Эдвард Брэдфорд Тиченер: Американ психологы және құрылымдық психологияның негізін қалаушысы

Кіріспе

Ағылшын психологы (1867–1927)

Эдвард Брэдфорд Титченер (11 қаңтар 1867 – 3 тамыз 1927) – Вильгельм Вундттың басшылығымен бірнеше жыл оқыған ағылшын психологы. Титченер ең алдымен ақыл-ойының құрылымын сипаттаған психологияның – структурализм нұсқасын жасауымен танымал. Корнелл университетінде профессор болғаннан кейін ол сол кезде АҚШ-тағы ең ірі докторлық бағдарламаны құрды. Оның тұңғыш аспиранты Маргарет Флой Уошберн психология ғылымы бойынша докторлық диссертациясын қорғалаған алғашқы әйел болды (1894).

Білім және ерте өмір

Титченердің ата-анасы, Элис Филд Хабин және Джон Титченер 1866 жылы үйленуге қашып кетті, ал анасы оның танымал Сассекс отбасынан бас тартты. Оның әкесі 1879 жылы туберкулезден қайтыс болғанға дейін клерк немесе бухгалтер ретінде бірқатар лауазымдарды атқарды. Отбасы, 5 аман қалған баласы (4 қыз, 1 ұл) осы уақыт ішінде кем дегенде 10 рет көшіп кетті. 9 жасында Титченер әкесінің ата-бабасымен және екі әпкесімен бірге тұруға жіберілді. Оның атаулы әжесі сәтті заңгер және инвестор болған, сондай-ақ Чичестер қаласының бұрынғы мэрі де болды. Ол Титченерді алдымен жеке оқытушыға берді, содан кейін грамматикалық мектепте білім алуына мүмкіндік жасады. Алайда, оның инвестициялары 1881 жылы құлдырап, бірнеше айдан кейін қайтыс болды. Қаржылық жағдайы нашарлаған соң, Титченердің келесі білімі стипендиялар, ақылы жұмыс және кәсіпкерлік арқылы қаржыландырылды. Титченер Пребендал мектебінде және Малверн колледжінде оқыды, содан кейін 1885 жылдан 1890 жылға дейін Оксфордта (Брасеноз колледжінде) білім алды. 1889 жылы классика мамандығы бойынша сирек кездесетін «қос бірінші» бакалавр дәрежесін алды. Оның қызығушылығы биологияға қарай бастады. Сезімдердің төрт ерекше қасиеті болды: қарқындылығы, сапасы, ұзақтығы және кеңдігі. Олардың әрқайсысы белгілі бір стимулдың сапасына байланысты, бірақ кейбір стимулдар олардың тиісті сезімін ояту үшін жеткіліксіз болды. Ол сезімдердің нақты түрлерін ажыратты: мысалы, естілу сезімін «тон» және «шу» деп бөлді. Ол идеялар мен қабылдаулардың сезімдерден қалыптасатынын санайды; «идеялық тип» идеяның негізделген сезім түріне байланысты, мысалы, дыбыс немесе көру, сөйленген әңгіме немесе беттегі сөздер. Титченер сананың негізгі құрамдас бөліктерін анықтап, жіктесе, психикалық процестердің құрылымын және жоғары ойлауды анықтауға болады деп сенді. Сананың әр элементінің не екенін, олардың бір-бірімен қалай өзара әрекеттесетінін және олардың неліктен осылай өзара әрекеттесетінін түсіну – Титченер сананың құрылымын табуға тырысқанда қолданған ақыл-ойының негізі болды.

Titchener's parents, Alice Field Habin and John Titchener, eloped to marry in 1866 and his mother was disowned by her prominent Sussex family. His father held a series of posts as a clerk or in accountancy before dying of tuberculosis in 1879. The family, of five surviving children (4 girls, 1 boy), moved at least 10 times during this time. When he was 9, Titchener was sent to live with his paternal grandparents and two aunts. His namesake grandfather was a successful solicitor and investor and also an ex mayor of Chichester. He ensured that Titchener was first privately tutored and then given a grammar school education. However, his investments collapsed in 1881 and he died a few months later. In the reduced financial circumstances, Titchener's subsequent education was funded by scholarships, paid employment and entrepreneurial activities. Titchener attended The Prebendal School and Malvern College and then went on to Oxford (Brasenose College) from 1885 to 1890. He graduated with a rare 'double first' BA degree in classics in 1889. His interests began to change to biology. had four distinct properties: intensity, quality, duration, and extent. Each of these related to some corresponding quality of stimulus, although some stimuli were insufficient to provoke their relevant aspect of sensation. He further differentiated particular types of sensations: auditory sensation, for example, he divided into "tones" and "noises." Ideas and perceptions he considered to be formed from sensations; "ideational type" was related to the type of sensation on which an idea was based, e. g., sound or vision, a spoken conversation or words on a page. Titchener believed that if the basic components of the mind could be defined and categorised that the structure of mental processes and higher thinking could be determined. What each element of the mind is, how those elements interact with each other and why they interact in the ways that they do was the basis of reasoning that Titchener used in trying to find structure to the mind.

