Кіріспе
Уэссекс патшасы 865 жылдан 871 жылға дейін осы есіммен басқа монархтар. Этельред I (басқаша айтқанда Этельред, Этельред; 845/848 – 871) – 865 жылдан 871 жылы қайтыс болғанға дейін Уэссекс королі. Ол Уэссекс патшасы Этельвульфтің бес ұлының төртіншісі болды, олардың төртеуі өз кезегінде патша болды. Этельред ағасы Этельберттің орнын басты, ал одан кейін кіші інісі Ұлы Альфред билікке келді. Этельредтің Этельгельм және Этельвольд есімді екі ұлы болды, олар әкесі қайтыс болғанда мұрагерлікке ие бола алмады, себебі олар кәзіргі уақытта нәрестелер еді. Альфредтің орнын ұлы Эдуард Еділ басқарды, ал Этельвольд онымен таққа таласып, жеңіске жетпеді. Этельредтің патшалыққа келуімен бірге Англияға Ұлы язычниктар армиясы келді. Келесі бес жылда язычниктар Нортумбрия мен Шығыс Англияны жаулап алды, ал 870 жылдың соңында Уэссекске толыққанды шабуыл жасады. 871 жылдың қаңтар айының басында Этельред Рединг шайқасында жеңілді. Төрт күннен кейін ол Ашдаун шайқасында жеңіске жетті, бірақ одан кейін Басинг және Меретунда екі жеңіліс болды. Ол Пасхадан кейін көп ұзамай қайтыс болды. Альфред язычниктарға сыйақы төлеуге мәжбүр болды, бірақ жеті жылдан кейін Эдингтон шайқасында оларға қарсы шешуші жеңіске жетті. Этельредтің билігі нумизматикалық тұрғыдан маңызды болды. Уэссекс пен Мерсия патша болған кезде жақын одақтастар болды, ол Мерсиялық Лунеттер дизайнын қабылдап, одақты одан әрі нығайтты, осылайша алғаш рет Оңтүстік Англия үшін бірыңғай монета дизайнын жасады. Ортақ дизайн Англияның келесі алпыс жылда бірігуіне және бір ғасырдан кейін король Эдгардың монета реформасына жол ашты.
other monarchs with this name
Æthelred I (alt. Aethelred, Ethelred; ; 845/848 to 871) was King of Wessex from 865 until his death in 871. He was the fourth of five sons of King Æthelwulf of Wessex, four of whom in turn became king. Æthelred succeeded his elder brother Æthelberht and was followed by his youngest brother, Alfred the Great. Æthelred had two sons, Æthelhelm and Æthelwold, who were passed over for the kingship on their father's death because they were still infants. Alfred was succeeded by his son, Edward the Elder, and Æthelwold unsuccessfully disputed the throne with him. Æthelred's accession coincided with the arrival of the Viking Great Heathen Army in England. Over the next five years the Vikings conquered Northumbria and East Anglia, and at the end of 870 they launched a full scale attack on Wessex. In early January 871, Æthelred was defeated at the Battle of Reading. Four days later, he scored a victory in the Battle of Ashdown, but this was followed by two defeats at Basing and Meretun. He died shortly after Easter. Alfred was forced to pay off the Vikings, but he scored a decisive victory over them seven years later at the Battle of Edington. Æthelred's reign was important numismatically. Wessex and Mercia were close allies when he became king, and he carried the alliance further by adopting the Mercian Lunettes design, thus creating a unified coinage design for southern England for the first time. The common design foreshadowed the unification of England over the next sixty years and the reform coinage of King Edgar a century later.
