Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сейняйоки (; "Қабырға өзені"; Вегелия, бұрынғы Өстермира) – Финляндиядағы қала және Оңтүстік Остроботнияның аймақтық орталығы. Сейняйоки елдің батыс ішкі аймағында, Сейняйоки өзенінің жағасында орналасқан. Сейняйоки қаласының халқы шамамен адамды құрайды, ал аймақтың халқы шамамен адамды құрайды. Бұл Финляндиядағы ең ірі муниципалитет және елдегі халық саны бойынша 13-ші қалалық аймақ. Сейняйоки Ваасадан шығысқа қарай, Тампереден солтүстікке қарай, Ювяскюлядан батысқа қарай және Оулудан оңтүстік-батысқа қарай орналасқан. Сейняйоки 1798 жылы негіделген Өстермира брук темір және ұңғын зауыттарының маңында пайда болды. 1868 жылы Сейняйоки муниципалитет болып құрылды, 1931 жылы – базар қаласы, ал 1960 жылы – қала мәртебесін алды. 2005 жылы Персейнайоки муниципалитеті Сейняйокиге біріктірілді, ал 2009 жылдың басында көршілес Нурмо және Илистаро муниципалитеттері Сейняйоки құрамына қосылды. Қаланың өзі жыл сайын тұрақты өсіп келеді, бірақ оны қоршаған муниципалитеттердің халқы керісінше азайып барады. Қалалық әкімдік, қалалық кітапхана, Лейкуден Ристи шіркеуі және басқа да қоғамдық ғимараттарды Альвар Аалто жобалаған. Сейняйоки тарихи тұрғыдан швед тілінде Өстермира деп аталған. Бүгінде бұл есім ресми түрде қабылданбаған, тіпті швед тілінде сөйлейтіндердің арасында да сирек қолданылады. Сейняйоки әуежайы көршілес Ильмайоки муниципалитетінде, Сейняйоки қаласының оңтүстігінде орналасқан. Қала орталығындағы Сейняйоки теміржол станциясы 1883 жылы ашылды және 1897 жылға дейін Остермира станциясы деп аталды.
Seinäjoki (; "Wall River"; Wegelia, formerly Östermyra) is a city in Finland and the regional capital of South Ostrobothnia. Seinäjoki is located in the western interior of the country and along the River Seinäjoki. The population of Seinäjoki is approximately , while the sub region has a population of approximately It is the most populous municipality in Finland, and the 13th most populous urban area in the country. Seinäjoki is located east of Vaasa, north of Tampere, west of Jyväskylä and southwest of Oulu. Seinäjoki originated around the Östermyra bruk iron and gunpowder factories founded in 1798. Seinäjoki became a municipality in 1868, a market town in 1931, and a town in 1960. In 2005, the municipality of Peräseinäjoki was merged into Seinäjoki, and at the start of 2009, the neighbouring municipalities of Nurmo and Ylistaro were amalgamated with Seinäjoki. The city itself is growing steadily from year to year, but the population of the surrounding municipalities is correspondingly decreasing. The city hall, city library, Lakeuden Risti Church and other public buildings were designed by Alvar Aalto. Seinäjoki was historically called Östermyra in Swedish. Today, this name, which was never official, is very seldom used even among Swedish speakers. Seinäjoki Airport is located in the neighbouring municipality of Ilmajoki, south from the Seinäjoki city centre. Seinajoki railway station in city centre was opened in 1883 and until 1897, it carried the name Ostermyra station.
