Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Айзек Азимовтың қысқа әңгімесі
Short story by Isaac Asimov
"Қиыр бала" – американдық жазушы Айзек Азимовтың ғылыми фантастикалық қысқа әңгімесі. Алғаш рет бұл әңгіме 1958 жылғы қыркүйекте Galaxy Science Fiction журналында "Lastborn" деген атпен жарияланды, ал 1959 жылы Nine Tomorrows жинағында қазіргі атауымен қайта басылды. Әңгіме уақыт саяхаты арқылы болашаққа әкелінген Homo neanderthalensis баласы туралы. Роберт Сильверберг кейіннен оны 1992 жылы сол атаумен романға айналдырды (Ұлыбританияда "Уақыттың баласы" деген атпен де жарияланды). Азимов бұл әңгімені өзінің екінші немесе үшінші сүйікті туындысы деп атады.
"The Ugly Little Boy" is a science fiction short story by American writer Isaac Asimov. The story first appeared in the September 1958 issue of Galaxy Science Fiction under the title "Lastborn", and was reprinted under its current title in the 1959 collection Nine Tomorrows. The story deals with a Homo neanderthalensis child which is brought to the future by means of time travel. Robert Silverberg later expanded it into a novel with the same title published in 1992 (also published as Child of Time in the UK). Asimov has said that this was his second or third favorite of his own stories.
Сюжеттің қысқаша мазмұны
Неандертальдық бала Stasis Inc ғылыми-зерттеу ұйымының уақыт саяхаты эксперименттерінің нәтижесінде қазіргі заманға әкелінді. Ол өзінің жақын аймағынан алыстатылуы мүмкін емес, өйткені бұл қатты энергия шығынына және уақыт парадокстарына әкелер еді, сондықтан ол Стазис модулі арқылы қазіргі уақытта ұсталып тұрады. Балаға күтім жасау үшін ұйым Эдит Феллоуес балалар медбикесін жалдайды. Бастапқыда баланың сыртқы түрінен жиренген Эдит, оны өз баласы сияқты жақсы көріп, оның күтімін жасайды, оның алдындағыдай емес, әлдеқайда ақылды екенін түсінеді. Ол оны "Тимми" деп атайды және оның жағдайына қарамастан, ең жақсы балалық шағын қамтамасыз етуге тырысады. Газеттерде оны "орман баласы" деп атағанда оның ашуы туады. Эдиттің Тиммиге деген махаббаты оны жұмыс берушісімен қақтығысқа түсіреді, олар үшін ол адам емес, тәжірибелік нысан. Соңында, оның жұмыс берушісі ұйымы Тиммиден барлық қажетті білім мен жариялауды алғанын және келесі жобаға көшу уақыты келгенін түсінеді. Бұл орта ғасырлық шаруаның қазіргі заманға әкелуді білдіреді, ол үшін Тиммиді өз уақытына қайтару қажет. Эдит бұл шешімге қарсы күреседі, өйткені баланың қазіргі заманғы тәуелділіктері мен сөйлеу қабілетіне байланысты өз уақытына оралғанда тірі қалуы мүмкін емес екенін біледі. Ол баланы мекемеден жасырып шығаруға тырысады, бірақ жоспары сәтсіз аяқталған соң, Стазис модулінің жұмысын бұзып, Тиммимен бірге ежелгі өткенге қайта оралады.
A Neanderthal child is brought to the present day as a result of time travel experiments by Stasis Inc, a research organization. He cannot be removed from his immediate area because of the vast energy loss and time paradoxes that would result, and is kept in the present by way of a Stasis module. In order to care for the boy the organization hires Edith Fellowes, a children's nurse. Initially repelled by the boy's appearance, Edith soon begins to regard him as her own child, learning to love him and realizing that he is far more intelligent than she first imagined. She dubs him 'Timmie' and attempts to ensure that he has the best possible childhood despite his circumstance. She is enraged when the newspapers refer to him as an "ape boy." Edith's love for Timmie brings her into conflict with her employer, for whom he is more of an experimental animal than a human being. Eventually, her employer comes to the conclusion that his organization has exacted all the knowledge and publicity it can from Timmie and that the time has come to move on to the next project. This involves bringing a medieval peasant into the present, which necessitates the return of Timmie to his own time. Edith fights the decision, knowing the boy cannot survive if returned to his own time due to his acquisition of modern dependencies and speech. She attempts to smuggle the boy out of the facility, but when that plan fails she disrupts the integrity of the Stasis module and returns to the ancient past with Timmie.
