Кіріспе

Еврей Библиясының алғашқы алты кітабы – Тора (Бесқұрылыс) және Ешуа кітабы.

Шолу

Хексатеух термині 1870 жылдардан бастап, негізінен Абрахам Куэнен мен Юлиус Веллхаузеннің жұмысының нәтижесінде ғылыми айналымға енді. Айххорн, де Ветте, Граф, Куэнен, Нольдеке, Коленсо және басқалардың еңбектеріне сүйене отырып, Веллхаузен өзінің "Prolegomena zur Geschichte Israels" еңбегінде Ешуаның Солтүстік Яхвистік дереккөздің бір бөлігін (шамамен б.з.д. 950 ж.) құрайтынын, оның Деутерономист (шамамен б.з.д. 650–621 жж.) тарапынан JE құжатынан бөлініп, Сотшылар, Патшалар және Самуил кітаптарымен бірге Деутерономдық тарихқа енгенін ұсынды. Бұл бірліктің себептері, басқа құжаттамалық дәстүрлердің болжамдық болуымен қатар, мәтіндердің баяндау бетіне жатқан тақырыптық мәселелерді салыстырудан алынған. Мысалы, Ешуа кітабы Мұсадан Ешуаға дейінгі басшылықтың жалғасуын баса көрсетеді. Сонымен қатар, Ешуаның тақырыбы – Құдайдың ізраилдіктерді Уәде етілген жерге жеткізу туралы уәдесінің орындалуы – Пентатеухтің тақырыптық мазмұнын толықтырады, ол ізраилдіктердің Уәде етілген жердің шекарасында тұрған күйінде аяқталған болатын. Ешуа Тораны Хексатеух ретінде толықтырады деген тұжырым, ескі раввиндік дәстүрді ұстанған ғалымдардың, 1901-1906 жылдар аралығында құрастырылған "Еврей энциклопедиясының" авторларының Пентатеух өзі жеке толық еңбек екендігі туралы пікірімен қарама-қайшы келеді. Бұл тезис Эдуард Мейердің (1855–1930) ешқашан да Хексатеух болған емес, Заң, Ешуа, Сотшылар, Самуил және Патшалар кітаптары бір кезде бір үлкен тарихи шығарманы құраған деген көзқарасымен де қайшы.