Кіріспе

Boeing 314 Clipper – 1938-1941 жылдары Boeing компаниясы жасаған американдық қашықтыққа ұшатын дирижабль. Ол сол кездегі ең ірі ұшақтардың бірі болды және Атлант және Тынық мұхиттарын қиып өтуге қабілетті болды. Қанаттарын жасауда Boeing бұрынғы XB-15 бомбалаушы ұшағының дизайнын пайдаланды. Барлығы он екі "Clipper" дирижаблі жасалды, олардың тоғызы Pan Am компаниясында қызмет етті.

Жобалау және әзірлеу

Pan American компаниясы шын мәнінде Тынық мұхиты арқылы ұшатын, бұрын-соңды болмаған қашықтыққа ұша алатын және Martin M 130 әуе компаниясының жолаушы тасымалдау мүмкіндігін екі есе арттыратын ұшақ сұрады. Boeing-тің ұсынысы қабылданды және 1936 жылдың 21 шілдесінде Pan American алты ұшаққа келісімшартқа қол қойды. Boeing инженерлері жойылған XB 15 ұшағының 45 метрлік қанатын бейімдеді және Pratt & Whitney Twin Wasp радиальдық қозғалтқыштарын Wright Twin Cyclone қозғалтқыштарымен ауыстырды. Pan Am компаниясы Boeing 314A моделін 77 күндізгі жолаушыға арналған, күші жоғары қозғалтқыштары бар тағы алты ұшаққа тапсырыс берді. Үлкен ұшатын қайық Сиэтлдегі Дуамиш өзеніндегі Boeing-тің 1-ші зауытында құрастырылып, сынақтар үшін Эллиотт шығанағына сүйретілді. Алғашқы ұшу 1938 жылдың 7 маусымында Эдмунд Т. "Эдди" Аллен басқаруымен жүзеге асырылды. Бастапқыда ұшақта бір тік қанаты болды, бірақ Аллен бағытты басқару жеткіліксіз екенін анықтады. Ұшақ зауытқа қайтарылып, бір тік қанатының орнына көлденең қанаттың ұштарына пластиналар орнатылды. Бұл да жеткіліксіз болды және соңында орталық тік қанат қайта орнатылды, одан кейін ұшақ қанағаттанарлықтай ұшты. 314 берік фюзеляж мен консольді қанат құру үшін қалың қабырғалар мен тіректерді пайдаланды, бұл қанаттарды қолдау үшін сыртқы тіректерді қажет етпейді. Boeing сонымен қатар корпус құрылымына Dornier стиліндегі спонсондарды енгізді. Спонсондар, су сызығының екі жағындағы кең жақтық кеңейтімдер, бірнеше мақсатқа қызмет етті: олар ұшақтың суда жүзу кезінде тұрақтандыру үшін кең платформаны қамтамасыз етті, жолаушылардың қонуы мен түсуі үшін өткел ретінде қызмет етті және ұшу кезінде қосымша аэродинамикалық көтергіш күш беру үшін арнайы пішінделген. Тынық мұхиты арқылы ұшу үшін қажетті ұзақ қашықтықтарды қамтамасыз ету үшін 314 бензин тасымалдады. Кейінгі 314A моделі радиальдық қозғалтқыштарды жұмыс істету үшін қажетті қосымша май көлемін тасымалдады. Pan Am-нің "Clippers" ұшақтары "бір класс" сәнді әуе саяхаты үшін жасалған, мұхиттар арқылы ұшудың ұзақтығын ескере отырып, бұл қажеттілік болды. 