Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Пароксизмалық түнгі гемоглобинурия (ПТГ) – қанның сирек кездесетін, өмірге қауіпті ауруы, ол денедегі иммундық жүйенің бір бөлігі – комплемент жүйесі арқылы қызыл қан жасушаларының жойылуымен сипатталады. Бұл жойғыш процесс әдетте қызыл қан жасушаларының бетіндегі DAF ақуызының жетіспеушілігіне байланысты болады, ол әдетте мұндай иммундық реакцияларды тежейді. Комплемент каскады қан айналымы жүйесіндегі қан тамырларындағы қызыл қан жасушаларына шабуыл жасайтындықтан, қызыл қан жасушаларының жойылуы (гемолиз) интраваскулярлық гемолитикалық анемия ретінде қарастырылады. Аурудың басқа маңызды ерекшеліктері, мысалы, тамырларда қан ұюының жоғары жиілігі зерттелуде. Зерттеулер ПТГ тромбозының (қан ұюы) ПТГ тромбоциттеріндегі GPI-ге байланысты комплементтік реттеуші ақуыздардың (CD55 және CD59) болмауынан және азот оксидінің (NO) артық тұтынуынан туындайтынын көрсетеді. ПТГ – жасуша мембранасының (гликофосфатидилинозитол немесе GPI) жетіспеушілігінен туындаған жалғыз гемолитикалық анемия, ол мұраға берілмей, организмде пайда болады, және бұл GPI арқылы әдетте бекітілетін қорғаушы сыртқы беттік ақуыздардың жоқтығына әкеледі. Ол өздігінен ("біріншілік ПТГ") немесе басқа сүйек миының ауруларымен бірге, мысалы, апластикалық анемияда ("екіншілік ПТГ") дамуы мүмкін. Ауруға шалдыққан адамдардың көпшілігі таңертеңгілік қызыл несепті байқамайды, осының нәтижесінде ауру осылай аталған. Аллогендік сүйек миы трансплантациясы – жалғыз емдеу жолы, бірақ оның да қосымша медициналық проблемалар мен өлім-жітім деңгейі жоғары. Экулизумаб ПТГ-ның қалыпты барысын күрт өзгертеді, симптомдарды және аурудың асқынуларын азайтады, сондай-ақ өмір сүру ұзақтығын жақсартады, оның нәтижесінде ол жалпы халыққа қарағанда бірдей болуы мүмкін. Экулизумабтың бір жылдық емдеу құны кемінде 440 000 АҚШ долларын құрайды және ол әлемдегі ең қымбат дәрілердің бірі болып саналады.
Paroxysmal nocturnal hemoglobinuria (PNH) is a rare, acquired, life threatening disease of the blood characterized by destruction of red blood cells by the complement system, a part of the body's innate immune system. This destructive process occurs due to deficiency of the red blood cell surface protein DAF, which normally inhibits such immune reactions. Since the complement cascade attacks the red blood cells within the blood vessels of the circulatory system, the red blood cell destruction (hemolysis) is considered an intravascular hemolytic anemia. There is ongoing research into other key features of the disease, such as the high incidence of venous blood clot formation. Research suggests that PNH thrombosis (a blood clot) is caused by both the absence of GPI anchored complement regulatory proteins (CD55 and CD59) on PNH platelets and the excessive consumption of nitric oxide (NO). PNH is the only hemolytic anemia caused by an acquired (rather than inherited) intrinsic defect in the cell membrane (deficiency of glycophosphatidylinositol or GPI) leading to the absence of protective exterior surface proteins that normally attach via a GPI anchor. It may develop on its own ("primary PNH") or in the context of other bone marrow disorders such as aplastic anemia ("secondary PNH"). Only a minority of affected people have the telltale red urine in the morning that originally gave the condition its name. Allogeneic bone marrow transplantation is the only cure, but has significant rates of additional medical problems and death. Eculizumab dramatically alters the natural course of PNH, reducing symptoms and disease complications as well as improving survival to the extent that it may be equivalent to that of the general population. Eculizumab costs at least US$440,000 for a single year of treatment and has been reported as one of the world's most expensive drugs.
