Кіріспе
Зигберт Тарраш (5 наурыз 1862 – 17 ақпан 1934) – неміс шахматшысы, шахмат жазушысы және шахмат теориясының маманы. Ол 19-шы ғасырдың соңы мен 20-шы ғасырдың басындағы ең күшті ойыншылардың және ең ықпалды теоретиктердің бірі саналды.
Siegbert Tarrasch (; 5 March 1862 – 17 February 1934) was a German chess player, considered to have been among the strongest players and most influential theoreticians of the late 19th and early 20th century.
Өмір
Тарраш Пруссияның Силезия аймағында, қазіргі Польшада Бреслауда дүниеге келген. 1880 жылы мектепті бітірген соң, ол медицинаны оқу үшін Бреслаудан Берлинге, содан кейін Галлеге кетті. Ол отбасымен Баварияның Нюрнберг қаласына, кейін Мюнхенге қоныстанды және сәтті дәрігерлік практика ашты. Оның бес баласы болды. Тарраш еврей болған, 1909 жылы христиан дініне ауысты, ол патриот неміс еді және Бірінші дүниежүзілік соғыста ұлын жоғалтты, алайда Үшінші рейхтің басында антисемитизмге ұшырады.
Шахматтық мансабы
Кәсіби дәрігер Тарраш 1890-жылдардың басында әлемдегі ең үздік ойыншы болған болуы мүмкін. Ол турнирлерде қартайған әлем чемпионы Вильгельм Штайницке қарсы көп ұпай жинады (+3−0=1), бірақ медициналық практикасының талаптарына байланысты 1892 жылы Штайницке әлем чемпионы атағы үшін күресу мүмкіндігінен бас тартты. Көп ұзамай, 1893 жылы Санкт-Петербургте Тарраш Штайництің қарсыласы Михаил Чигоринге қарсы ауыр күрес жүргізді (+9−9=4), көп бөлігінде көш бастағаннан кейін. Ол сондай-ақ төрт ірі турнирді қатарынан жеңіп алды: Бреслау 1889, Манчестер 1890, Дрезден 1892 және Лейпциг 1894. Алайда, Эммануэль Ласкер 1894 жылы әлем чемпионы болғаннан кейін Тарраш оған тең келе алмады. Фред Райнфельд: "Тарраш өмірінің соңына дейін екінші рөлде ойнауға тағдырланған" деп жазды. Мысалы, Ласкер өзара қарсыластарға қарсы жақсы нәтижелер көрсетті, мысалы, Чигоринге қарсы Тарраш 34 партияда +2 ұпай жинады, ал Ласкер 21 партияда +7 ұпай жинады; Акиба Рубинштейнге қарсы Тарраш -8 ұпай жинады, тіпті бір жеңіске де қол жеткізбеді, ал Ласкер +2−1=2 көрсетті; Дэвид Яновскиге қарсы Тарраш +3 ұпай жинады, ал Ласкер +22 ұпай жинады; Геза Марочиге қарсы Тарраш 16 партияда +1 ұпай жинады, ал Ласкер +4−0=1 көрсетті; Ричард Тейхманға қарсы Тарраш +8−5=2 ұпай жинады, ал Ласкер турнирдегі барлық төрт партияда жеңіске жетті. Дегенмен, Тарраш Гарри Нельсон Пиллсбериге қарсы +6−5=2 есебімен шамалы артықшылыққа ие болды, ал Ласкер +5−5=4 көрсетті. Бұл ретте Тарраш күшті ойыншы болып қала берді, 1905 жылы матчта Франк Маршаллды жеңіп алды (+8−1=8) және 1907 жылы Остенд турнирінде Шлехтер, Яновски, Маршалл, Берн және Чигориннен басым түсті. Тарраш пен Ласкердің арасында жақындық болған жоқ. Аңыз бойынша, олар 1908 жылғы чемпионаттың ашылуында танысқанда Тарраш өкшесін соқты, қатаң иіліп, "Сізге, доктор Ласкер, үш сөз ғана айтамын: шах және мат" деді, содан кейін бөлмеден шығып кетті. Ласкер 1908 жылы титул үшін матчқа келіскенде, ол Таррашты сенімді түрде жеңді +8−3=5. Тарраш біраз уақыт бойы әлемдегі жетекші ойыншылардың бірі болды. Ол Санкт-Петербургтегі 1914 жылғы шахмат турнирінде төртінші орынды иеленді, әлем чемпионы Ласкер және болашақ әлем чемпиондары Хосе Рауль Капабланка және Александр Алехиннен кейін, ал Маршалл, Осип Бернштейн, Рубинштейн, Нимцович, Блэкберн, Яновски және Гансбергтен озып кетті. 19-раундта Капабланкаға қарсы жеңісі, Ласкердің Капабланкаға қарсы жеңісінен гөрі аз танымал болғанымен, Ласкерге турнирде Капабланкаға қарсы тарихи жеңіске жетуіне көмектесті. Бұл турнир Тарраш үшін, бағаналы болды, өйткені оның шахматтық мансабы одан кейін аса сәтті болмады, бірақ ол әлі де жоғары бағаланған партиялар ойнады. Тарраш 1916 жылғы матчта Ласкерге +0 5=1 есебімен жеңіліске ұшырады.