1940 жылы Pan Am-нің Сан-Францискодан Гонолулуға дейінгі жоспарланған уақыты 19 сағат болды, круиздік жылдамдығы болды, бірақ максималды салмақтағы рейстер әдетте элиталық бизнесмендер мен бай саяхатшыларға арналған Clipper қызметімен орындалды. 314-те лаунж және асхана болды, ал ас дайындау бөлімдерінде төрт жұлдызды қонақүйлердің аспазшылары жұмыс істеді. Ерлер мен әйелдер үшін жеке киім ауыстыру бөлмелері қарастырылған, ал ақ халат киген үй иелері күміс ыдыстармен безендірілген бес және алты дастарқандық тамақтарды ұсынды. Орындықтар түндеме үшін 36 төсекке айналдырылуы мүмкін. Pan American-нің Boeing 314 ұшақтарындағы сәнділік деңгейінен кейін ауырламаған әуе тасымалында сирек кездеседі. Нью-Йорктан Саутгемптонға бару-келу билеті 675 долларға (1938 жылғы 675,0 доллар қазіргі шақта шамамен <есептелген сомаға> тең), ал Сан-Францискодан Гонконгқа "аяқ тастар" аралдары арқылы бір бағытты билет 760 долларға (1938 жылғы 760,0 доллар қазіргі шақта шамамен <есептелген сомаға> тең) тұратын. Pan Am Boeing 314 Clipper ұшақтары алыс Шығыс сияқты экзотикалық бағыттарды әуе саяхатшыларының қол жеткізіміне жеткізіп, ұшудың романтикасын білдірді. Рейстердің көп бөлігі Тынық мұхиты арқылы жасалды, ал Еуропада 1939 жылдың қыркүйегінде соғыс басталғаннан кейін (және 1945 жылға дейін) бейтарап Лиссабон мен Ирландияға трансатлантикалық рейстер жалғасты, бірақ әскери жолаушылар мен жүктерге басымдық берілді және қызмет қарапайымдатылды. 314-тің табысына Pan Am ұшу экипаждарының біліктілігі де маңызды рөл атқарды, олар ұзақ қашықтықтағы, судағы ұшу операциялары мен навигацияда өте тәжірибелі болды. Оқу мақсатында көптеген Тынық мұхиты арқылы жасалған рейстерге екінші экипажты алып жүрді. Boeing 314 ұшағының ұшуына ең жақсы және тәжірибелі ұшу экипаждары тағайындалды. Pan Am капитандары, бірінші және екінші офицерлері басқа су ұшақтарында және ұшақ кемелерінде мыңдаған сағат ұшқан. Дәл есептеу, уақыттық бұрылыстар, теңіз ағынынан дрейфті анықтау, аспан және радио навигациясы бойынша қатаң оқулар жүргізілді. Көріну нашар немесе мүлдем болмаған жағдайда, ұшқыштар кейде тұманға толы порстарға теңізге қондырып, содан кейін 314-ті портқа таксимен жеткізіп, сәтті қонды.