Тарих
Елді мекен қазіргі Сейняйоки ауданында 16 ғасырдың бірінші жартысында тарады. 1550 жылдары Сейняйокиде үш үй болған: Мартила, Юппи және Уппа үйлері. Юппи әулетінен бөлінген Жүпіла әулеті сол ғасырда құрылған. Барлық үйлер өзен жағалауында орналасқан. Сейняйоки Курикка, Каухайоки, Жаласярви және Алавус сияқты Ильмайоки шіркеуінің қарамағында болды. Алайда, 18 ғасырда Сейняйокиден Ильмайоки шіркеуіне дейінгі жолдар көбінесе нашар күйде болды. Сондықтан Сейняйоки тұрғындары мен көршілес Нюрмо 1725 жылы бірлесіп жаңа шағын шіркеу салды, ол 1765 жылы Нюрмо шағын қаласының құрылуына әкелді. Ұлы апаттан бері Аласейнайоки деп аталатын Сейняйоки шағын қаланың бір бөлігіне айналды. Перэсейнайоки шағын шіркеуі 1798 жылы құрылды, ал Аласейнайоки ауылы қайтадан Сейняйоки деп аталды. Сол жылы Сейняйоки өзенінің жағалауында Өстермира болат қорытылатын зауыты салынды. 1850 жылдары Сейняйокиді Нюрмо шіркеуінен бөлу үшін шаралар қабылданды. Ильмайоки Сейняйокиді өз шіркеуіне қайта қосуды қалады. Нюрмо тұрғындарының күшті қарсылығына қарамастан, 1863 жылы Финляндия Сенаты Сейняйоки тұрғындарының өздерінің шағын шіркеу қауымын құру туралы петициясын қабылдады. 1868 жылы Сейняйокиде тәуелсіз жергілікті басқару құрылды. 1900 жылы Сейняйоки тәуелсіз муниципалитетке айналды. Сейняйоки бірнеше маңызды теміржол тораптарының маңында өсті. Сейняйоки арқылы өтетін Тампере–Вааса теміржолы 1883 жылы ашылды. Бұл теміржол, 1885 жылы теміржол қызметіне ашылған Коккола теміржолымен және 1913 жылы аяқталған Кристинестад теміржолымен бірге, Сейняйокиді Финляндиядағы маңызды теміржол торабы ретінде көтерді. 1970 жылдардың басында Тампере мен Сейняйоки арасында тікелей теміржол ашылды, соның нәтижесінде Сейняйокидегі қызметтер одан әрі жақсарды. Қысқы соғыс пен Ұлт-азаттық соғысынан кейін Жааккима мен Лумиварадан келген кейбір босқындар Сейняйокиге қоныстанды.
The settlement spread in the area of the present Seinäjoki during the first half of the 16th century. During the 1550s, there is said to have been three houses in Seinäjoki: the houses of Marttila, Jouppi and Uppa. The house of Jouppila, which separated from the house of Jouppi, was established during the same century. All of the houses were located on the shore of the river. Seinäjoki belonged to the church parish of Ilmajoki like Kurikka, Kauhajoki, Jalasjärvi and Alavus. However, in the 18th century the roads from Seinäjoki to the Church of Ilmajoki were generally in poor condition. Therefore, the inhabitants of Seinäjoki and the neighbouring Nurmo built a new chapel together in 1725, which in 1765 led to the formation of the chapel town of Nurmo. Seinäjoki, which was called Alaseinäjoki since the Greater Wrath, became a part of the chapel town. The chapel parish of Peräseinäjoki was founded in 1798, and the village of Alaseinäjoki began to be called Seinäjoki again. The very same year, the Östermyra steel mill was founded on the shore of the Seinäjoki river. In the 1850s, actions were taken to separate Seinäjoki from the church parish of Nurmo. Ilmajoki wanted to connect Seinäjoki back to its own parish. In spite of strong objections from the inhabitants of Nurmo, the Senate of Finland accepted the petition from the inhabitants of Seinäjoki in 1863, to form a chapel congregation of their own. Seinäjoki got an independent local government in 1868. In 1900, Seinäjoki became an independent municipality. Seinäjoki has grown around a few important railroad crossings. The Tampere–Vaasa railway, which passes through Seinäjoki, was inaugurated in 1883. The track, along with the Kokkola track that was opened for rail service in 1885, and the Kristinestad track which had been completed in 1913, raised Seinäjoki as an important railway crossing section in Finland. In the early 1970s, a direct railway between Tampere and Seinäjoki was opened, and the services of Seinäjoki improved further. After the Winter War and Continuation War, some refugees from Jaakkima and Lumivaara were resettled to Seinäjoki.
