Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Клавесин тобының клавиатуралық аспабы.
Keyboard instrument of the harpsichord family
Виргинал – клавесин тобының клавиатуралық аспабы. Ол Еуропада Кейінгі Ренессанс және ерте Барокко дәуірлерінде кең таралған.
The virginals is a keyboard instrument of the harpsichord family. It was popular in Europe during the late Renaissance and early Baroque periods.
Сипаттама
Виргинал – клавесиннің кішірек және қарапайым, тікбұрышты немесе көпбұрышты түрі. Ол әрбір нота үшін бір ғана ішекшеге ие, ол пернетақтаға шамамен параллель жүріп, корпустың ұзын жағында орналасады. Көптеген, тіпті көпшілігі аспаптар аяқтарсыз жасалған және ойнау үшін үстелге қойылатын. Кейінірек шыққан модельдер өз тіректерімен жасалды.
A virginals is a smaller and simpler, rectangular or polygonal, form of harpsichord. It has only one string per note, running more or less parallel to the keyboard, on the long side of the case. Many, if not most, of the instruments were constructed without legs, and would be placed on a table for playing. Later models were built with their own stands.
Механизм
Виргиналдың механизмі клавесин механизмімен толықтай бірдей, яғни оның металл сымдары плектр жиынтығымен тартылады, ал плектрлер жақтарға орнатылған. Бірақ, виргиналдың корпусы тіктөртбұрышты немесе көпбұрышты болып келеді, ал бір ғана сымдық қатар – әр нотаға бір сым – пернетақтаға шамамен параллель орналасады. Сымдар клавесин сияқты бір жағынан немесе мұзлар сияқты ортасынан тартылады, бұл жоғары гармониялардың әлсіреуіне алып келетін, флейтаға ұқсас дыбыс тудырады.
The mechanism of the virginals is identical to the harpsichord's, in that its wire strings are plucked by a set of plectra, mounted in jacks. Its case, however, is rectangular or polygonal, and the single choir of strings—one per note—runs roughly parallel to the keyboard. The strings are plucked either near one end, as with the harpsichord, or, in the case of the muselar, nearer the middle, producing a more flute like tone that's reduced in upper harmonics.
Этимология
Атаудың шығу тегі белгісіз. Ол латын тіліндегі "virga" сөзінен, яғни "таяқ" деген мағынадан туындауы мүмкін, бұл, әлдебір болжам бойынша, пернелердің ұштарына тірелетін ағаш тіреулерге сілтеме жасайды, бірақ бұл әлі дәлелденбеген. Тағы бір мүмкіндік – атау "virgin" сөзінен шыққан болуы мүмкін, себебі осы аспапта көбінесе жас қыздар ойнаған, немесе оның дыбысы жас қыздың дауысына ұқсас болғандықтан (vox virginalis).
The origin of the name is obscure. It may derive from the Latin virga meaning a rod, perhaps referring to the wooden jacks that rest on the ends of the keys, but this is unproven. Another possibility is that the name derives from the word virgin, as it was most commonly played by young women, or from its sound, which is like a young girl's voice (vox virginalis).
Тарих
Клювстандар сияқты, девильдер де псалтырьдан пайда болған, оған шамамен 15 ғасырда клавиатура қосылған. Бұл сөз алғаш рет 1460 жылы Прагалық Паулюс Паулириннің (1413–1471) *Tractatus de musica* еңбегінде кездеседі, онда ол былай деп жазады: «Девиль – клавикорд пішіндес аспап, металл ішектері клависембалоның дыбысын шығарады. Онда 32 ішек қатары бар, олар саусақтармен басылатын пернелерге тию арқылы қозғалады, бұл толық және жартылай тонды әдемі дыбыспен қамтамасыз етеді. Оны «девиль» деп атау себебі, оның дыбысы таза және тыныш болғандықтан, бойжеткен қыз сияқты әсем естіледі». Оксфорд ағылшын сөздігінде бұл аспап алғаш рет 1530 жылы тілге келген, Англия королі Генрих VIII осылай аталған бес аспапты сатып алған кезде. Кішкентай, ертедегі девильдерді құшақта отырып немесе көбінесе үстелге қойып тартатын, бірақ кейінірек көптеген түрлері өз тіректерімен жабдықталған. Девильдердің ең гүлденген кезеңі 16 ғасырдың екінші жартысынан 17 ғасырдың соңына дейін болды, жоғары барокко дәуіріне дейін, Англияда бентсайд спинетімен, ал Германияда клавикордпен ығыстырылды.