Шахмат басылымдары
1895 жылы Тарраштың "Дрейхундерт шахмат партиясы" атты кітабы жарық көрді. Ол алғаш рет 1959 жылы Робин Олт пен Джон Кирван аударған, шектеулі таралымда. Ал 1999 жылы С. Шварц "Үш жүз шахмат ойыны" деген коммерциялық басылым шығарды. Тарраш 1912 жылы "Заманауи шахмат партиясы" кітабын жариялады, бірақ ол әлі аударылмаған. Ол Санкт-Петербургтегі 1914 жылғы шахмат турнирі туралы танымал кітап жазды, ол 1993 жылы ағылшын тіліне аударылды.
Тарраштың танымал комбинациялары
Tarrasch пен Allies ойынында қаралар мұнда (кем дегенде, бірден катастрофаға қарсы) тұруға тырысып баяды, себебі қара ханыша Qb7+ (соңынан Kxa5 Ra1# келеді) шабуылына қарсы тұрады, ал c8-дегі қара мұнарасы Rxc5# шабуылынан қорғайды. Тарраш 31... Bc7! деген тапқыр қимыл жасады (Плахуттаның кедергісі деп аталады, себебі екі фигура да тік сызықта қозғалады). Бұл екі қорғанысты да тоқтатады, және қай фигура басып алса, ол жүктемеге шалынады. Яғни, егер 31... Rxc7 болса, мұнара жүктемеге шалысып, екі маңызды алаңды да қадағалауға тиіс, себебі ханыша b7-ден тоқтатылған. Сондықтан ақ 32. Qb7+ Rxb7 ойнап, мұнараны c5 қорғанысынан ауыстырып, 33. Rxc5# мүмкіндігін ашады. Бірақ егер қаралар 31... Qxc7 ойнаса, ханыша мұнараның c5 қорғанысын тоқтатады және өзі жүктемеге шалысады: 32. Rxc5+ Qxc5 ханышаны b7 қорғанысынан ауыстырады, бұл 33. Qb7+ Kxa5 34. Ra1# мүмкіндігін береді. Блэк осы қимылдан кейін жеңілісті қабылдады. Карл Вальбродтпен болған ойында Тарраш өте нашар ойнады, және оның қарсыласы ұзақ уақыт бойы басымдық танытты. Бірақ ойынды келесі таңғажайып комбинация құтқарып қалды: 34. Rxd4 қарапайым нәрсе сияқты көрінеді, себебі 34... cxd4 35. Bxd4 ханышаны ұтып алуға мүмкіндік береді. Бірақ қараның күшті қарсы шабуылы бар еді, оны болжау қажет болды: 34... Nxg3 35. Nxg3 Rxg3+ 36. hxg3 Rxg3+ 37. Kf1! Rxd3 және енді таңғажайып 38. Rg4!! – бұл қимыл 39. Rf8+ мат және Bxe5 қаупін тудырады, тіпті cxd3 да соңынан келеді. Блэк жеңілісті қабылдады.