География
Сейньяйокиге көршілес муниципалитеттер солтүстікте Каухава, солтүстік-шығыста Лапуа, шығыста Куортан және Алавус, оңтүстікте Вират және Кихнио, батыста Ильмайоки және Курикка, ал солтүстік-батыста Исокиро. Сейньяйоки ландшафтында судың үлесі шамалы. Сейньяйоки өзені қала арқылы оңтүстік-шығыстан солтүстік-батысқа қарай ағып, қала орталығының солтүстік шекарасында бұрылып, Вааса аймағындағы Ботния шығанағына құятын Киронйоки өзенімен қосылады. Сейньяйокидегі ең маңызды автомобиль жолдары – 16, 18 (Вааса және Ювяскиля қалалары арасындағы), 19 және 67.
The neighboring municipalities of Seinäjoki are Kauhava in the north, Lapua in the northeast, Kuortane and Alavus in the east, Virrat and Kihniö in the south, Ilmajoki and Kurikka in the west and Isokyrö in the northwest. The proportion of water in the Seinäjoki landscape is small. Seinäjoki River flows through the city in a south east northwest direction and turns at the northern border of the city center, connecting with the Kyrönjoki River, which flows into the Gulf of Bothnia in the Vaasa area. The most significant road connections in Seinäjoki are highways 16, 18 (between cities of Vaasa and Jyväskylä), 19 and 67.
Халық саны
Сейньяйоки қаласының халқы бар, бұл оны Финляндиядағы ең көп халқы бар муниципалитет етеді. Сейньяйоки аймағының халқы құрайды. Сейньяйокиде халықтың 4,6%-ы шетелдік тегінен шыққан, бұл ұлттық орташа көрсеткіштен төмен.
The city of Seinäjoki has inhabitants, making it the most populous municipality in Finland. The Seinäjoki region has a population of In Seinäjoki, 4.6% of the population has a foreign background, which is below the national average.
Тілдер
Сейняйоки – фин тілінде сөйлейтін бір тілді муниципалитет. Халықтың көп бөлігі фин тілін ана тілі ретінде қолданады. Сейняйокиде халықтың бір бөлігі швед тілінде сөйлейді. Шетелде туған тұрғындардың саны 3180 адам, бұл халықтың 4,8%-ын құрайды. Сейняйокиде шетелдік азаматтығы бар 2211 адам тұрады.
Seinäjoki is a monolingual Finnish speaking municipality. The majority of the population people or speak Finnish as their first language. In Seinäjoki, people, or of the population, speak Swedish.|group=note The number of residents who were born abroad was 3,180, or 4.8% of the population. The number of persons with foreign citizenship living in Seinäjoki was 2,211.
Экономика
Nordic Regional Airlines компаниясының қаржы кеңсесі Сейняйокиде орналасқан. Бұл компанияның алдыңғысы, Finncomm Airlines компаниясының бас кеңсесі, жақын орналасқан Ilmajoki қаласындағы Сейняйоки әуежайының аумағында болған. Базар аймағы тұрғысынан Сейняйоки елдің алтыншы ірі қаласы болып табылады. Сондай-ақ, Сейняйокиде ұлттық және халықаралық маңызы бар азық-түлік өндірісі және ҒЗТК (ғылыми-зерттеу және тәжірибелік-конструкторлық жұмыстар) саласы дамыған. Бас кеңсесі Сейняйокиде орналасқан Atria Corporation компаниясының 2009 жылғы таза кірісі 1316 миллион еуроны құрады және бірнеше елде орташа есеппен 6214 адамды жұмыспен қамтыды. 2018 жылдың соңында жарияланған Экономикалық сараптама бойынша зерттеуге сәйкес, Сейняйоки 36 ірі фин қалалары мен муниципалитеттері арасында корпоративтік лидерлер арасында ең жақсы беделге ие. Зерттеу аймақтағы компаниялардың бас директорлары мен қаржы директорларынан муниципалитет мәселелері туралы сұрақтар қойды. Сейняйоки өз өлшеміне қарағанда көптеген шағын және орта бизнес кәсіпорындарымен және дүкендермен де танымал. Сейняйокидегі ең маңызды сауда орындарының бірі – қала орталығында орналасқан Torikeskus сауда орталығы.