Өмірбаян
802 жылы Этельредтің әкесі Экгберт Уэссекс патшасы болды. Тарихшы Ричард Абельс замандастарының пікірінше, оның тұрақты әулет құруы өте күмәнді көрінген. Екі жүз жыл бойы үш туысқандық отбасы Батыс Саксония тағы үшін күресіп, ешбір ұл әкесінен кейін патша болған жоқ. Экгберттің ешбір атасы VI ғасырдың соңынан бері Уэссекс патшасы болған жоқ, бірақ ол Батыс Саксон әулетінің негізін қалаушы Сердиктің әкесінен тараған деп саналды. Бұл Экгбертті этелинг – таққа үміткер ханзада етті. Бірақ Экгберт патшалық құрғаннан кейін, Сердиктен тараған тегі этелинг болу үшін жеткіліксіз болды. 839 жылы Экгберт қайтыс болғаннан кейін оның ұлы Этельвульф таққа отырды. Барлық келесі Батыс Саксония патшалары Экгберттің ұрпақтары болды және олардың барлығы патша ұлдары еді. Тоғызыншы ғасырдың басында Англияның көп бөлігі англосакстардың бақылауында болды. Мерсияның Мидленд патшалығы Оңтүстік Англияға үстемдік етті, бірақ 825 жылы Эльендун шайқасында Экгбертке жеңілгеннен кейін оның үстемдігі аяқталды. Екі патшалық одақтас болды, бұл викингтердің шабуылдарына қарсы тұру үшін маңызды болды. 853 жылы Мерсия патшасы Бургред Уэльстің көтерілісін басу үшін Батыс Саксониядан көмек сұрады, ал Этельвульф Батыс Саксония жасағын сәтті бірлескен науқанға бастап барды. Сол жылы Бургред Этельвульфтің қызы Этельсвитқа үйленді. 825 жылы Экгберт Этельвульфты Мерсияның Кент патшалығын басып алуға жіберді, және оның тәуелді патшасы Балдред көп ұзамай қуылды. 830 жылы Эссекс, Суррей және Сассекс та Экгбертке бағынды, және ол Кент патшасы ретінде оңтүстік-шығыс аймақтарын басқаруға Этельвульфты тағайындады. Викингтер 835 жылы Шеппи аралын қиратты, ал келесі жылы Сомерсеттегі Карэмптон шайқасында Экгбертке жеңіліп, бірақ 838 жылы Хингстон Даун шайқасында Корнуоллдықтар мен викингтердің одағын жеңіп, Корнуоллды тәуелді патшалыққа дейін төмендетті. Этельвульф таққа отырғаннан кейін, ол өзінің үлкен ұлы Этельстанды (850-жылдардың басында қайтыс болды) Кент патшасының орынбасары етіп тағайындады. Экгберт пен Этельвульф Уэссекс пен Кенттің тұрақты одағын құруды жоспарламаған болуы мүмкін, өйткені олар екі ұлын да тәуелді патшалар етіп тағайындады және Уэссекстегі келісімдерге Батыс Саксонияның беделді адамдары куә болды, ал Кент келісімдеріне Кент элитасы куә болды; екі патша да жалпы бақылауды сақтап, тәуелді патшаларға өздерінің монеталарын шығаруға рұқсат бермеді. 840-жылдардың басында Англия арнасының екі жағында викингтердің шабуылдары күшейді, және 843 жылы Этельвульф Карэмптон шайқасында жеңіліске ұшырады. 850 жылы Этельстан Сандвич маңында Дания флотын жеңіп, ағылшын тарихындағы алғашқы теңіз шайқасын өткізді. 851 жылы Этельвульф пен оның екінші ұлы Этельбальд Аклея шайқасында викингтерді жеңді және, англосаксондық жылнамаға сәйкес, "сол жерде біз осы күнге дейін естіген жат жұрттық шабуылшы әскерінің ең үлкен қырғынын жасадық және жеңіске жеттік". Этельвульф 858 жылы қайтыс болды, және оның орнына оның ең үлкен ұлы Этельбальд Уэссекс патшасы, ал одан кейінгі ең үлкен ұлы Этельберт Кент патшасы болды. Этельбальд әкесінен екі жыл ғана өмір сүрді, ал Этельберт алғаш рет Уэссекс пен Кентті біртұтас патшалыққа біріктірді.