Пайдалану тарихы

Сан-Франциско-Гонконг бағытындағы алғашқы 314 рейсі 1939 жылғы 23 ақпанда Аламидадан ұшып, 29 наурыздан бастап тұрақты жолаушылар және №14 шетелдік әуе поштасы қызметін бастады. Бұл бағытты бір рет жүріп өтуге алты күннен астам уақыт кетті. Коммерциялық жолаушылар тасымалы үш жылға жетпеді, ол 1941 жылғы желтоқсанда АҚШ Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысқанда тоқтатылды. Жолаушылар мен олардың жүктері салмақталды, әр жолаушыға белгілі бір мөлшерде тегін жүк тасуға рұқсат берілді (кейінгі 314 сериясында), бірақ одан асып кеткені үшін ақы алынды (1938 жылғы 3,25 доллар қазіргі шақта <есептелген сомаға> тең). "Янки Клипер" Саутгемптоннан Нью-Йорк штатының Порт Вашингтон қаласына, Ирландияның Фойнс, Ньюфаундлендтің Ботвуд және Нью-Брансуиктің Шедиак қалаларында тоқтаулармен Атлант мұхитын кешіп өтті. Алғашқы сапар 1939 жылғы 24 маусымда жасалды. Алғашқы алты "Клипердің" табысы "Pan Am" компаниясына 1941 жылы Атлант және Тынық мұхит бағыттарындағы қызметті екі есеге арттыру мақсатымен жеткізілетін алты 314A үлгісіне тапсырыс беруге мүмкіндік берді. Алайда, 1940 жылы Францияның құлауы Атлант мұхитындағы қызметті жалғастыру мүмкіндігіне күмән тудырды; соғыс салдарынан жолаушылар саны азайды және егер Испания немесе Португалия Оське қосылса, Лиссабонға бағытталған рейстер тоқтатылуға тиіс болар еді. "Pan Am" компаниясы тапсырысын қысқартуды қарастыра бастады және 1940 жылдың тамызында құрылыс кезіндегі алты ұшақтың үшеуін Ұлыбританияға сату туралы келісімге келді. Ұшақтарды British Overseas Airways Corporation (BOAC) пайдалануға тиіс болды және олар негізінен Ұлыбритания – Батыс Африка бағытына арналған, өйткені қазіргі су ұшақтары Лиссабонда тоқтамай-ақ бұл бағытты жүзеге асыра алмады. Сату "Pan Am" компаниясына шағын таза пайда әкелді (бағасы өзіндік құнынан 5% артық) және Ұлыбритания үшін маңызды байланыс құралы болды, бірақ саяси тұрғыдан даулы болды. Сатуды реттеу үшін кіші министр Харольд Балфур үкіметтің келісімінсіз келісімшартқа қол қоюға мәжбүр болды, бұл Уинстон Черчилльдің қатаң наразылығына және Кабинетте сатып алудың дұрыстығы туралы ұзақ пікірталасқа әкелді. Кейінірек Черчилль 1942 жылғы қаңтарда Вашингтондан Англияға "Бристоль мен Бервик" ұшағымен ұшып, ұшақтың өте жақсы екенін айтты. Тынық мұхитындағы соғыс басталғанда, 1941 жылғы желтоқсанда "Пацифик Клипер" Сан-Францискодан Жаңа Зеландияға бағыт алды. Гонолулуға қайтып, жапондық истребительдердің шабуылына ұшырамас үшін, батысқа қарай Нью-Йоркке ұшуға бұйрық берілді. 1941 жылғы 8 желтоқсанда Жаңа Зеландияның Окленд қаласынан бастап, "Пацифик Клипер" Сурабая, Карачи, Бахрейн, Хартум және Леопольдвиль сияқты қалалардан өтіп, <белгілі бір қашықтықты> жүрді. "Пацифик Клипер" 1942 жылғы 6 қаңтарда таңғы сағат 7:12-де "Pan American" компаниясының ЛаГуардия полигонындағы су ұшақтары базасына қонды. Әскер ұшаққа C 98 белгісін берді, бірақ сол кезде басқа белгілеу жүйесін қолданған Әскери-теңіз күштері бұл белгіні ескермеді және ұшақты компанияның B 314 белгісімен пайдаланды. 1942 жылғы ақпанда "Pan Am" компаниясы Еуропалық қызмет үшін "Клиперлерді" жөндеу, күрделі жөндеу және техникалық қызмет көрсету үшін ЛаГуардиядағы ангарлардағы ер механиктердің орнына қырық әйелді жұмысқа алды. Техникалық қызмет көрсетуге деген талап соншалықты жоғары болды, "141 механик үш 8 сағаттық сменада жұмыс істеп, Еуропадан келген "Клиперге" кері сапар алдында толық тексеру және техникалық қызмет көрсетуді екі күн ішінде орындады". "Pan Am" ұшқыштары мен экипаждары су үстінде ұзақ қашықтыққа ұшу үшін су ұшақтарын пайдалануда мол тәжірибе алғандықтан, компанияның ұшқыштары мен навигаторлары ұшу экипажы ретінде қызмет етуді жалғастырды. 1943 жылы президент Франклин Д. Рузвельт Касабланка конференциясына "Pan Am" экипажымен Boeing 314 "Дикси Клипер" ұшағымен барды.