Өзін-өзі тексеру

Титченер сананың әртүрлі компоненттерін анықтауға тырысқан негізгі құрал – интроспекция болды. Вундт әдісінен айырмашылығы, Титченер интроспективті талдау туралы өте қатаң нұсқаулар берді. Зерттелушіге бір зат, мысалы, қарындаш көрсетіледі. Содан кейін зерттелуші сол қарындаштың сипаттамаларын (түсі, ұзындығы және т.б.) баяндайды. Зерттелушіге заттың (қарындаштың) атын атамау керектігі ескертіледі, себебі ол зерттелушінің сезімталдық тәжірибесінің тікелей деректерін сипаттамайды. Титченер мұны «стимул қатесі» деп атады. «Эксперименталды психология: зертханалық тәжірибе нұсқаулығы» кітабында Титченер өзінің интроспективті әдістерінің процедураларын еңбектеп суреттеген. Кітап атауынан көрініп тұрғандай, нұсқаулық интроспекцияға баса назар бергеніне қарамастан, барлық эксперименталды психологияны қамтуға тиіс болды. Титченер үшін интроспекциядан тыс ешқандай жарамды психологиялық эксперимент болмауы мүмкін, ол «Студенттерге нұсқаулар» бөлімін келесі анықтамамен ашты: «Психологиялық эксперимент – стандартты жағдайларда жасалған интроспекция немесе интроспекциялар сериясынан тұрады». Титченердің бұл нұсқаулығы студенттерге оптикалық иллюзиялар, Вебер заңы, визуалды контраст, кейіннен пайда болатын кескіндер, есту және иіс сезімдері, кеңістікті қабылдау, идеялар және идеялар арасындағы байланыстар бойынша тәжірибелерді жүргізудің егжей-тегжейлі жоспарларын ұсынды, сондай-ақ эксперименттер кезінде дұрыс мінез-құлықтың және психологиялық ұғымдарды жалпы талқылаудың сипаттамаларын берді. Титченер студенттерге арналған тағы бір нұсқаулық және сала мамандарына арналған тағы екі нұсқаулық жазды (Hothersall 2004, 142 б.). Титченердің осы нұсқаулықтарға салған егжей-тегжейлілігі психологияға ғылыми көзқарасқа адал екенін көрсетеді. Ол барлық өлшемдер тек келісімге келген «конвенциялар» екенін айтты және психологиялық құбылыстарды да жүйелі түрде өлшеуге және зерттеуге болады деген сенімде болды. Титченер Густав Фехнердің жүйелі жұмысына үлкен мән берді, оның психофизикасы ақыл-ой құбылыстарын өлшеу мүмкін екенін көрсетті (Титченер 1902, cv–cix бб.). Көптеген эксперименттерді бірге жұмыс істейтін екі оқытылған зерттеуші орындады, біреуі «байқаушы» (О), екіншісі «экспериментатор» (Е) рөлінде болды. Экспериментатор экспериментті дайындап, серігінің интроспекциясын жазды. Кез келген эксперименттің алғашқы кезеңінен кейін зерттеушілер рөлдерін ауыстырып, экспериментті қайталады. Титченер осы серіктестіктегі екі мүше арасындағы келісім мен байланыстың маңыздылығына ерекше назар аударды. Байланыс, әсіресе, қажет болды, өйткені байқаушының ауруы немесе толқуы кез келген эксперименттің нәтижесіне әсер етуі мүмкін. Структуралистік әдіс интроспективті тәсіл сияқты жаңа тәсілдердің пайда болуына байланысты біртіндеп жойылды.