Ерте өмір
Этельред – король Этельвулфтың бес ұлының төртіншісі. Оның анасы Осбурх Батыс Саксония патшалық әулетінен тегін алып келген. Тарихшы Шон Миллердің сөзіне қарағанда, Этельред кіші інісі, болашақ Ұлы Альфредтен шамалы үлкен болған, Альфред 848-849 жылдары дүниеге келген. Бірақ Ричард Абельс 853 жылы Этельредтің шамамен сегіз жаста болғанын айтады, яғни ол 845 жылы туған болуы мүмкін. 890 жылдары жазылған «Англосаксон жылнамасының» А қолжазбасында 853 жылы Этельвулф Альфредті Римге жібергені және Папа оны патша ретінде киелегені жазылған. Тарихшылар оның осы жасында патшалыққа тағайындалғанына сенбейді, ал рәсімнің нақты мәні Папа Лео IV-нің Этельвулфқа жолдаған хатынан алынған үзіндіде түсіндіріледі. Онда Альфред «рухани ұл ретінде, Рим консулдарымен қалыпты болғандай, белбеу және консулдық киімдермен» безендірілгені айтылады. Брессиядағы Сан-Сальваторедегі замандас «Liber Vitae» (бірлестік кітабы) Этельред пен Альфредтің есімдерін тіркеген, бұл екеуінің де Римге барғанын көрсетеді. Этельредті де Папа марапаттаған болуы мүмкін, бірақ бұл рәсім кейін Альфредтің ұлылығын болжағандай қарастырылды, сондай-ақ, жылнама жазушы да, Папа хаттарынан үзінді жасаған XI ғасырдың ғалымы да оның аз танымал үлкен ағасының қатысқанын жазуға қызығушылық танытпады. Этельред 854 жылы әкесінің жарлықтарына «filius regis» (патшаның ұлы) ретінде алғаш рет куә болды және 865 жылы таққа отырғанға дейін осы атақпен куәлік берді. Ол 862 және 863 жылдары Батыс Саксонияның патшасы ретінде өз жарлықтарын шығарғандықтан, таққа отыру алдында тәжді хан ретінде қызмет еткен болуы мүмкін. Бұл оның үлкен ағасы, король Этельберт болмаған кезде немесе оның өкілі ретінде болуы керек, себебі олардың арасында ешқандай қақтығыс тіркелмеген, және ол 864 жылы корольдің ұлы ретінде ағасының жарлықтарына куә болды.
Азаматтық басқару
Этельред 865 жылы Этельберт қайтыс болғаннан кейін таққа отырды және ол белгісіз уақытта Вулфтритпен үйленді. IX ғасырда Батыс саксон патшаларының әйелдерінің мәртебесі төмен болды және олар туралы көп мәлімет жоқ. Оларға әдетте regina (патшайым) атағы берілмейтін, осы кемшілікті Ұлы Альфред IX ғасырдың басында патшайымның бұрынғы қате әрекеттерімен ақтады. Этельредтің әйелі туралы мәлімет тек 868 жылғы S 340 жарғысында куә ретінде тіркелгендіктен ғана белгілі, онда ол Вулфтрит regina ретінде көрсетілген, бұл оның басқа патшалардың әйелдерінен жоғары мәртебеге ие болғанын көрсетеді. IX ғасырда патшайым аталған тағы бір әйел – Этельвульфтің екінші әйелі, Фландриялық Юдит, Ұлы Карлдың шөбересі. Вулфтрит пен Этельредтің Этельгельм және Этельвольд есімді екі ұлы болған. Ол мерциялық немесе Уилтширдің эльдорманы Вулфхердің қызы болуы мүмкін, ол 878 жылы Альфредке қарсы даниялықтарға өткені үшін жерлерін жоғалтты, мүмкін ол өзінің үлкен немересі Этельгельмнің Альфредке қарсы таққа талап етуіне викингтердің қолдауын алуға тырысқандықтан. Альфред өсиетінің кіріспесінде Этельвульфтің үш ұлына – Этельбальдқа, Этельредке және Альфредке бірлесіп мүлік қалдырғанын жазды, сонда ең ұзақ өмір сүрген ағасы оған мұрагер болады. 