Тернополь қаласының тарихы мен әкімшілік мәртебесі

Кіріспе

Украинаның Тернополь облысының қаласы және әкімшілік орталығы.

2020 жылдың 18 шілдесіне дейін Тернополь облыстық маңызы бар қала ретінде белгіленген және Тернополь ауданының орталығы болғанымен, Тернополь ауданына қарастырылмаған. Украинаның әкімшілік реформасы аясында Тернополь облысының аудандарының саны үшке дейін азайтылып, қала Тернополь ауданымен біріктірілді.

Тарих

Қала 1540 жылы поляк қолбасшысы және гетман Ян Амор Тарновский құрған. Оның полякша атауы Тарнополь «Тарновский қаласы» дегенді білдіреді және негізін қалаушының тегі мен грек тіліндегі полис сөзінің үйлесімінен туындайды. Қала әскери бекініс және қамал ретінде қызмет етті. 1672–1676 жылдардағы Польша-Осман соғысы кезінде Тарнополь 1675 жылы Ыбырай Шишман-паша басқарған түрік әскерлерімен дерлік толығымен қиратылды, сосын Александр Конецпольский оны қайта жаңартты. 1920 жылдың шілде және тамыз айларында Қызыл Армия Польша-КСРО соғысы барысында Тернопольді басып алды, ал қала қысқа ғұмырлы Галиция Кеңес Социалистік Республикасының астанасы болды. Рига шартының талаптарына сәйкес, аймақ Польшаның бақылауында қалды. 1939 жылы Польшаға кеңес әскерлерінің басып кіруі салдарынан Тернополь Тернополь облысының бір бөлігі ретінде Украина Кеңес Социалистік Республикасына қосылды. 1941 жылдың 2 шілдесінде қаланы нацистер басып алды. 1943 жылдың шілдесіне дейін нацистік Германияда 10 мың еврей өлтірілді, ал тағы 6 мың адам тұтқындалып, Бельзек қырып тастау лагеріне жіберілді. Тағы бірнеше жүз адам еңбек лагерлеріне жіберілді. Осы кезеңде еврейлер Тарнополь геттосында тұрды. Көптеген украиндықтар Германияға мәжбүрлі еңбекке жіберілді. 1941 жылдың 30 маусымында Львовта жарияланған Украина мемлекетін қайта құру туралы актіден кейін Украина көтерілісші армиясы (УПА) Тернополь облысында белсенділік танытып, Украинаның тәуелсіздігі үшін күресті, нацистерге, Польша Армиясы Крайоваға және Польша Халық Армиясына, сондай-ақ кеңес әскерлеріне қарсы күресті. 1944 жылдың наурыз-сәуір айларында кеңес әскерлерінің шабуылы кезінде қала кеңес артиллериясымен дерлік толығымен қиратылды. Соңында, Тернопольді Қызыл Армия 1944 жылдың 15 сәуірінде басып алды. Екінші кеңес басқыншылығынан кейін қаланың 85% тұрғын үйлері қирады. Келесі онжылдықтарда Тернополь әдеттегі кеңес стилінде қайта салынды және тек бірнеше ғимарат қалпына келтірілді. Кеңес Одағының ыдырауынан кейін Тернополь тәуелсіз Украинаның құрамына еніп, аймақтық маңызы бар қалаға айналды. 2013 жылдың 31 желтоқсанында 1949 жылдан бері қалада орналасқан артиллериялық бөлімшелердің мұрагері – 11-артиллериялық бригада таратылды. 2020 жылы Украинадағы әкімшілік реформа аясында Тернополь облысының аудандарының саны үшке дейін азайтылды, қала Тернополь ауданына қосылды. Ресей-Украина соғысы кезінде Тернополь 2023 жылдың 13 мамырында ресейлік зымырандармен шабуылға ұшырады, ал Тернополь тумасы Творчи 2023 жылғы «Евровидение» ән байқауында өнер көрсетуге бірнеше минут қалғанда.