Like the harpsichord, the virginals has its origins in the psaltery, to which a keyboard was applied, probably in the 15th century. The first mention of the word is in Paulus Paulirinus of Prague's (1413–1471) Tractatus de musica, of around 1460, where he writes: "The virginal is an instrument in the shape of a clavichord, having metal strings which give it the timbre of a clavicembalo. It has 32 courses of strings set in motion by striking the fingers on projecting keys, giving a dulcet tone in both whole and half steps. It is called a virginal because, like a virgin, it sounds with a gentle and undisturbed voice." The Oxford English Dictionary records its first mention in English in 1530, when King Henry VIII of England purchased five instruments so named. Small, early virginals were played either in the lap, or more commonly, rested on a table, but nearly all later examples were provided with their own stands. The heyday of the virginals was the latter half of the 16th century to the later 17th century, until the high Baroque period, when it was eclipsed in England by the bentside spinet, and in Germany, by the clavichord.
Қалқалы құс
Spinet virginals (spinet) негізінен Италияда, Англияда және Фландрияда (spinetten) жасалды. Пернетақта ортасынан солға қарай орналасқан, ал сымдар бір жағынан тартылады, бірақ клавесинге қарағанда көпірден әлдеқайда алыс. Бұл қазіргі аспаптар үшін ең көп кездесетін құрылым, ал жай ғана "virginal" деп сипатталған аспап, көбінесе спинет virginals болады. Құрылыстағы басты айырмашылықтар пернетақтаның орналасуында: итальяндық аспаптарда пернетақта корпустан шығып тұратын, ал солтүстік аспаптарда пернетақта ішке қарыққан болады. Италиялық аспаптардың корпусы кипарис ағашынан жасалған және өте нәзік өңделген, ал солтүстік virginals көбінесе тобылғыдан берік құрылған. Ерте итальяндық virginals көбінесе алтыбұрышты болған, корпусы сымдар мен көпірлердің пішінін қайталайтын, және кейбір ерте фламандтық үлгілері де осылай жасалған. Бірақ 1580 жылдан бастап, дерлік барлық virginals тіктөртбұрышты болды, итальяндық үлгілерде осы елдегі клавесин сияқты сыртқы корпусы болды. Сақталған ағылшын virginals өте аз, және олардың барлығы кейінгі кезеңге жатады. Олар көбінесе фламандтық құрылысты ұстанады, бірақ күмбезді қақпағымен.
Spinet virginals (not to be confused with the spinet) were made principally in Italy , England and Flanders (spinetten). The keyboard is placed left of centre, and the strings are plucked at one end, although farther from the bridge than in the harpsichord. This is the more common arrangement for modern instruments, and an instrument described simply as a "virginal" is likely to be a spinet virginals. The principal differences in construction lie mainly in the placement of the keyboard: Italian instruments invariably had a keyboard that projected from the case, whilst northern virginals had their keyboards recessed in a keywell. The cases of Italian instruments were made of cypress wood and were of delicate manufacture, whilst northern virginals were usually more stoutly constructed of poplar. Early Italian virginals were usually hexagonal in shape, the case following the lines of the strings and bridges, and a few early Flemish examples are similarly made. From about 1580 however, nearly all virginals were rectangular, the Italian models often having an outer case like harpsichords from that country. There are very few surviving English virginals, all of them late. They generally follow the Flemish construction, but with a vaulted lid.