The main tool that Titchener used to try to determine the different components of consciousness was introspection. Unlike Wundt's method of introspection, Titchener had very strict guidelines for the reporting of an introspective analysis. The subject would be presented with an object, such as a pencil. The subject would then report the characteristics of that pencil (color, length, etc.). The subject would be instructed not to report the name of the object (pencil) because that did not describe the raw data of what the subject was experiencing. Titchener referred to this as stimulus error. In "Experimental Psychology: A Manual of Laboratory Practice", Titchener detailed the procedures of his introspective methods precisely. As the title suggests, the manual was meant to encompass all of experimental psychology despite its focus on introspection. To Titchener, there could be no valid psychological experiments outside of introspection, and he opened the section "Directions to Students" with the following definition: "A psychological experiment consists of an introspection or a series of introspections made under standard conditions." This manual of Titchener's provided students with in depth outlines of procedure for experiments on optical illusions, Weber's Law, visual contrast, after images, auditory and olfactory sensations, perception of space, ideas, and associations between ideas, as well as descriptions proper behaviour during experiments and general discussion of psychological concepts. Titchener wrote another instructive manual for students and two more for instructors in the field (Hothersall 2004, p. 142). The level of detail Titchener put into these manuals reflected his devotion to a scientific approach to psychology. He argued that all measurements were simply agreed upon "conventions" and subscribed to the belief that psychological phenomena, too, could be systematically measured and studied. Titchener put great stock in the systematic work of Gustav Fechner, whose psychophysics advanced the notion that it was indeed possible to measure mental phenomena (Titchener 1902, p. cviii cix). The majority of experiments were to be performed by two trained researchers working together, one functioning as the "observer" (O) and the other as the "experimenter" (E). The experimenter would set up the experiment and record the introspection made by his partner. After the first run of any experiment, the researchers were to then switch roles and repeat the experiment. Titchener placed a great deal of emphasis on the importance of harmony and communication between the two memberships in these partnerships. Communication, in particular, was necessary, because illness or agitation on the part of the observer could affect the outcome of any given experiment. The structuralist method gradually faded away due to the advent of newer approaches such as the introspective approach.

Ескерту

Эдвард Б. Титченер өзінің назарға қатысты жеті негізгі заңын формулирледі. Төртінші заң, алдыңғы кіру заңы, «назар аударған объект назардан тыс қалған объектілерге қарағанда санаға жылдамырақ келеді» деген тұжырымды ұсынады. (Титченер, 1908, 251-бет) Алдыңғы кіру заңы соңғы ғасыр бойында көп қызығушылық тудырып, осы заңның дұрыстығына қатысты көптеген пікірталастарға себеп болды. Бірақ, зейіннің қабылдау деңгейінде жұмыс істейтініне нақты дәлелдерді зерттеулер жақында ғана көрсетті. Назарға алынған стимулдардың қабылдану жылдамдығын зерттеген тәжірибелік зерттеулер алдыңғы кіру заңының рас екенін көрсетеді. Соңғы миды бейнелеу зерттеулері осы қорытындыларды растап, назардың мидың қабылдау қызметін жылдамдататынын көрсетті.

