындайтын мәселе, Венесуэла осыған жарқын мысал. Мен сілтеме берген мақала Венесуэладағы Чавестің билікті теріс пайдалануы туралы, онда есірткі заттары ұзақ жылдар бойы елдің шекарасын және ішін басып алған.
Controlling abusers use various tactics to exert power and control over their victims. Tactics may include coercion and threats, intimidation, emotional abuse, isolation, and more. The goal of the abuser is to control and intimidate the victim or to influence them to feel that they do not have an equal voice in the relationship. Abuse in power is unfortunately a reoccurring problem in some countries, with Venezuela being a key example. The article I linked is relating to the abuse of power from Chaves is Venezuela where drugs have run the borders and nation for a while now.
Насихаттау
Пропаганда – бұл объективті емес ақпарат, ол көбінесе аудиторияға ықпал ету және белгілі бір мақсатты ілгерілету үшін қолданылады. Бұл көбінесе фактілерді таңдап көрсету арқылы нақты бір түсінікке немесе қабылдауға бағытталса, немесе ұсынылған ақпаратқа рационалды емес, эмоционалды жауап беру үшін әсерлі тіл қолдану арқылы жүзеге асырылады.
Propaganda is information that is not objective and is used primarily to influence an audience and further an agenda, often by presenting facts selectively to encourage a particular synthesis or perception, or using loaded language to produce an emotional rather than a rational response to the information that is presented.
Бір дауыстылық
Әлеуметтік ықпал оны іске асыратын топ тұрақты және міндетті болғанда ең күшті болады. Тіпті бір ғана наразылықтың білдірілуі ықпалдың күшін күрт әлсірете алады. Мысалы, Милграмның бағыну эксперименттерінің алғашқы сериясында қатысушылардың 65% жалған авторитеттерге бағынып, бір адамға «максималды соққылар» беруге келісім берді. Милграм экспериментінің келесі нұсқаларында үш адам соққы берген (олардың екеуі құпия агенттер болған), құпия агенттердің біреуі бағынбағанда, қатысушылардың тек 10% ғана максималды соққы берді.
Social Influence is strongest when the group perpetrating it is consistent and committed. Even a single instance of dissent can greatly wane the strength of an influence. For example, in Milgram's first set of obedience experiments, 65% of participants complied with fake authority figures to administer "maximum shocks" to a confederate. In iterations of the Milgram experiment where three people administered shocks (two of whom were confederates), once one confederate disobeyed, only ten percent of subjects administered the maximum shocks.
Мәртебе
Сарапшы ретінде танылған адамдар өздерінің сараптылығының нәтижесінде әлеуметтік ықпал етуі мүмкін. Бұл сенімділікке байланысты, ол әлеуметтік ықпал етудің бір құралы болып табылады және сенім ұғымынан туындайды. Адамдар түрлі себептерге байланысты біреуді сенімді деп санайды, мысалы, тәжірибесі, тартымдылығы, білімі және т.б. Сонымен қатар, өзінің беделін сақтау және топтан бөлініп қалмау үшін туындайтын қысым, адамды топпен келісуге итермелеуі мүмкін. Бұл құбылыс топтық ойлау деп аталады. Билікке жүгіну, әсіресе, бағыну нормаларына әсер ете алады. Милграмның әйгілі экспериментіндегі адамдардың билікке бағынуы, қабылданатын биліктің күшін көрсетеді. Бұқаралық ақпарат құралдарына қол жеткізгендер осы мүмкіндікті жұртшылыққа ықпал ету үшін пайдалана алады. Мысалы, саясаткер өз билігі жоқ мәселелерді қолдауға жұртшылықты көндіру үшін сөз сөйлеуі мүмкін. Бұл көбінесе "билік трибунасын" пайдалану деп аталады. Сол сияқты, атақты адамдар әдетте саяси билікке ие болмайды, бірақ олар әлемнің көптеген азаматтарына таныс және демек, әлеуметтік мәртебеге ие. Билік – адамның басқа біреудің ұсыныстарын орындау қажеттілігін сезінуінің басты себептерінің бірі. Топтағы басқалардан көбірек билікке ие (немесе күштірек деп саналатын) адам – сол топтағы ең танымал немесе беделді тұлға. Осы адамның басқаларға ықпалы зор. Мысалы, баланың мектеп өмірінде оқушылардың пікірлерін қалыптастыратын адамдар басқа балаларға әлеуметтік ықпал етуде ең күшті болып табылады.
Those perceived as experts may exert social influence as a result of their perceived expertise. This involves credibility, a tool of social influence from which one draws upon the notion of trust. People believe an individual to be credible for a variety of reasons, such as perceived experience, attractiveness, knowledge, etc. Additionally, pressure to maintain one's reputation and not be viewed as fringe may increase the tendency to agree with the group. This phenomenon is known as groupthink. Appeals to authority may especially effect norms of obedience. The compliance of normal humans to authority in the famous Milgram experiment demonstrate the power of perceived authority. Those with access to the media may use this access in an attempt to influence the public. For example, a politician may use speeches to persuade the public to support issues that he or she does not have the power to impose on the public. This is often referred to as using the "bully pulpit." Likewise, celebrities do not usually possess any political power, but they are familiar to many of the world's citizens and, therefore, possess social status. Power is one of the biggest reasons an individual feels the need to follow through with the suggestions of another. A person who possesses more authority (or is perceived as being more powerful) than others in a group is an icon or is most "popular" within a group. This person has the most influence over others. For example, in a child's school life, people who seem to control the perceptions of the students at school are most powerful in having a social influence over other children.