Теледидарлық бейімдеу
1977 жылы "Жыртқыр кішкентай бала" Канадада 26 минуттық телефильм болып түсірілді. Фильмді Барри Морс режиссерлік етіп, сонымен қатар басты рөлді өзі сомдады. Лондон туған актриса Кейт Рид медбике Фелоуз рөлінде ойнады. Гай Биг соңғы рөлінде баланың рөлін орындады. Фильмнің қысқа әңгімеге берілген назарлылығымен және Тимми мен медбике Фелоуз арасындағы қайғылы қарым-қатынасымен ерекшеленеді, бұл жанкүйерлер мен сыншылар тарапынан мақтауға ие болды. Фильм 1977 жылы ALA-ның есімді балалар фильмдері тізіміне енгізілді.
In 1977, "The Ugly Little Boy" was made into a 26 minute telefilm in Canada. The film was directed by and stars Barry Morse. London born actress Kate Reid played the role of Nurse Fellowes. Guy Big, in his last role, played the boy. The film is noteworthy for its fidelity to the short story, as well as the pathos between Timmy and Nurse Fellowes which garnered praise from both fans and reviewers. The film was named to the ALA Notable Children's Films list in 1977.
Новелизация
1991 жылы сол атаумен жазылған роман (Ұлыбританияда «Child of Time» деп жарияланды) осы әңгімені кеңейтіп, Тиммидің бастапқы неандертальдық тайпасын, сондай-ақ Тиммиді босатуға тырысатын балалар қорғау тобын таныстырады. Неандертальдықтар жоғары деңгейде ойлайтын, күрделі тайпалық қоғам мен мәдениеті бар адамдар ретінде бейнеленеді, бұл болашақ ғалымдардың оларды «жабайы жаратылыстар» деп есептеуінен мүлдем өзгеше. Олар неандертальдық баладан алынған шашыраңқы мәліметтерге сүйенеді. Неандертальдық қоғам – көбінесе өзін ер адамдармен теңестіруге ниеттенген тайпалық әйелдің көзқарасынан көрсетіледі – кенеттен мүлдем жаңа, бәсекелес адам түрімен бетпе-бет келеді: Кро-маньондар. Кро-маньондар неандертальдықтармен келіссөздер жүргізуге тырысса да, әртүрлі тілдері болғандықтан бір-бірін түсіне алмайды. Неандертальдық кейіпкерлер алапат қорқыныш сезіміне толы. Екі сюжет желісі Эдит Феллоуз Тиммимен бірге өткенге қайта оралу туралы шешім қабылдағанда бірігеді. Оның пайда болуы неандертальдықтар мен Кро-маньондар арасындағы қақтығыстың шегіне жеткен сәтімен сәйкес келеді; екі топ та оны құлшынғанға лайық қасиетті әйел деп санайды. Ол Кро-маньондарға ұқсас болғанымен, неандертальдық баланы асырап алғандықтан, оның келбеті екі топты да қақтығыстан аулақ етеді. Аяғында өзгертілген өткенде неандертальдықтар мен Кро-маньондар бірігіп, ортақ құлшылыққа – «Құдайшаға» жақындасады, ал Тимми оның шәкірті және өзі «жартылай құдай» болып өседі. Сондай-ақ, неандертальдықтардың жойылып кетпеуі мүмкін екені, Кро-маньондармен бірге өмір сүруі және тіпті олармен араласуы мүмкін екені айтылады, бұл адамзат тарихын түгелдей өзгертеді (немесе, уақыт саяхатының басқа теориясына сәйкес, «біртекті қатарлар» салдарынан ешқандай әсер етпейді).