Nordic Regional Airlines has its financial office in Seinäjoki. Its predecessor, Finncomm Airlines, had its head office on the grounds of Seinäjoki Airport in nearby Ilmajoki. In terms of market area, Seinäjoki is the sixth largest city in the country. Also Seinäjoki has a nationally and internationally significant food production and R&D industry. Headquartered in Seinäjoki food company Atria Corporation's net sales in 2009 were EUR 1316 million and it employed an average of 6,214 persons in several countries. According to a study published by the Economic Survey at the end of 2018, Seinäjoki has the best image among corporate leaders among the 36 largest Finnish cities and municipalities. The survey had asked the CEOs and CFOs of companies operating in the area about the municipality's affairs. Seinäjoki also is well known for having a large number of SME's and a big number of shops for its size. One of the most important shopping places in Seinäjoki is the Torikeskus shopping mall in the city center.
Мәдениет
Қазіргі кезде Сейняйокиде көптеген мәдени шаралар өтіледі. Мысалы, Сейняйоки үш ірі жазғы шара өткізуімен белгілі: Тангомаркинат – әдетте жыл сайын 100 000-нан астам келушіні қызықтыратын танго фестивалі, Ваухтияжот – автоспорт жарысы және музыка фестивалі, ал Провинсирок – Финляндиядағы ең ірі және ең көне рок фестивальдерінің бірі. Rytmikorjaamo – танымал рок-клуб, онда әр апта соңында фин және халықаралық әртістер өнер көрсетеді. Сейняйокиде тікелей музыка мен басқа да ойын-сауық ұсынатын бірнеше барлар мен клубтар да бар. Сейняйоки қалалық театры жыл бойы әркімге арналған сапалы және алуан түрлі қойылымдар ұсынады. Сейняйоки қалалық оркестрі аймақта көптеген концерттер өткізеді және Финляндия мен шетелде гастрольдік сапарлар жиі ұйымдастырады.
There are many kinds of cultural events in Seinäjoki nowadays. For example, Seinäjoki is known for hosting three large summer events: Tangomarkkinat, which is a tango festival typically attracting more than 100,000 visitors annually, Vauhtiajot, which is a motor racing event/music festival, and Provinssirock, which is one of the largest and oldest rock festivals in Finland. Rytmikorjaamo is a popular rock club, wherein almost every weekend some Finnish or international artists perform. In Seinäjoki there are also several other bars and clubs offering live music and other entertainment. The city theatre of Seinäjoki has a wide, quality program throughout the year, offering plays for everyone. The city orchestra of Seinäjoki performs many concerts in the area and has had many tours in Finland and abroad.
Спорт
Сейньяйокиде көптеген спорт клубтары бар, мысалы, финляндиялық «Вейккауслиига» лигасында өнер көрсететін кәсіби футбол командасы – «SJK Seinäjoki». «SJK» – Финляндияның үздік футбол командаларының бірі және олар жаңа «OmaSp» стадионында ойнайды. Сейньяйокиде американдық футбол командасы «Seinäjoki Crocodiles» та орналасқан. «Seinäjoki Speedway» трассасы – қаланың оңтүстік-шығыс шетінде, «Routakalliontie» жолының бойындағы карьерге жақын орналасқан мотоциклдерге арналған жылдамдық трассасы. Бұл трасса 1992 жылы «Спидвей әлем командалық кубогының» іріктеу турында қабылдады және 1986 жылдан 2020 жылға дейін 11 рет Финляндияның жеке «Спидвей» чемпионатының финалы өтті.
Seinäjoki is home to a big number of sports clubs, such as SJK Seinäjoki, a professional football team that competes in the Finnish Veikkausliiga. SJK is one of the top football teams in Finland and it plays in the brand new OmaSp Stadion. Seinäjoki is also home to Seinäjoki Crocodiles, an American football team. Seinäjoki Speedway track is a motorcycle speedway venue located on the south east outskirts of the city, off the Routakalliontie road by the quarry. The track held a qualifying round of the Speedway World Team Cup in 1992 and has held the final of the Finnish Individual Speedway Championship on 11 occasions from 1986 to 2020.
Білім
Сейньяйоки қолданбалы ғылымдар университеті (SeAMK) – халықаралық деңгейде танымал, жергілікті жоғары білім беру мекемесі.
Seinäjoki University of Applied Sciences (SeAMK) is the local higher education institution, that also pursues an international profile.