Мұздықтар
Мұзелярлар (немесе мызелярлар) тек Солтүстік Еуропада жасалған. Бұл аспапта пернетақта ортасынан оңға қарай орналасқан, ал сымдардың дыбыс шығаратын бөлігінің үштен бірінен тартылады. Бұл жылы, толық, керемет дыбыс береді, күшті негізгі тон және әлсіз гармоникалық дыбыстармен. Бірақ мұның да бағасы бар: сол қолға арналған механизмдер мен кілттер аспаптың резонаторлық тақтасының ортасына орналасқандықтан, олардан шығатын кез келген механикалық шу күшейеді. Механикалық шутан бөлек, төмен түсетін пернеге тигенде сымның дірілдеуінен туындаған бас бөлігіндегі орталық тартылу нүктесі қайта орындауды қиындатады, себебі әлі дыбысталып тұрған сымның қозғалысы перненің қайтадан тиюіне кедергі келтіреді. 18 ғасырдың бір комментаторы (Ван Бланкенберг, 1739) мұзелярлардың "бас ноталарда жас шошқалар сияқты ыңырқайтынын" жазған. Сондықтан мұзелярлар күрделі сол қолдық партиялары жоқ аккордтық және мелодиялық музыкаға көбірек қолайлы болған. Мұзелярларға «арпихордиум» (немесе арпихордиум) деп аталатын тоқтау қосуға болатын, ол бас сымдарының ұштарына жеңіл тигізілген қорғасын ілгектерден тұрады, нәтижесінде сым ілгекке тигенде қысылдаған, шулы дыбыс пайда болады. Мұзелярлар 16 және 17 ғасырларда танымал болды және олардың кең таралғандығы 20 ғасырдың басындағы тік пианиноға теңестірілді, бірақ басқа виргинал түрлері сияқты, 18 ғасырда қолданыстан шығып қалды.
Muselars (also muselaar) were made only in northern Europe. Here, the keyboard is placed right of centre and the strings are plucked about one third the way along their sounding length. This gives a warm, rich, resonant sound, with a strong fundamental and weak overtones. However, this comes at a price: the jacks and keys for the left hand are inevitably placed in the middle of the instrument's soundboard, with the result that any mechanical noise from these is amplified. In addition to mechanical noise, from the string vibrating against the descending plectrum, the central plucking point in the bass makes repetition difficult, because the motion of the still sounding string interferes with the ability of the plectrum to connect again. An 18th century commentator (Van Blankenberg, 1739) wrote that muselars "grunt in the bass like young pigs". Thus the muselar was better suited to chord and melody music without complex left hand parts. The muselar could also be provided with a stop called the harpichordium (also arpichordium), which consists of lead hooks being lightly applied against the ends of the bass strings in such a manner that the string vibrating against the hook produces a buzzing, snarling sound. Muselars were popular in the 16th and 17th centuries and their ubiquity has been compared to that of the upright piano in the early 20th century, but like other types of virginals they fell out of use in the 18th century.
Екі есе қыз
Фламанд мектебінде, әсіресе Раккерс отбасы, "Ана мен бала" (moeder und kind) деп аталатын виргиналдың ерекше түрі пайда болды. Бұл бір аспапта екі аспаптан тұратын: бір 8' регистрі бар қарапайым виргинал (спинет немесе музляр) және бір 4' регистрі бар оттавино. Кішірек оттавино үлкен аспаптың пернетақтасының жанындағы дыбыс тақтасының астында сақталған (дәл сөре сияқты), оны бөлек пернетақта аспап ретінде шығарып, ойнауға болады. Дегенмен, екі аспапты да біріктіруге болады, оттавино үлкен виргиналдың ішектеріне орналастырылады (жақтауы алынып тасталғаннан кейін), сонда үлкен аспаптың пернелері оттавиноның төменгі жағындағы тесіктен өтеді. Үлкен аспаптың пернелері оттавиноның пернелерін іске қосады, осылайша екі аспаптың да дыбысы бір уақытта естіліп, әсері күштірек болады. 1553 жылы Филип Ван Уайлдер жасаған Англия королі Генрих VIII-нің тізімінде "екі жұп қос виргинал", "бір жаңа жұп қос виргинал" және басқа да түсініксіз жазбалар кездеседі. Бұл ең ертерек сақталған "Ана мен бала" виргиналынан 30 жылға (1581 жылғы Ханс Раккерстікі), ал ең ертерек белгілі қос мануалды клавесиннен шамамен 60 жылға бұрынғы жазбалар. Бұл термин аспаптағы регистрлердің санына немесе оның диапазонына қатысты болуы мүмкін.
