Кіріспе
Босванадағы бұрынғы көл (палеолаке) Макадикади көлі – Босванадағы қазіргі Калахари шөлінде 2 000 000 жыл бұрыннан 10 000 жыл бұрынға дейін болған палеолаке. Ол бір кезде 80 000 – 150 000 шаршы километрге дейін аумақты алып, 100 метрге дейін тереңдікке ие болған болуы мүмкін. Окаванго, Жоғарғы Замбези және Куандо өзендері бұрын осы көлге құйып келген. Оның қалдықтары әлемдегі ең үлкен тұздықтардың бірі – Макгадикгади тұздықтарында сақталған. ДНК зерттеулері көрсеткендей, бұл көл аймағы Homo sapiens-тің отаны болып табылады, мұнда адамдар шамамен 200 000 жыл бұрын ерекше түр ретінде пайда болды, ал 70 000 жыл өткен соң Африканың басқа аймақтарына тарады. Солтүстік Босвананың құмдары астында терең жатқан жарылымдар жүйесі бар. Бұл жарылымдар Шығыс Африканың Ұлы Рифт аңғарын қалыптастырған, бір-бірінен алшақтап келе жатқан параллель жарылымдар жүйесінің оңтүстікке қарай созылған бөлігі деп саналады. Линьянти және Чобе өзендерінің бөліктері бүгінде осы жарылымдардың орналасқан жерін көрсетеді. Кейін келе жағдай құрғақтанды, нәтижесінде булану күшейіп, көлге су жеткізіп келген өзендердің ағыны азайды. Шамамен 10 000 жыл бұрын Макадикади көлінің кебуі қарқынды жүрді. Окаванго өзенінен келген шөгінділер мен құм, сондай-ақ желмен келген құм көлді біртіндеп толтыра бастады. Алайда, бұл тұжырымға Лондондағы Табиғи тарих мұражайындағы адам тегінің зерттеушісі Крис Стрингер және Пенсильвания университетінің генетигі Сара Тишкофф күмән білдіреді. Солтүстік Кейптағы Га Мохана төбесінде ертедегі Homo sapiens-тің қызметіне қатысты қазбалар табылған, олардың жасы 105 000 жылға (105 кя) дейін жетеді.
Lake Makgadikgadi (, ) was a paleolake that existed in what is now the Kalahari Desert in Botswana from 2,000,000 years BP to 10,000 years BP. It may have once covered an area of from and was deep. The Okavango, Upper Zambezi, and Cuando rivers once all emptied into the lake. Its remains are seen in the Makgadikgadi salt pans, one of the largest salt pans in the world. DNA research suggests the lake region is the homeland of Homo sapiens, where humans first evolved as a distinct species about 200,000 years ago, before expanding to other parts of Africa about 70,000 years later. Northern Botswana has a series of deep, underlying fault lines running beneath its sands. These faults are thought to be the southernmost extensions of the same system of parallel fault lines that are pulling away from each other and have formed East Africa's Great Rift Valley. Parts of the courses of both the Linyanti River and Chobe River, mark the line of these faults today. A drier climatic period followed, which increased evaporation and decreased the flow of the rivers that fed the lake. By about 10,000 years ago the drying of Lake Makgadikgadi was in an advanced stage. Sediment and debris from the Okavango River and windblown sand were gradually filling the lake. The conclusion is disputed by Chris Stringer, head of human origins at the Natural History Museum in London, and Sarah Tishkoff, a geneticist at the University of Pennsylvania. Excavations of early Homo sapiens activities have been found at Ga Mohana Hill in Northern Cape dated to 105,000 years ago (105 kya).
Экология
Макадикгади көлі Конго, Замбези, Окаванго және Лимпопо өзендерінде бір кезде жүзген көптеген цихлидтердің туған жері болған деген теория бар – олардың саны 100-ден 400-ге дейін жаңа түрлерді құрады, олардың шамамен 25-і бүгінге дейін сақталған. Көлдің өте үлкен болуы осы балықтардың ата-тегіне кең ауқымды жаңа экологиялық ортаны пайдалану мүмкіндігін берген болуы мүмкін, соның нәтижесінде ол жаңа түрлердің эволюциясына түрткі болған, және олар көл толығымен тартылып кеткенге дейін рекордтық жылдамдықпен дамуы мүмкін. Теория сондай-ақ, жаңа түрлер көлдің ішінде дамығаннан кейін, көл суы тартылған кезде қашып, аймақтың өзендерін мекендеп, қазіргі цихлидтерге айналған болуы мүмкін дейді. Қазіргі кезде бұл жер жылдың көп бөлігінде құрғақ болып, жаңбырлы жаз айларында ғана сулы маусымдық жерге айналады.
Мұра
Бүгінде Макгадикгади көлінің қалдықтары Окаванго дельтасы, Нсай-пан, Нгами көлі, Хау көлі, Мабабе депрессиясы және Макгадикгадидің екі негізгі тұзды даласы: Суа-пан және Нветьве-пан. Макгадикгади тұзды далалары әлемдегі ең ірілерінің қатарына жатады және бұл үлкен көлдің соңғы қалдықтарынан пайда болған. Окаванго дельтасы – Окаванго өзенінің көлдің бұрынғы арнасына жеткен жерінде қалыптасқан, өте кең, батпақты ішкі дельта. Қазір ол – барлық сулары буланып немесе транспирацияға ұшырайтын жабық бассейн. Бұрын көлді сумен қамтамасыз еткен басқа оңтүстікке ағатын өзендердің бәрі Замбези өзеніне қосылған.