860 жылы Этельбальд қайтыс болғанда, әлі жас болған Этельред пен Альфред өз үлестерін жаңа патша Этельбертке сеніп тапсырды, ол оларды өздеріне толыққанды қайтарып беретіндей уәде берді. Этельред таққа отырғанда, Альфред одан витан (жетекші адамдардың жиналысы) жиналысында өзіне мүліктің үлесін беруін сұрады. Бірақ Этельред оны көп рет бөлуге тырысқанын, бірақ оны тым қиын деп тапқанын және ол өлгенде бүкіл мүлікті Альфредке қалдыратынын айтты. Кейбір тарихшылар осы мүлікті Этельвульфтің барлық кітапты жерін, оның жеке мүлігін, оны өсиетте қалдыра алатынын (дәстүрлі құқық бойынша өткен халықтық жермен және тәжді қолдау үшін бөлінген мүлікпен салыстырғанда) қарастырады. Сондай-ақ, кітапты жерді патша сақтауы дұрыс деп саналды, сондықтан Этельвульфтің шарасы тақты әр ағасы кезекпен мұраға алатынын білдіреді. Дегенмен, басқа тарихшылар мұраның патшалыққа қатысы жоқ деп санайды, ал Альфред Смит бұл мүліктің Этельвульфтің жас ұлдары ересек болғанда берілген көмек екенін, Этельбальд сенімгер және олар жас қайтыс болған жағдайда қалған мүліктің иесі ретінде қарастырылғанын айтады. Альфред патшалыққа келген кезде Этельредтің кәмелетке толмаған ұлдарының қолдаушылары Альфред мүлікті олармен бөлісуі керек деп шағымданып, Альфред әкесінің өсиетін витан жиналысында оқып, бүкіл мүлікті өзіне ұстауға құқығы бар екенін дәлелдеді. Альфред Этельредтің жарғыларына сирек куә болды, бұл және олардың әкесінің өсиеті туралы дау олардың жақсы қарым-қатынаста болмағанын көрсетеді. Тарихшы Паулин Стаффорд Этельред өзінің ұлдарының мұрагерлікке құқығын нығайту үшін жарлықта әйелінің патшайым мәртебесін көрсетуді жөн санады деп болжайды. 868 жылы Этельред мерциялық этелингтің куәлігімен және өзінің қарындасы Этельсвиттің Мерсия патшайымы ретінде берген жарғысына куәлік еткен жарлық шығарды. Этельред өз жарғыларында бірнеше түрлі атауларды қолданды. Ол әкесінің әдеттегі атағы Rex Occidentalium Saxonum (Батыс саксондардың патшасы) арқылы Эльхтың жарғысында және өзінің бесеу жарғысында аталды. Ол екісінде «Батыс саксондардың патшасы және Кент халқының патшасы», ал біреуінде «Патша» және «Саксондардың патшасы» деп аталды. Этельредтің және оның үлкен ағаларының Батыс саксондық жарғылары бірыңғай стильді ұстанды, бұл олардың бірнеше жыл бойы жұмыс істеген бір агенттікпен жасалғанын көрсетеді.
