Кіріспе
Жыныстық таңдау механизмі – Фишердің қашып кетуі немесе қашып кетуі, 20-ғасырдың басында математикалық биолог Рональд Фишер ұсынған жыныстық таңдау механизмі. Ол әйелдердің тұрақты, бағытталған таңдауы арқылы еркектердің әсемдікке толы безендіруінің эволюциясын түсіндіруге арналған. Мысалы, түрлі-түсті және күрделі тауыс қанаты, қарақұстың салыстырмалы түрде қарапайым қанатына қарағанда; құстың өте ұзын құйрығы сияқты қымбатты безендірулер табиғи сұрыптауға қайшы келеді. Фишердің қашып кетуі белгілі бір жыныстың мінез-құлқы сияқты жыныстық диморфизмді фенотиптік белгілерді де қамтуы мүмкін. Шарль Дарвиннің заманынан бері қазіргі синтезге дейін эволюциялық биологтар үшін өте күшті және (көрінетін) бейімделуге қабілетсіз жыныстық диморфизм парадокс болып келді. Дарвин бұл парадоксты шешуге тырысып, таңдау мен безендірудің тұқым қуалаушылыққа ие екенін болжады, сондай-ақ жоғары жануарларда "эстетикалық сезім" бар екенін айтты, бұл кейінгі ұрпақтарда екі белгінің де күшті таңдалуына әкелді.
Fisherian runaway or runaway selection is a sexual selection mechanism proposed by the mathematical biologist Ronald Fisher in the early 20th century, to account for the evolution of ostentatious male ornamentation by persistent, directional female choice. An example is the colourful and elaborate peacock plumage compared to the relatively subdued peahen plumage; the costly ornaments, notably the bird's extremely long tail, appear to be incompatible with natural selection. Fisherian runaway can be postulated to include sexually dimorphic phenotypic traits such as behavior expressed by a particular sex. Extreme and (seemingly) maladaptive sexual dimorphism represented a paradox for evolutionary biologists from Charles Darwin's time up to the modern synthesis. Darwin attempted to resolve the paradox by assuming heredity for both the preference and the ornament, and supposed an "aesthetic sense" in higher animals, leading to powerful selection of both characteristics in subsequent generations.
Чарльз Дарвиннен Рональд Фишерге дейін
Чарльз Дарвин 1871 жылы "Адамның шығу тегі және жыныстық қатынастағы таңдау" атты жыныстық таңдау туралы кітап жариялады, ол шыққаннан кейін қызығушылық тудырды, бірақ 1880-жылдарға қарай бұл идеялар тым даулы деп есептелді және көбінесе ескерілмеді. Альфред Рассел Уоллес, әсіресе Дарвиннің қайтысынан кейін, жыныстық таңдаудың шын құбылыс екенімен келіспеді.
Құс тұқымдас павиандар және жыныстық диморфизм
Паво туқымдасына жататын түрлердің пауна мен пехеннің қауырсындық диморфизмі эволюциялық биологтарды ұзақ уақыт бойы толқытқан әшекей парадоксының көрнекті мысалы болып табылады; Дарвин 1860 жылы былай деп жазды: «Паунаның құйрығындағы қауырсынды қараған сайын, маған жаман болады!» Паунаның әсем әрі күрделі құйрығы өсуі мен күтілуі үшін көп энергия қажет етеді. Ол құстың ептілігін азайтады және жануардың жыртқыштарға көріну мүмкіндігін арттырады. Құйрық оны иеленушілердің жалпы сәйкестігін төмендетуі мүмкін. Дегенмен, ол эволюциялап, ұзын және әсем құйрықтары бар пауктардың, осы сипаттары жоқ пауктарға қарағанда үстемдік ететінін көрсетеді. Фишердің қашқындау теориясы бойынша, егер пехендер ұзын және әсем құйрықтары бар пауктармен жұптасуға бейім болса, павлидің құйрығының эволюциясы мүмкін. Осы құйрықты еркектерді таңдаған пехендер ұзын және түрлі-түсті құйрықты ұрпақтар береді, олардың жыныстық сәттілікке ие болу ықтималдығы жоғары. Сонымен қатар, осы пехендердің ұрғасы ұзын және әсем құйрықты пауктарды жақсы көруге бейім болады. Алайда, үлкен құйрықтары бар еркектердің салыстырмалы сәйкестігі кішкентай құйрықтары барларға қарағанда жоғары болғанымен, популяцияның барлық мүшелерінің (еркек және әйел) абсолютті сәйкестігі, егер пехендердің ешқайсысы (немесе азы ғана) ұзын немесе әсем құйрықты артық жақсы көрмесе, төмен болар еді.
Генетикалық негіз
Фишердің оқшаулау теориясы әйелдердің жыныстық таңдауы мен еркектердің безендіруі генетикалық түрде өзгергіш (мұраға берілетін) екенін қарастырады. Сенсорлық қанау гипотезасы, шамадан тыс белгілерге деген жыныстық таңдаудың себебі сезімдік бейімділіктер, мысалы, супернормальді стимулдарға деген сезімталдық екенін ұсынады.