Мәдениет
Мәдениет адамның топтың стандарттарына сай келуге дайындығына әсер ететін сияқты. Стэнли Милграм Норвегияда Францияға қарағанда сәйкестік деңгейі жоғары екенін тапты. Бұл Норвегияның ұзақ жылдар бойы қалыптасқан әлеуметтік жауапкершілік дәстүрімен, ал Францияның жеке тұлғаға бағытталған мәдени ерекшелігімен байланысты. Жапонияда да ұжымдық мәдениет басым болғандықтан, конформизмге бейімділік жоғары. Алайда, 1970 жылғы Аш үлгісіндегі зерттеуде, оқшауланған жапондық студенттердің үштен бірі антиконформизмге (топ дұрыс жауапқа келгенімен қарамастан, қате жауап беруге) көбірек бейімделгені анықталды, бұл бұрынғы Аш зерттеулерінде байқалған көрсеткіштен едәуір жоғары. 1950-1960 жылдардағы зерттеулер нәтижесінде әйелдердің ерлерге қарағанда көбірек мойынсұнатыны анықталды. Бірақ 1971 жылғы зерттеуде тәжірибе жүргізушілердің субъективтілігі анықталды: барлық зерттеушілер ер адамдар болса, ал барлық қатысушылар әйелдер еді. Содан кейінгі зерттеулерде гендерлер арасындағы мойынсұну ықтималдығы шамалы екені анықталды. Сонымен қатар, ерлер дәстүрлі түрде әйелдерге тән тақырыптармен айналысқанда көбірек мойынсұнады, ал әйелдер ерлерге тән тақырыптармен айналысқанда көбірек мойынсұнады. Яғни, бір мәселе туралы білімнің жетіспеуі адамды "әлеуметтік дәлелдерге" сене беруге итермелейді.
Culture appears to play a role in the willingness of an individual to conform to the standards of a group. Stanley Milgram found that conformity was higher in Norway than in France. This has been attributed to Norway's longstanding tradition of social responsibility, compared to France's cultural focus on individualism. Japan likewise has a collectivist culture and thus a higher propensity to conformity. However, a 1970 Asch style study found that when alienated, Japanese students were more susceptible to anticonformity (giving answers that were incorrect even when the group had collaborated on correct answers) one third of the time, significantly higher than has been seen in Asch studies in the past. Studies from the 1950s and 1960s concluded that women were more likely to conform than men. But a 1971 study found that experimenter bias was involved; all of the researchers were male, while all of the research participants were female. Studies thereafter found that the likelihood to conform almost equal between the genders. Furthermore, men conformed more often when faced with traditionally feminine topics, and women conformed more often when presented with masculine topics. In other words, ignorance about a subject can lead a person to defer to "social proof".
Сезімдер
Эмоциялар мен мінез-құлықтың ерекшеліктері жеке адамның басқалармен бірге болуға немесе оларға қарсы тұруға бейімділігіне әсер ете алады.
Emotion and disposition may affect an individual's likelihood of conformity or anticonformity.
Әлеуметтік желілер
Әлеуметтік желі – жеке адамдар немесе ұйымдарды көрсететін түйіндерден тұратын, бір немесе бірнеше тәуелділік түрлері (мысалы, достық, ортақ мүдделер немесе сенімдер, жыныстық қатынастар немесе туыстық байланыстар) арқылы байланысқан әлеуметтік құрылым. Әлеуметтік желілерді талдау әлеуметтік қатынастарды зерттеу үшін желілік теорияны қолданады. Әлеуметтік желілерді талдау саласы 20-ғасырдың ортасынан бері әлеуметтік ықпалдың арналарын және оның әсерін анықтауда маңызды рөл атқарады. Мысалы, Кристакис пен Фаулер әлеуметтік желілердің семіздік, темекі шегу, ішімдік ішу және бақыт сияқты жағдайлар мен мінез-құлықтарды таратуға қабілетті екенін анықтады. Дегенмен, көптеген зерттеулерде қолданылатын әлеуметтік ықпалдың жұқпалы моделінде маңызды кемшіліктер анықталды. Осы кемшіліктерді жою мақсатында, бақылау деректерін пайдаланғанда әлеуметтік ықпалды басқа мүмкін болатын шатастыратын факторлардан жүйелі түрде ажырату үшін себептік қорытындылар әдістері ұсынылды.
A social network is a social structure made up of nodes (representing individuals or organizations) which are connected (through ties, also called edges, connections, or links) by one or more types of interdependency (such as friendship, common interests or beliefs, sexual relations, or kinship). Social network analysis uses the lens of network theory to examine social relationships. Social network analysis as a field has become more prominent since the mid 20th century in determining the channels and effects of social influence. For example, Christakis and Fowler found that social networks transmit states and behaviors such as obesity, smoking, drinking and happiness. However, important flaws have been identified in the contagion model for social influence which is assumed and used in many of the above studies. In order to address these flaws, causal inference methods have been proposed instead, to systematically disentangle social influence from other possible confounding causes when using observational data.
Уақытша енгізу
Жоғарыда сипатталғандай, теориялық тәсілдер білім кластерлері түрінде келеді. Жалпылама ықпал теориясының болмауы, оны оңай түсінуге және манипуляторлардан қорғануға білім беруге кедерілді. Алғашқы тыныс 2012 жылы жарияланды. "Influence & Systems" еңбегінің алғашқы беттері жалпылама көзқарас неге қажеттігін түсіндіреді.
As described above, theoretical approaches are in the form of knowledge clusters. A global theory of influence is missing for an easy understanding and an education to protect from manipulators. A first tentative was published in 2012. The first pages of Influence & Systems explain why a global approach is necessary.