Мәскеулік раввин Моше Мордехай Эпштейн: өмір және мұрасы
Moshe Mordechai Epstein
Моше Мордехай Эпштейн (1866-1933) – Литвалық раввин, Кнесес Исраэль есілмектебінің рош йешивасы, ХХ ғасырдың көрнекті талмудисттерінің бірі. Хадера қаласын құрушы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Литвалық палестиналық рош ешива (1866–1933)
Lithuanian Palestinian rosh yeshiva (1866–1933)
Моше Мордехай Эпштейн (7 наурыз 1866 – 28 қараша 1933) Литваның Слабодка қаласындағы «Ешива Кнессет Израил» рош ешивасы болған және ХХ ғасырдың ең көрнекті талмудистерінің бірі ретінде танылған. Ол сонымен қатар Хадера қаласын құрушылардың бірі.
Moshe Mordechai Epstein (7 March 1866–28 November 1933) was rosh yeshiva of Yeshiva Knesseth Yisrael in Slabodka, Lithuania and is recognized as having been one of the leading Talmudists of the twentieth century. He is also one of the founders of the city of Hadera.
Балалық шақ
Эпштейн 1866 жылы 20 адар күні (5626 жыл) Литваның Вильна ауданындағы Бакст қаласында раввин Цви Хаим мен Байла Чана Эпштейн отбасында дүниеге келді. Бакст қаласының раввині болған әкесі Воложин иешивасында оқыған кезінде «Баксттың генийі» деп сыйлы тұтылған. Мұса Мордехайдың генийлігі ерте жасынан-ақ көрініп, ол «Баксттың иллуиі» деп аталды. Бала 16 жасында легендарлы Тора ғалымы раввин Хаим Соловейчик басшылығымен Воложин иешивасында оқуға түсті. Сол жерде ол болашақ жеңгесі, раввин Исер Зальман Мельцермен танысып, 1889 жылы «Франк әпкелерінің» үлкені Меноха Франкке үйленді.
Epstein was born in Bakst, in the Vilna district of Lithuania, on the 20th of Adar, 5626 (1866), to Rabbi Tzvi Chaim and Baila Chana Epstein. His father, who served as the rabbi of Bakst, had been affectionately referred to during his days in the Volozhin yeshiva as "the Bakst Genius". Moshe Mordechai's genius was detected from a very early age and he was called the illui from Bakst. The child prodigy began studying in the Volozhin yeshiva at the age of 16, under the guidance of the legendary Torah giant Rabbi Chaim Soloveitchik. There, he met his brother in law to be, Rabbi Isser Zalman Meltzer, and, in 1889, married Menucha Frank, the eldest "Frank sister".
Көшбасшылық
Үйленгеннен кейін Эпштейн әйелінің туған қаласына, Ковноға көшіп барды. Екі жылдан соң, Эпштейннің қарындасының күйеуі Баила Хинда Франкқа үйленгеннен кейін, Рабби Мелтцер де оған қосылды. Ковнода екеуі де танымал мусар шебері, раввин Ицхак Блейзерден оқыды, ол ешиваларда «Рев Ицзеле Петербургер» деп белгілі болды және раввин Исраэль Салантердің ең көрнекті шәкірттерінің бірі еді. Олар сол жерде мусарды зерттеуге қызығушылық танытты. 1894 жылы екеуі де Ковнодан шалқары орналасқан атақты Слабодка ешивасында оқытуды бастады. 1897 жылы Слабодканың танымал машгиах руханисі Носсон Цви Финкель Эпштейнді рош ешива болуға шақырды. Эпштейн лауазымды қабылдады, ал Мелтцер өзінің ең жақсы талапкерлерімен бірге Ридваздың ешивасын басқару үшін Слуцк қаласына көшті. Раввин Эпштейн мен Финкельдің бірлескен басшылығымен Слабодка ешивасы гүлденді, ал оның көптеген студенттері келешек ұрпақтарда еврей халқының рухани деңгейін көтеруде маңызды рөл атқарды. Белгілі тұлғалардың тізімі үшін Слабодка ешивасына қараңыз. 1924 жылы раввин Эпштейн Израиль мемлекетінің бас раввині раввин Авраам Исаак Кук басқарған делегация құрамында АҚШ-қа барды. 1924 жылы Эпштейн, Финкель және ешиваның көп бөлігі Палестина үшін британдық мандат болған Хебронға көшті. Ешива Литвадағыдай Хеброн қаласында да бес жыл бойы өркендеді. 1929 жылдың тамыз айының соңында Иерусалимнің антисемит муфтиясы қоздырған наразылықтар ешиваға шабуыл жасап, 67-ден астам еврейді өлтіріп, көптеген адамдарды жарақаттады, бұл оқиға 1929 жылғы Хеброн қырқыны ретінде танылды. Құрбандардың арасында оның америкалық туған жүрегі Аарон Давид Эпштейн де болды. Осыдан кейін британдық билік еврей қауымының қалған бөлігін эвакуациялады. Ешива Иерусалимнің Геула ауданына көшіріліп, «Ешивас Хеврон» деп аталды және қазіргі Эпштейн мектебінің негізін қалады. Эпштейн 1933 жылы Иерусалимде қайтыс болды, бұл еврей күнтізбесі бойынша 5694 жылдың 10-қышқар айына сәйкес келеді. Ол Зәйтүн тауында жерленген.
After his marriage, Epstein moved to his wife's hometown, in Kovno, and was joined there two years later by Rabbi Meltzer, following his marriage to Epstein's sister in law, Baila Hinda Frank. In Kovno, the two scholars studied under the renowned mussar master, Rabbi Yitzchak Blazer, known in yeshivos as "Reb Itzele Peterburger", one of Rabbi Yisrael Salanter's foremost disciples. It was there that they became intrigued with the study of mussar. In 1894, both rabbis started teaching in the famed Slabodka yeshiva, which was not far from Kovno. In 1897, Nosson Tzvi Finkel, Slabodka's famed mashgiach ruchani), invited Epstein to become the rosh yeshiva. Epstein accepted the post, while Meltzer moved together with some of his best talmidim to the town of Slutsk to lead the Ridvaz's yeshiva there. The Slabodka yeshiva flourished under the joint leadership of Rabbis Epstein and Finkel, and many of its students were crucial in nurturing the spiritual level of the Jewish people in subsequent generations. For a list of notables, see Slabodka yeshiva. In 1924, Rabbi Epstein was part of a delegation to the United States headed by Rabbi Abraham Isaac Kook, chief rabbi of the Land of Israel. In 1924, Epstein, Finkel, and most of the yeshiva, relocated to Hebron, in what was then British Mandate for Palestine. The yeshiva thrived for five years in Hebron as it had in Lithuania. In late August 1929 mobs, incited by the antisemitic Mufti of Jerusalem, swarmed the yeshiva, killing over 67 Jews and wounding many more, in an event known as the 1929 Hebron massacre. Among the victims was his American born nephew Aaron David Epstein. In the aftermath, the British authorities evacuated the rest of the Jewish community. The yeshiva was relocated to the Geula section of Jerusalem, and was renamed Yeshivas Chevron. and founded what is now called the Epstein School. Epstein died in Jerusalem in 1933, corresponding to the Hebrew date 10 of Kislev 5694. He is buried on the Mount of Olives.