Белгілері мен симптомдары
ПНХ-ның классикалық белгісі – қызыл қан жасушаларының ыдырауынан гемоглобин мен гемосидериннің пайда болуынан туындаған несептің қызыл түске боялуы. Несеп таңертеңгі уақытта көбірек шоғырланғандықтан, осы кезде түс ең айқын байқалады. Бұл құбылыс көбінесе ПНХ-ның бастапқы түріне шалдыққан адамдарда кездеседі, олар аурудың барысында осыны байқайды. Қалғандары көбінесе анемияның белгілерін – шаршау, демікпе және жүрек қағудың тездігін сезінеді. ПНХ-пен ауыратын адамдардың 40%-ы аурудың барысында тромбозға ұшырайды. Бұл ПНХ-тағы ауыр асқынулар мен өлімнің басты себебі болып табылады. Олар жиі кездесетін жерлерде (аяқ терең вена тромбозы және осы тромбтардың үзіліп, өкпеге енуінен туындайтын өкпе эмболиясы) дами алады, бірақ ПНХ кезінде қан ұйымдары ерекше жерлерде де пайда болуы мүмкін: бауыр венасында (Будд-Кьяри синдромын тудырады), бауырдың порталды венасында (порталды вена тромбозын тудырады), жоғарғы немесе төменгі мезентериялық венада (мезентериялық ишемияны тудырады) және тері веналарында. ПНХ-пен ауыратын адамдарда ми вена тромбозы, инсульттің сирек кездесетін түрі, жиірек кездеседі. Комплемент жүйесі – туа біткен иммундық жүйенің бір бөлігі және ол опсонизация арқылы басып кіретін микроорганизмдерді жоюдан бастап, мембраналық шабуыл кешенімен тікелей тұрақсыздануға дейін әртүрлі функцияларды атқарады. Қан жасушаларын жойылудан қорғайтын негізгі ақуыздар – C3 конвертазаның түзілуін бұзатын ыдырауды жеделдететін фактор (DAF/CD55) және мембраналық шабуыл кешеніне байланысып, C9-дың жасушаға байланысуына кедеріс жасайтын протектин (CD59/MIRL/MAC IP).
The classic sign of PNH is red discoloration of the urine due to the presence of hemoglobin and hemosiderin from the breakdown of red blood cells. As the urine is more concentrated in the morning, this is when the color is most pronounced. This phenomenon mainly occurs in those who have the primary form of PNH, who will notice this at some point in their disease course. The remainder mainly experience the symptoms of anemia, such as fatigue, shortness of breath, and palpitations. Forty percent of people with PNH develop thrombosis at some point in their illness. This is the main cause of severe complications and death in PNH. These may develop in common sites (deep vein thrombosis of the leg and resultant pulmonary embolism when these clots break off and enter the lungs), but in PNH blood clots may also form in more unusual sites: the hepatic vein (causing Budd Chiari syndrome), the portal vein of the liver (causing portal vein thrombosis), the superior or inferior mesenteric vein (causing mesenteric ischemia) and veins of the skin. Cerebral venous thrombosis, an uncommon form of stroke, is more common in those with PNH. The complement system is part of the innate immune system and has a variety of functions, from destroying invading microorganisms by opsonization to direct destabilization by the membrane attack complex. The main proteins that protect blood cells from destruction are decay accelerating factor (DAF/CD55), which disrupts formation of C3 convertase, and protectin (CD59/MIRL/MAC IP), which binds the membrane attack complex and prevents C9 from binding to the cell.
Диагностика
ПНХ-де қанды зерттеулер интраваскулярлы гемолитикалық анемияға сәйкес келетін өзгерістерді көрсетеді: гемоглобиннің төмендеуі, лактат дегидрогеназаның және билирубиннің (гемоглобиннің ыдырау өнімі) деңгейінің жоғарылауы, сондай-ақ гаптоглобин деңгейінің төмендеуі. Егер қызыл қан жасушаларының өндірісімен (мысалы, темір тапшылығы) бірге жүретін проблемалар болмаса, сүйек миы жойылған жасушаларды алмастыру үшін шығаратын жас қан жасушалары (ретикулоциттер) деңгейінің жоғарылауы мүмкін. Тікелей антиглобулин сынағы (DAT немесе тікелей Кумбс сынағы) теріс болады, себебі ПНХ-тағы гемолиз антиденелерге байланысты емес. Хам сынағында қызыл қан жасушалары жұмсақ қышқылға салынады; оң нәтиже (қызыл қан жасушаларының нашарлауы) ПНХ немесе туа біткен дизеритропоэтикалық анемияны көрсетеді. Бұл тест қазір ПНХ диагностикасы үшін қолданылмайды, себебі оның сезімталдығы және ерекшелігі төмен. Бүгінгі таңда алтын стандарт – ақ және қызыл қан жасушаларындағы CD55 және CD59 деңгейін анықтау үшін ағын цитометриясы. Бұл жасушалық белоктар деңгейіне сәйкес эритроциттер I, II немесе III типті ПНХ жасушалары ретінде жіктеледі. I типті жасушаларда CD55 және CD59 деңгейі қалыпты, II типтегілерде – төмендеген, ал III типтегілерде – жоқ. Апластикалық анемия диагнозы қойылғандарды жыл сайын тексеру қажет. Тромбоз эпизодтары басқа пациенттердегідей емделеді, бірақ ПНХ – тұрақты себеп болғандықтан, варфарин немесе осыған ұқсас препараттармен емдеуді тромбоз эпизодынан кейін ұзақ мерзімге жалғастыру қажет болуы мүмкін. АҚШ-тың Азық-түлік және дәрі-дәрмек басқармасы (FDA) осы препаратты қабылдаған адамдардың инвазивті менингококк ауруына шағу қаупі 1000-ден 2000 есеге дейін артатынын ескертіп, қара қорап ескертуін жариялады. Экулизумабпен емделетін адамдарға емдеуді бастамас бұрын кем дегенде екі апта бұрын менингококкқа қарсы вакцинация жасау және емдеу барысында профилактикалық антибиотиктер қабылдау ұсынылады.
