Кіріспе

Умберто Эконың тарихи романы – Баудолино, Алессандрияның қасиетті қамқоршысы.

Баудолино – Умберто Эконың 12 ғасырдағы танымал және мифтік христиан әлеміндегі Баудолино есімді адамның басынан өткен оқиғалары туралы 2000 жылғы романы. Романды 2001 жылы Уильям Уивер ағылшын тіліне аударған. Романның аудармасында бірқатар қиындықтар туындады, соның ішінде онға жуық бет латын, орта ғасырлық итальян және басқа тілдердің қоспасынан құралған жасалма тілде жазылған (мұның мақсаты – 12 ғасырдағы жартылай сауатты итальяндық шаруа баласының ана тілінде жазуға қалай тырысқанын көрсету). Сегізінші ғасырда өмір сүрген және тарихи деректерде қалған қасиетті Баудолино Алессандрияның қасиетті қамқоршысы саналады, сондықтан сол жерде туған балаға оның есімін қою заңды.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

1204 жылы Алессандриялық Баудолино Константинополь қаласына кіреді, қаланың қаоске түсуіне себеп болған Төртінші крест жорығынан бейхабар. Осы шатақтастықта ол Никетас Хониатпен кездесіп, оның өмірін сақтайды. Никетас оның тілдік шеберлігіне таңғалады, ол естімеген көптеген тілдерде сөйлейді, ал Баудолино өзінің өмір тарихын Никетасқа баяндауға кіріседі. Оның әңгімесі 1155 жылы басталады, сол кезде Баудолино – өте талантты итальяндық шаруа баласы – император Фридрих I-ге сатылып, асырап алынады. Сарайда және шайқас алаңында ол латын тілінде оқу мен жазуды үйренеді және сол кездегі Солтүстік Италиядағы билік күрестері мен шайқастар туралы біледі. Ол Парижде ғалым болу үшін оқуға жіберіледі. Парижде ол достар табады (мысалы, Архпоэт, Абдул, Роберт де Борон және Киот, Вольфрам фон Эшенбахтың «Парзиваль» туындысының көзі) және Престер Джонның аңызға толы патшалығы туралы біледі. Осы оқиғадан бастап Баудолино осы аңыз жерге жетуді армандайды. Әңгіменің алғашқы бөлімдері 12 ғасыр Еуропасының жалпы тарихи және географиялық шеңберін қамтиды, әсіресе император Фридриктің Солтүстік Италияның тәуелсіздігі мен дербестігін арттырып отырған қала-мемлекеттерін бағындыруға жасаған сәтсіз әрекеттеріне ерекше назар аударылады. Баудолино, императордың сүйікті асырап алынған ұлы және жаңадан құрылған және өте бүлікшіл Алессандрия қаласының адал азаматы, император мен Алессандрия тұрғындары арасындағы келісімге қол жеткізуде маңызды рөл атқарады. (Алессандрияның Умберто Эконың туған қаласы болуы бекер емес.) Қоршау кезінде Баудолино Фредерик Барбароссаның жағында жұмыс істейді, бірақ Алессандрия тұрғындарының тәуелсіздігін жеңуге көмектесу жоспарын құрады. Ол императордың әскерлерін Алессандрия қоршауға жақсы дайындалғанына сендіруге тырысады. Ол сиырды Алессандрияның соңғы бидайымен толтырып, императордың әскерлеріне жібереді. Сиырдың ішін кесіп ашқанда, оның іші бидайға толы екені көрінеді. Императордың әскерлері Алессандрияны қоршауға тұрарлық емес деп шешіп, кетеді. Үшінші крест жорығы кезінде император Фридриктің қазасы оқиғасы сюжеттің маңызды бөлігі болып табылады. Бұл бөлім құпия тарих элементтерін қамтиды – кітапта император Фридриктің, тарих бойынша, өзенге батып өлмегені, бірақ армян ақсүйегінің қасабасында түнде құпия түрде қайтыс болғаны айтылады. Бұл бөлім сонымен қатар тарихи детективтік құпияны құрайды, атап айтқанда, әртүрлі күдіктілер ұсынылып, олардың әрқайсысы императорды өлтірудің мүмкіндігі болған және Баудолино детектив рөлінде әрекет етеді. Императордың қазасынан кейін Баудолино және оның достары Престер Джон патшалығын табу үшін 15 жылдық ұзақ сапарға шығады. Олар шығысқа қарай аттанған сәттен бастап кітап толығымен фантастикаға айналады – топ саяхаттайтын жерлер Азия құрлығына ұқсамайды, бұл немесе кез келген басқа тарихи уақыттағы Азияға ұқсамайды, еуропалықтардың Азия туралы әртүрлі мифтерінен алынған, соның ішінде жоғарыда аталған Престер Джон патшалығы туралы христиан мифі, сондай-ақ он жоғалған тайпалар және Самбация өзені туралы еврей мифі және Геродоттың бұрынғы еңбектері. Баудолино евнухтармен, бөрікшелермен, блемилермен, аспанқұйрықтарымен және пигмейлермен кездеседі. Бір кезде ол өзіне толық гностикалық жаратылыс мифін айтып беретін әйел сатираға ұқсаған жанға ғашық болады (Гностицизм Эконың басқа романында, «Фуконың маятнигінде» маңызды орын алады). Философиялық пікірталастар комедиямен, эпикалық оқиғалармен және ортағасырлық мал кітаптарынан алынған жаратылыстармен үйлеседі. Көптеген апатты оқиғалардан кейін, Престер Джон патшалығын ақ хунндар қиратып, таудың қариясының қолында ұзақ уақыт құлдыққа түскеннен кейін Баудолино және оның достарының аман қалған мүшелері Константинопольге оралады, Төртінші крест жорығының азаптарын бастан өткізеді – кітаптың бастапқы нүктесі. Никетас Хониат Баудолиноға император Фридрихтің қалай қайтыс болғаны туралы шындықты табуға көмектеседі, бұл Баудолино мен оның достары үшін қатты соққы болады.