The Flemish school, in particular the Ruckers family, produced a special type of virginals known as Mother and Child (moeder und kind). This consisted of two instruments in one: a normal virginals (either spinet or muselar) with one 8′ register, and an ottavino with one 4′ register. The smaller ottavino was stored (rather like a drawer) under the soundboard next to the keyboard of the larger instrument, and could be withdrawn and played as a separate keyboard instrument. However, the two instruments could also be coupled together, the ottavino being placed over the strings of the larger virginals (once the jackrail was removed), so that the jacks of the latter passed through a slot in the bottom of the ottavino. The jacks of the larger instrument now activated the keys of the ottavino, so that both instruments sounded simultaneously, giving a more brilliant effect. Among the instruments in the inventory of Henry VIII of England, drawn up by Philip Van Wilder in 1553, there are mentions of "twoo pair of double virginalles", "one new pair of double virginalles", and other obscure references. These predate the earliest extant Mother and Child virginal by 30 years (the 1581 Hans Ruckers), and the earliest known double manual harpsichords by about 60 years. The term may have referred to the number of stops on the instrument, or perhaps its range.
Компас және қисық
Көптеген перзенттік аспаптардың пернетақтасы C2/E2-ден C6-ға дейін (45 нота, 4 октава) болды, бұл сол кездегі аспаптар үшін қол жетімді музыканы орындауға мүмкіндік берді. Төменгі октава қысқартылған октава ретінде құрылған, сондықтан ең төменгі E нотасы C2, ең төменгі F нотасы D2, ал ең төменгі G нотасы E2 ретінде естілді, осылайша жиі қажет болатын төменгі бас ноталары заманауи репертуарда сирек қолданылатын пернелердің орнын алып, үлкен аспап жасау қажеттілігінен сақтады. Кейбір итальяндық үлгілер C2-ден F6-ға дейін (54 нота, 4 1/2 октава) диапазонда болды. Перзенттік аспаптар әртүрлі өлшемдерде жасалған. Голландиялық органшы және клавесинист Класс Доуес (шамамен 1650 – шамамен 1725) 2 метрден бастап кішірек аспаптарды атап көрсеткен. Рукерс шеберханалары ұсынған үлгілер арасындағы тұмсықтық айырмашылықтар кездейсоқ болған жоқ, керісінше, бір тон, төртінші, бесінші, октава және тоғызыншы музыкалық интервалдарына сәйкес келді. Доуес ұсынған өлшемдерге негізделген осы аспаптар үшін тұмсықтық белгілеулер ұсынылған. Көптеген қазіргі заманғы аспаптар 8' тұмсықтығында толық өлшемді немесе 4' тұмсықтығында оттавини болып табылады, бірақ 4' тұмсықтығындағы Рукерс аспаптары сақталған жоқ, және оның шеберханасында мұндай аспаптар жасалмаған болуы мүмкін.
The keyboard compass of most virginals was C2/E2 to C6 (45 notes, 4 octaves), which allowed the performance of the music contemporarily available for the instruments. The lower octave was tuned to a short octave, so that the bottom E sounded C2, the bottom F sounded D2, and the bottom G sounded E2, thus allowing some frequently required low bass notes to take over the positions of keys that were rarely used in the contemporary repertory and avoiding building a larger instrument. Some Italian models ranged from C2 to F6 (54 notes, 4 1/2 octaves). Virginals were available in various sizes. The Dutch organist and harpsichordist Class Douwes (circa 1650 – circa 1725) mentions instruments from nominal 6 feet (2 m) down to The pitch differences between the models offered by the Ruckers workshops were by no means arbitrary, but corresponded to the musical intervals of a tone, a fourth, a fifth, an octave, and a ninth. Pitch assignments have been suggested for these instruments based on scalings provided by Douwes. Most modern instruments are full sized ones at 8′ pitch or ottavini at 4′ pitch, although there are no surviving Ruckers instruments at the 4' pitch, and most probably none were ever made by his workshop.