Викингтердің шапқыншылығы
Викингтердің Англияға шабуылдарының сипаты Этельред таққа отырған жылы шешулі түрде өзгерді. Бұрын ел кездейсоқ шабуылдардан зардап шеккенімен, енді ол жаулап алу және қоныстану мақсатымен жасалған басқыншылыққа тап болды. Замандастары Ұлы Бутпақ Армия деп атаған викингтердің үлкен күші Шығыс Англияға келді. Эдуард патша сыйақы төлеп, бейбітшілік сатып алды, викингтер бір жыл бойы күшін жинап тұрды. Содан кейін олар Йоркке шабуыл жасап, Нортумбрияны басып алды, орнына қуыршақ патшаны орнатты. 867 жылдың соңында олар Мерсиядағы Ноттингемді басып алып, қысты сонда өткізді. Этельредтің қарындасының күйеуі Бургред патша одан көмек сұрады. Этельред пен Альфред үлкен Батыс Саксон әскерін Ноттингемге бастап келді және викингтерді қоршады, бірақ олар қаланың қорғанысынан шығуға бармады. Мерсиялық және Батыс Саксон әскерлері жер қорғандарын мен бекіністерді бұза алмады, соңында Бургред оларды сатып алды. Викингтер содан кейін Йоркке қайта оралды. 869 жылы викингтер Шығыс Англияға оралып, патшалықты басып алды, король Эдмундты өлтірді. 870 жылдың желтоқсанында олар Вессексті жаулап алуға тырысты, бұл жорылдарына Багсегг және Хальфдан басшылық етті. Олар 28 желтоқсанда Редингті басып алды. Қала Темза және Кеннет өзендері арасында орналасқан, олар екі өзеннің арасындағы оңтүстік жағында бекініс жасады. Келгеннен кейін үш күн өткен соң, олар үлкен азық-түлік іздеу тобын жіберді, оны Этельвульф, Беркширдің эалдорманы басқарған жергілікті әскерлер жеңді. Тағы төрт күннен кейін, шамамен 4 қаңтарда 871 жылы Этельред пен Альфред негізгі Батыс Саксон әскерін алып келді және Рединг шайқасында даниялықтарға шабуыл жасау үшін Этельвульфтың күштеріне қосылды. Батыс саксондар қалаға жетіп, сыртта кездескен барлық даниялықтарды өлтірді, бірақ қала қақпасына жеткенде викингтер жарылып шығып, Батыс саксондарды сәтті қарсы шабуылмен жеңді. Этельвульф та қаза тапты, оның денесі жасырын түрде туған жері Дербиге жерленді. XII ғасырдың шежірешісі Гаймардың айтуынша, Этельред пен Альфред жергілікті жерді жақсы білгендіктен ғана құтылған, бұл оларға Твифордтағы Лодон өзенін кесіп өтіп, Редингтен шығысқа қарай 10 шақырым жердегі Уистли Гринге дейін қуғындаушыларын жоғалтуға мүмкіндік берді. Төрт күннен кейін, шамамен 8 қаңтарда, әскерлер Ашдаун шайқасында қайта кездесті. Шайқас орны белгісіз, бірақ Редингтен солтүстік-батысқа қарай 21 шақырым жердегі Кингстайнг Хилл болуы мүмкін. Ассердің баяндамасына сәйкес, викингтер бірінші болып шайқас алаңына келді және жотаның үстінде орналасты, бұл оларға артықшылық берді. Олар өз күштерін екі топқа бөлді, бірін екі патшасы, екіншісі - графтары басқарды. Батыс саксондары мұны көргенде, формацияны көшіруге шешім қабылдады, Этельред патшаларға, Альфред графтарға қарсы тұрды. Содан кейін патша шатырына барып, қасиетті миссаға қатысты, ал Альфред өз әскерін шайқас алаңына бастап кетті. Екі жақ та қалқан қабырғаларын құрды. Этельред өзінің діни рәсімдерін тоқтатуға бармады, және Альфред бүкіл даниялық армияның шабуылына ұшырап, қанаттан шығу қаупіне тап болды. Ол шабуыл жасауға шешім қабылдады және өз әскерін шабуылға бастады. Содан кейін шайқас кішкентай тікенді ағаштың маңында қызу жүрді, және ақырында Батыс саксондары жеңіске