Blood tests in PNH show changes consistent with intravascular hemolytic anemia: low hemoglobin, raised lactate dehydrogenase, raised bilirubin (a breakdown product of hemoglobin), and decreased levels of haptoglobin; there can be raised reticulocytes (immature red cells released by the bone marrow to replace the destroyed cells) if there is no concurrent problem with production of red cells (such as iron deficiency). The direct antiglobulin test (DAT, or direct Coombs' test) is negative, as the hemolysis of PNH is not caused by antibodies. The Ham test involves placing red blood cells in mild acid; a positive result (increased RBC fragility) indicates PNH or Congenital dyserythropoietic anemia. This is now an obsolete test for diagnosing PNH due to its low sensitivity and specificity. Today, the gold standard is flow cytometry for CD55 and CD59 on white and red blood cells. Based on the levels of these cell proteins, erythrocytes may be classified as type I, II, or III PNH cells. Type I cells have normal levels of CD55 and CD59; type II have reduced levels; and type III have absent levels. Those who have a diagnosis of aplastic anemia should be screened annually. Episodes of thrombosis are treated as they would in other patients, but, given that PNH is a persisting underlying cause, it is likely that treatment with warfarin or similar drugs needs to be continued long term after an episode of thrombosis. The U. S. Food and Drug Administration (FDA) has issued a black box warning as those who take the medication have a 1,000 to 2,000 fold greater risk of invasive meningococcal disease. People on eculizumab are strongly advised to receive meningococcal vaccination at least two weeks prior to starting therapy and to consider preventative antibiotics for the duration of treatment.
Пегцетакоплан
Пегцетакоплан (Эмпавели) 2021 жылдың мамыр айында АҚШ-та медициналық қолдануға бекітілді.
Pegcetacoplan (Empaveli) was approved for medical use in the United States in May 2021.
Иптакопан
Иптакопан (Fabhalta), баламалы жолдың В факторына бағытталған ауыздық проксималды комплемент ингибиторы, 2023 жылдың желтоқсанында АҚШ-та медициналық қолдануға мақұлданды. 2 кішкентай 3 фазалық сынақтарда иптакопанды анти-C5 терапиясымен (экулизумаб немесе равулизумаб) салыстырғанда, иптакопанмен емдеу тұрақты анемиясы бар пациенттерде анти-C5 терапиясынан жоғары нәтиже көрсетті, сондай-ақ комплемент ингибиторларын бұрын қабылдамаған пациенттерде гематологиялық және клиникалық жағдайлар жақсарды.
Iptacopan (Fabhalta), an oral proximal complement inhibitor that targets factor B in the alternative pathway, was approved for medical use in the United States in December 2023. In 2 small phase 3 trials comparing iptacopan to anti C5 therapy (eculizumab or ravulizumab), iptacopan treatment was superior to anti C5 treatments in patients with persistent anemia, and improved improved hematologic and clinical outcomes in patients who had not received complement inhibitors.
Даникопан
Даникопан (Voydeya) 2024 жылдың қаңтарында Жапонияда медициналық қолданысқа бекітілді.
Danicopan (Voydeya) was approved for medical use in Japan in January 2024.
Эпидемиология
ПНХ сирек кездеседі, жылдық жиілігі миллион адамға 1-2 жағдайды құрайды. Көптеген жағдайлар бұрын миелодиспластикалық синдром диагнозы қойылған адамдарда дамиды. ПНХ-ның МДС-та дамуы ПНХ-дағы лейкемияның жоғары деңгейін түсіндіреді, себебі МДС кейде лейкемияға немесе апластикалық анемияға айналуы мүмкін. 1911 жылы Этторе Марчиафава мен Алессио Назари бұл ауруды толық сипаттады, ал 1928 жылы Марчиафава және 1931 жылы Фердинандо Мичели оны одан әрі жетілдірді. Голланд дәрігері Энкинг 1928 жылы "пароксизмалық түнгі гемоглобинурия" (латын тілінде haemoglobinuria paroxysmalis nocturna) терминін енгізді, ол содан бері стандартты атауға айналды.
PNH is rare, with an annual rate of 1 2 cases per million. Many cases develop in people who have previously been diagnosed with myelodysplastic syndrome. The fact that PNH develops in MDS also explains why there appears to be a higher rate of leukemia in PNH, as MDS can sometimes transform into leukemia or aplastic anemia. Later comprehensive descriptions were made by Ettore Marchiafava and Alessio Nazari in 1911, with further elaborations by Marchiafava in 1928 and Ferdinando Micheli in 1931. The Dutch physician Enneking coined the term "paroxysmal nocturnal hemoglobinuria" (or haemoglobinuria paroxysmalis nocturna in Latin) in 1928, which has since become the default description.