The city was founded in 1540 by Polish commander and Hetman Jan Amor Tarnowski. Its Polish name Tarnopol means 'Tarnowski's city' and stems from a combination of the founder's family name and the Greek term polis. The city served as a military stronghold and castle During the 1672–1676 Polish–Ottoman War, Tarnopol was almost completely destroyed by Turkish forces of Ibrahim Shishman Pasha in 1675, then rebuilt by Aleksander Koniecpolski. by Polish forces. In July and August 1920 the Red Army captured Ternopil in the course of the Polish Soviet War, and the city served as the capital of the short lived Galician Soviet Socialist Republic. Under the terms of the Riga treaty, the area remained under Polish control. As a consequence of the Soviet invasion of Poland in 1939, Ternopil was incorporated into the Ukrainian Soviet Socialist Republic as part of Ternopol Oblast. On 2 July 1941, the city was occupied by the Nazis. Between then and July 1943, 10,000 Jews were killed by Nazi Germans, and another 6,000 were rounded up and sent to Belzec extermination camp. A few hundred others went to labor camps. During most of this time Jews lived in the Tarnopol Ghetto. Many Ukrainians were sent as forced labour to Germany. Following the Act of restoration of the Ukrainian state proclaimed in Lviv on 30 June 1941, Ukrainian Insurgent Army (UPA) was active in Ternopil region and battled for the independence of Ukraine, opposing Nazis, Polish Armia Krajowa and People's Army of Poland as well as the Soviets. During the Soviet offensive in March and April 1944, the city was almost completely destroyed by Soviet artillery. Finally, Ternopol was occupied by the Red Army on 15 April 1944. After the second Soviet occupation, 85% of the city's living quarters were destroyed. In the following decades, Ternopil was rebuilt in a typical Soviet style and only a few buildings were reconstructed. Following the fall of the Soviet Union, Ternopil became part of the independent Ukraine as a city of regional significance. On 31 December 2013, the 11th Artillery Brigade, descendant of artillery units that had been based in the city since 1949, was disbanded. In 2020, as part of the administrative reform in Ukraine, which reduced the number of raions of Ternopil Oblast to three, the city was merged into Ternopil Raion. During the Russo Ukrainian War, Ternopil was struck by Russian missiles on 13 May 2023, minutes before Ternopil natives Tvorchi performed at the Eurovision Song Contest 2023.

Климат

Тернопольде қоңыржай континенталды климат, суық қыстар мен жылы жаздар басылады.

Экономика

Тернополь – жеңіл өнеркәсіп, тағам өнеркәсібі, радиоэлектроника және құрылыс индустрияларының орталығы. Кеңес және одан кейінгі кезеңде қалада комбайн зауыты және фарфор фабрикасы қызмет етті.

Көлік

Тернополь – Украинаның көптеген ірі теміржол станцияларымен байланысы бар маңызды теміржол торабы. Қала Украинаның батыс және орталық аймақтарын байланыстыратын M12 халықаралық тас жолында орналасқан. Қалада троллейбус желілері мен автобус станциясы жұмыс істейді. Тернопольдің жасанды көлінде көбінесе туристік мақсатта су көлігі жүзеді. 1985 жылы азаматтық авиация үшін әуежай ашылды, бірақ 2010 жылы коммерциялық рейстер тоқтатылды.

Ресей-Украина соғысы

2022 жылдың маусым айында Ресейдің толыққанды басқыншылығы мен Беларусь аумағынан жасалған зымыран шабуылдарына байланысты Тернополь қаласы Пинск қаласымен әріптестік байланысын тоқтатты.

Фестивальдар

Файне місто (фестиваль) деп аталатын халықаралық ашық аспан астындағы музыка фестивалі 2013 жылдан бері шілде айында 2-4 күн бойы Тернополь қаласының жанында жыл сайын өткізіліп келеді.