жетті. Ассер Альфредтің жеңістегі рөлін баса көрсетіп, Этельредтің кешіккенін айтса да, әскери тарихшы Джон Педдидің пікірінше, Этельред жағдай өздеріне қолайлы болғанға дейін шайқасқа қатысуды кейінге қалдыруы әскери тұрғыдан дұрыс болды. Викингтер ауыр шығынға ұшырады, соның ішінде король Багсег және бес граф, Сидрок Ескі, Сидрок Жасы, Осберн, Френа және Гарольд қаза тапты. Батыс саксондары викингтердің қашқандарын түнге дейін қудырып, оларды қырды. Ассердің өмірбаянын Альфредті идеалдық патша ретінде көрсетуге арналған деп санайтын тарихшы Барбара Йорк былай деді: "Ассер Альфредке көп құрмет көрсетуге ерекше көңіл бөлді". Алайда, жеңіс ұзаққа соқпады. Екі аптадан кейін Этельред пен Альфред Басинг шайқасында Басинг патшалық есігінде жеңілді. Содан кейін екі ай бойы тыныштық орнады, содан кейін Батыс саксондары мен викингтер Меретун деп аталатын белгісіз жерде кездесті. 22 наурыздағы шайқаста викингтер қайтадан екі бөлімге бөлінді, және Батыс саксондары күні бойы басымдыққа ие болды, екі бөлімді де қашып кетірді, бірақ викингтер қайта жиналып, ақырында шайқас алаңын бақылауға алды. Батыс саксондары көптеген маңызды адамдарын жоғалтты, соның ішінде Шерборн епископы Хиамунд қаза тапты.
Өлім және соңынан
871 жылы 15 сәуірде болған Пасхадан кейін Этельред қайтыс болды. Ассердің сөзіне қарағанда, ол “барлық тірі жан сияқты өмірден өтті, бес жыл бойы елді абыроймен, күшпен және құрметпен, көптеген қиындықтардың арасында басқарды”. Ол Дорсеттегі Уимборн қаласындағы корольдік монастырға жерленді, оны оның атасы Ингильдтің қарындасы Сент-Кутбур салған еді. Альфред оның жаназасына қатысқанда, Батыс саксондықтар Редингте тағы бір жеңіліске ұшырады, ал Альфред өзі Уилтонда жеңілді. Ол викингтерді сатып алуға мәжбүр болды, сосын олар Лондонға шегінді. 876 жылы викингтер қайта келді, және Альфред 878 жылы Эдингтон шайқасында шешуші жеңіске жеткенге дейін партизандық соғыс жүргізді. Этельредтің екі ұлы болды, егер ол олар есейгенге дейін тірі болғанда, Альфред патша болмас еді, бірақ олар әлі кішкентай болғандықтан, Альфред таққа отырды. Этельгельм Альфредтен бұрын қайтыс болды, ал Этельвольд 899 жылы Альфред қайтыс болғаннан кейін Едуард Ескімен тақ үшін күресті. Этельвольд көтерілісін бастаған екі орынның бірі – Уимборн, ол оның әкесінің жерленген жері болғандықтан символдық маңызы бар еді. Этельредтің ұрпақтары Х ғасырдың соңы мен ХІ ғасырдың басында елді басқаруда маңызды рөл атқарды. Олардың ішінде Эльдорман Этельвард бар, ол Англосаксондық жылнамасының латын тіліндегі нұсқасында өзінің Этельредтің шөбересі екенін жазды. Король Эдвиг Эльфгифумен некесін қандастық байланысы болғандықтан бұзуға мәжбүр болды; ол Этельвардтың қарындасы болуы мүмкін, бұл Эдвигтің үшінші туысы ететін еді, себебі ол Этельредтен тарағандықтан, шіркеудің тыйым салған туыстық дәрежесіне жататын еді. Этельвард және оның ұлы Этельмер Батыс Уэссекстің батыс провинцияларының эалдормендері ретінде билік еткен жетекші магнаттар болды. 1016 жылы Кнут Англияны басып алғаннан кейін отбасы лауазымдары мен мүлкін жоғалтты, ал Этельмердің бір ұлын Кнут 1017 жылы өлімге кесті, ал күйеуінің ұлын 1020 жылы елден қуды. Тағы бір ұлы Этельнот Кентербери архиепископы болды, ол 1038 жылға дейін өмір сүрді.