Кіріспе

Пиренейлік қойшы иті, француз тілінде Chien de Berger des Pyrénées, Францияның Пиреней таулары аймағынан шыққан шағын және орташа мөлшердегі мал өріс итінің тұқымы. Ол Пиреней тауларында қойларды бағу кезінде кездеседі, ал одан әлдеқайда ірі Пиреней тау иті қой шаруашылығын күзету үшін пайдаланылады. Пиренейлік қойшы иті үш түрлі түкпен кездеседі: ұзын және ешкі түкті (бірге Пиренейлік ұзын түкті қойшы иті деп аталады), сондай-ақ тегіс бетті (Пиренейлік тегіс бетті қойшы иті деп аталады); соңғысы Société Centrale Canine ұйымы тарапынан алғашқы екеуінен бөлек тұқым ретінде танылған.

Тарих

Пиренейлік қойшы иті француз Пиреней тауларының бойымен таралған және тіпті батыстағы Баск елінде де белгілі. Бұл тұқым Еуропа бойынша кездесетін ұқсас, қалың жүнді қойшы иттерінің бірі, олардың ішінде Франциядан Бриард және Бергер Пикард, Азор аралдары мен Португалиядан Барбадо да Терсейра және Као да Сера де Айрес, Польшадан Польшаның жазық далалық қойшы иті, Каталониядан Гос д'Атура, Сардиниядан Пасторе Фоннесе, Ұлыбританиядан Бородалы колли, Бордер колли, Жұмсақ колли және жойылған Уэльс Хиллман, Германиядан Шафпудель, Голландиядан Шапендо, сондай-ақ Египеттен Арман (француздық Бриардтардан тараған). Көптеген ғалымдар осы мал бағуға арналған иттердің ата-бабалары 4000 жылдан астам бұрын Үнді-Еуропалық көші-қон кезінде Еуропаға әкелінген болуы мүмкін деп санайды. Олар континентке таралып, аймақтың қажеттіліктері мен ерекшеліктеріне сәйкес физикалық қасиеттерімен аймақтық тұқымдарға айналды. Дәстүрлі түрде Пиренейлік қойшы иті – Пиренейдегі шаруалар ұстаған екі тұқымның бірі. Ірі Пиреней тау иті отарды жергілікті жыртқыштардан (әсіресе қасқырлардан) және ұрылардан қорғау үшін пайдаланылған, ал кіші Пиренейлік қойшы иті отарды бағуға қолданылған, бұл жаз айларында, отарлар таулы жайылымдарда жайылған кезде маңызды рөл атқарды. Пиренейлік қойшы иті алғаш рет 1926 жылы Société Centrale Canine ұйымы тарапынан мойындалды. Бүгінде олар оны екі тұқым ретінде таниды: біріншісі – ұзын жүнді, яғни Chien de Berger des Pyrénées À Poil Long, екіншісі – тегіс жүзді, яғни Chien de Berger des Pyrénées À Face Rase. Пиренейлік қойшы иті бүгін де Пиреней аймағында мал бағушы ит ретінде қолданылады. Францияда бұл тұқымды кейде Лабрит немесе Лабри, немесе Бергер де Пиреней деп атайды, көбінесе оны Кішкентай Бағушы деп те атайды.

Сыртқы келбеті

Пиренейлік қойшы иті – шағын және орташа мөлшердегі тұқым (ол ең кішкентай француздық мал өсіру тұқымы), сыртқы түрі кішкентай Бергер Пикардқа ұқсайды; олардың бойы әдетте ; тұқым стандарттары бойынша, ұзын түкті еркектер мен мешіктер , ал тегіс бетті еркектер мен мешіктер . Тұқымның салмағы аралығында. Бұл тұқымның денесі жіңішке, спорттық құрылысқа ие, бұл оларға кішкентай мал өсіруші иттерге тән жылдамдық пен төзімділік сыйлайды; түрлері анатомиялық жағынан дерлік бірдей, бірақ тегіс бетті түрі денесі сәл қысқа және аяқтары тығыз болып сипатталады. Бұл тұқым өте төзімді деп есептеледі және оның дене құрылысы оған керемет төзімділік береді, әсіресе ол жұмыс істейтін биіктіктерді ескеретін болсақ, ол бір күнде оңайдан-асық 20 шақырымнан жол жүреді. Пиренейлік қойшы итінің жүні орташа (қатық жүн деп те аталады) немесе ұзын болуы мүмкін, ұзын жүнді түрлерінің бетінде ұзын жүні болады, ал тегіс бетті түрінің бетінде жүні әлдеқайда қысқа. Тұқымның жүні экстремалды ауа райынан, әсіресе ұзын жүнді түрлерінен өте жақсы қорғаныш береді. Тұқымның жүніндегі айырмашылықтар оның негізгі мақсаты – сыртқы түріне емес, жұмысқа қабілетіне бағытталғанын көрсетеді. Бұл тұқымның түсі қара, сұр, көк, жолақты немесе қара болуы мүмкін, олардың үстіне қара түс жабылуы мүмкін, сондай-ақ кеудесі мен аяқтарында ақ дақтар болуы мүмкін. Дәстүр бойынша Пиренейлік қойшы итінің құлақтары мен құйрығы қысқартылған, бірақ бұл әдет қазіргі кезде көп елде бұл процедураларға шектеу қойылғандықтан немесе толығымен тыйым салынғандықтан сирек кездеседі.

Тендерлік

Пиренейлік қойшы иті – өте белсенді тұқым, кейде "от шары" деп сипатталады. Ол өте ақылды, шапшаң ойлы, ойнақы, жылдам реакция жасайды және мол жүйке энергиясына ие. Көптеген қойшы иттері сияқты, бұл тұқым да жат адамдарға күдікпен қараса, бірақ беті тегіс нұсқасы одан кем күдікті болады деседі.