Өмір жолы және мұрасы

Титченер харизматикалық және күшті сөйлеуші еді. Дегенмен, оның структурализм идеясы оның өмірінде гүлдеп, оны қолдағанмен, оның қайтысынан кейін структурализм жалғаспады. Титченерге қатысты заманауи ойлар оның психологиясының тар шеңбері мен оның қатаң, шектеулі әдістемесін, оның өлімінен кейін структурализмінің құлауына себеп болған маңызды фактор деп қарастырады. Көп нәрсе Титченердің нақты және мұқият диктанттарымен байланысты болғандықтан, оның болмауымен сала тоқырап қалды. Структурализм, Вундттың еріктілігімен бірге, қазіргі психологияның көптеген мектептеріне әсер еткенімен, екеуі де сынға алынып, жетілдірілді. Титченер Вундттың структурализмін Америкаға әкелгенімен белгілі, бірақ бірнеше өзгерістер енгізді. Мысалы, Вильгельм Вундт сана элементтері арасындағы қатынасқа баса назар бөлсе, Титченер негізгі элементтерді анықтауға көшін бақты. Оның «Психологияның жоспасы» (1896) атты оқулығында Титченер саналы тәжірибенің 44 000-нан астам элементтік сапаларының тізімін ұсынды. Титченер 1909 жылы «эмпатия» сөзін неміс тіліндегі «Einfühlungsvermögen» сөзінің аудармасы ретінде енгізгені үшін де еске алынады, бұл Теодор Липпс 19 ғасырдың соңында зерттеген жаңа құбылыс еді. «Einfühlungsvermögen» кейін «Empathie» деп аударылды және қазір де неміс тілінде қолданылады. Титченер «эмпатия» терминін жеке, оның әдістемелік интроспекциясымен тығыз байланысты және кемінде үш ажыратылатын құбылысты білдіру үшін қолданғанын атап өту керек. Титченердің психология тарихына тигізген әсері, оқу орындарында оқытылатын болса, оның шәкірті Эдвин Борингтің еңбегінің нәтижесі болды. Борингтің эксперименталды жұмысы айқын емес болса да, оның «Эксперименталды психология тарихы» кітабы кеңінен таралды, соның салдарынан оның әртүрлі психологтарды, оның ішінде өз кеңесшісі Эдвард Титченерді бейнелеуі де әсерлі болды. Боринг Титченердің үлесін егжей-тегжейлі баяндауы – замандасы Уго Мюнстербергке қарағанда он есе аз назар бөлгені – бүгінде Титченерге психология тарихында таңылған ықпалдың шамадан тыс екендігіне күмән тудырады. Боринг Титченердің 56 докторантты, оның ішінде 21 әйелді басқарғанын жазды. Тағы екеуі жеке жағдайларына байланысты бітірмеді. Профессор Титченер Гарвард, Кларк және Висконсин университеттерінен құрметті дипломдар алды. Ол Америка Психологиялық қауымдастығының негіздеуші мүшесі болды, Кюльпенің «Психологияның жоспары» және басқа да еңбектерін аударды, 1894 жылы «Mind» журналының американдық редакторы, ал 1895 жылы «American Journal of Psychology» журналының редакторы болды және бірнеше кітап жазды. 1904 жылы ол «Экспериментаторлар» тобын құрды, ол бүгінде «Эксперименталды психологтар қоғамы» ретінде жалғасуда. Ол 1906 жылы Америка философиялық қоғамының мүшесі болып сайланды. Титченердің миы Корнелл университетінің Уайлдер ми жинағына тапсырылды.

Titchener was a charismatic and forceful speaker. However, although his idea of structuralism thrived while he was alive and championing for it, structuralism did not live on after his death. Some modern reflections on Titchener consider the narrow scope of his psychology and the strict, limited methodology he deemed acceptable as a prominent explanation for the fall of Titchener's structuralism after his death. So much of it was wrapped up in Titchener's precise, careful dictations that without him, the field floundered. Structuralism, along with Wundt's voluntarism, were both effectively challenged and improved upon, though they did influence many schools of psychology today. Titchener was known for bringing some part of Wundt's structuralism to America, but with a few modifications. For example, whereas Wilhelm Wundt emphasised the relationship between elements of consciousness, Titchener focused on identifying the basic elements themselves. In his textbook An Outline of Psychology (1896), Titchener put forward a list of more than 44,000 elemental qualities of conscious experience. Titchener is also remembered for coining the English word "empathy" in 1909 as a translation of the German word "Einfühlungsvermögen", a new phenomenon explored at the end of 19th century mainly by Theodor Lipps. "Einfühlungsvermögen" was later re translated as "Empathie", and is still in use that way in German. It should be stressed that Titchener used the term "empathy" in a personal way, strictly intertwined with his methodological use of introspection, and to refer to at least three differentiable phenomena. Titchener's effect on the history of psychology, as it is taught in classrooms, was partially the work of his student Edwin Boring. Boring's experimental work was largely unremarkable, but his book History of Experimental Psychology was widely influential, as, consequentially, were his portrayals of various psychologists, including his own mentor Edward Titchener. The length at which Boring detailed Titchener's contributions—contemporary Hugo Münsterberg received roughly a tenth as much of Boring's attention—raise questions today as to whether or not the influence credited to Titchener on the history of psychology is inflated as a result. Boring recorded that Titchener had supervised 56 doctoral students, including 21 women. Two others did not formally graduate due to personal circumstances. Professor Titchener received honorary degrees from Harvard, Clark, and Wisconsin. He became a charter member of the American Psychological Association, translated Külpe's Outlines of Psychology and other works, became the American editor of Mind in 1894, and associate editor of the American Journal of Psychology in 1895, and wrote several books. In 1904, he founded the group "The Experimentalists," which continues today as the "Society of Experimental Psychologists". He was elected to the American Philosophical Society in 1906. Titchener's brain was contributed to the Wilder Brain Collection at Cornell.