The 1991 novelization of the same title (published as Child of Time in the UK) expands on the short story by introducing Timmie's original Neanderthal tribe as well as a children's advocacy group that seeks to liberate Timmie. The Neanderthals are shown sympathetically as a highly articulate people whose tribal society and culture is complex and sophisticated, a far cry from the "primitive brutes" which the future scientists consider them to have been, having only the fragmentary information derived from a little Neanderthal child. This Neanderthal society—shown mainly from the point of view of an assertive tribal woman determined to prove herself the equal of the male hunters/warriors—is suddenly faced with the appearance of a completely different, competing kind of human being: the Cro Magnons. While the Cro Magnons try to negotiate with the Neanderthals, they cannot communicate and understand each other due to their differing languages. The Neanderthal characters are filled with a sense of foreboding. The two story lines merge when Edith Fellowes makes the irrevocable decision to go back to the past with Timmie. Her appearance coincides with the crisis point in the confrontation between Neanderthal and Cro Magnon; both groups regard her as a goddess to be worshiped. As she is clearly akin to the Cro Magnon but has adopted a Neanderthal child, her appearance deflects the two groups from a would be inevitable conflict. The ending suggests that in the modified past Neanderthals and Cro Magnon would cooperate and come closer to each other in the common worship of the "Goddess" with Timmie growing up to be her acolyte and a "demigod" himself. It also suggests that the Neanderthals may not become extinct but could coexist with the Cro Magnon, possibly interbreeding with them, which would change the whole of subsequent human history (or, according to a different theory of the implications of time travel, could have no effect at all due to the "convergent series").
Сыншылдық көзқарас
Маргарет Вудс роман туралы былай деп жазды: "Шындығында, 'Жыртқыш кішкентай бала' сізді бірден өзіне тартып алып, жібермейді. Ұшқынды сюжет, сенімді кейіпкерлер, оларға деген терең қайғы сезімі – мұның бәрі сюжеттің өте маңызды бір кемшілігін жасыруға арналған: сюжеттің негізгі идеясы түсініксіз. Не үшін көп ақша мен күш жұмсап неандертальдық баланы қазіргі заманға әкеліп, оған ағылшын есімін қойып, ағылшын тілін үйреттік, оны заманауи ойыншықтармен ойнатуға рұқсат бердік? Бұл неандертальдықтар туралы білуге қалай көмектеседі?"
Margaret Woods wrote about the novel: "Well, 'Ugly Little Boy' draws you right in and does not let go. An enthralling plot, credible characters which make you feel great empathy all of which serves to hide a very fundamental flaw: the basic premise of the plot just does not make any sense. What the hell is the use of spending a lot of money and effort in order to bring a Neanderthal child into the here and now and then proceeding to give him an English name, teach him English, and place him in a modern environment with modern toys to play with? How is that supposed to help you learn about the Neanderthals?"
Бастапқы аяғы
Алғашқы нұсқада оқиғаның соңы мүлдем басқаша болды. Тими өз уақытына қайтарылмады, және оның қашқындауы салдарынан, ол отты жасанды түрде жасау әдісін ойлап табушы болмайтын болып шықты, өйткені оның осыны істеуі мүмкін еді. Осылайша, тарихтың барысы 2500 жылға кері жылды, қазіргі өркениетті жойып жіберіп, нақты "көбелек эффектісін" тудырды. Бірақ, бұл тарихқа дейінгі дәуірден кездейсоқ ұрланған баланың міне осылай отты ойлап табушыға айналатынына және оның болмауы салдарынан ешкімнің оны ойлап таппауына байланысты, бұл екі жағдай да өте күмәнді. "Галактика" журналының редакторы Хорас Голд Азимовтан соңын өзгертуді талап етті. Азимов келісіп, жаңа соңын жазғаннан кейін, бұл оқиға Азимовтың өзіне ең ұнайтын туындыларының біріне айналды.
In the first draft of the story, the story had ended very differently. Timmie was not returned to his own time, and it transpired that, due to his abduction, he was no longer the inventor of the technique for artificially creating fire, as he would have been. The course of history was therefore set back by 2,500 years, wiping out modern civilization a clear Butterfly effect. This assumes, however, that a child snatched at complete random from prehistoric times would turn out to be exactly the unique inventor of making fire, and also that with him absent no one else would have invented it both quite unlikely. Galaxy editor Horace Gold insisted that Asimov change the ending. Asimov agreed, and once he had written the new ending the story became one of Asimov's own favourites.