Зейнеткерлік

Соңғы Pan Am 314, 1946 жылы зейнеткерлікке шыққан Калифорниялық Клипер NC18602 ұшағы, бір миллионнан астам ұшу милясын жинақтады. 12 Boeing 314 Clipper ұшағының үшеуі апатқа ұшырады, бірақ олардың тек біреуі ғана адам өліміне әкелді: Yankee Clipper NC18603 ұшағы 1943 жылдың 22 ақпанында Португалияның Лиссабон қаласындағы Кабо-Руиво теңіз ұшақ базасында қонғанда 24 жолаушы мен экипаж мүшесі қаза тапты. Осы рейстің жолаушыларының арасында белгілі американдық жазушы және соғыс тілшісі Бенджамин Робертсон, ол қаза тапты, және ауыр жарақат алған американдық әнші және актриса Джейн Фроман болды. Pan Am 314 ұшақтары 1946 жылы жоспарлы рейстерден алынып, жеті жарамды B 314 ұшағын жаңа құрылған New World Airways әуе компаниясы сатып алды. Олар 1950 жылы барлығы металлға тапсырылғанға дейін Сан-Диегодағы Линдберг әуежайында ұзақ уақыт тұрды. Парктің соңғы ұшағы, Anzac Clipper NC18611(A), 1951 жылдың соңында Балтиморда қайта сатылып, металлға тапсырылды. BOAC-тың 314А ұшақтары 1948 жылдың қаңтарында Балтимордан Бермудаға бағытын тоқтатты, олардың орнына Нью-Йорк пен Балтимордан Бермудаға ұшатын Lockheed Constellations келді.

Тірі қалған әуе кемелері

1939 және 1941 жылдар аралығында салынған 314 ұшақтарының ешқайсысы 1951 жылдан кейін сақталған жоқ, барлығы 12-сі бөлшектерге таратылып, суға батырылған, металлға тапсырылған немесе басқа жолмен жарамсыз деп есептелген. Киркленд қаласында (Вашингтон штаты) орналасқан коммерциялық емес океанографиялық зерттеу және ғылыми зерттеу ұйымы Underwater Admiralty Sciences 2005 жылы Сан-Францискодағы China Clipper ұшағының алғашқы рейсінің 70 жылдығында екі суға батқан 314 ұшағының корпусының қалдықтарын зерттеу, фотоға түсіру және мүмкіндігінше құрастыру жоспарларын жариялады: NC18601 («Honolulu Clipper»), 1945 жылы Тынық мұхитында суға батырылған; және NC18612 («Bermuda Sky Queen», бұрын «Cape Town Clipper» деп аталған), 1947 жылы Атлантика мұхитында Жағалау күзетімен суға батырылған. UAS сонымен қатар Pan Am ұйымының кездесулерінде және Pan Am ұшақтарының экипажы мен қызметкерлерімен миссияға арналған деректі фильм үшін бейне сұхбаттар жүргізуге көп уақыт жұмсады. Дегенмен, 2014 жылға дейін іздеу немесе қалпына келтіру жұмыстары жүргізілген жоқ, ал 2011 жылғы соңғы хабарлама компанияның жоспарды іске асыру үшін кем дегенде 8 миллион АҚШ долларына мұқтаж екенін көрсетті. Ирландияның Лимерик округіндегі Фойнес қаласында орналасқан Фойнес ұшақ мұражайында, түпнұсқа трансатлантикалық ұшақтар тоқтаған жерде, толық көлемдегі 314 ұшағының макеті бар.

Мәдениеттің әсері

Ұшақтан шабыттанған Смит Корона компаниясы 1945-1960 жылдар аралығында «Clipper» деп аталатын пернетақта машинасының үлгісін жобалады, өндірді және сатты. Пернетақта машинасының логотипінде Боинг 314 «Клиппер» суреті айқын бейнеленген, ол бастапқы ұшақтың сәні мен дизайнын еске салды.